...

لوزن بابسا نآرق تایآ میرک

by user

on
Category: Documents
28

views

Report

Comments

Transcript

لوزن بابسا نآرق تایآ میرک
‫اسباب نزول‬
‫آیات قرآن کریم‬
‫ترجمة کتاب‪:‬‬
‫لباب النقول فی أسباب النزول‬
‫تألیف‪:‬‬
‫جالل الدین سیوطی‬
‫تحقیق‪:‬‬
‫عبدالرزاق المهدی‬
‫ترجمة‪:‬‬
‫عبدالکریم ارشد‬
.‫این کتاب از سایت کتابخانه عقیده دانلود شده است‬
www.aqeedeh.com
[email protected]
:‫آدرس ایمیل‬
‫سایتهاى مفید‬
www.aqeedeh.com
www.islamtxt.com
www.ahlesonnat.com
www.isl.org.uk
www.islamtape.com
www.blestfamily.com
www.islamworldnews.com
www.islamage.com
www.islamwebpedia.com
www.islampp.com
www.videofarda.com
www.nourtv.net
www.sadaislam.com
www.islamhouse.com
www.bidary.net
www.tabesh.net
www.farsi.sunnionline.us
www.sunni-news.net
www.mohtadeen.com
www.ijtehadat.com
www.islam411.com
‫فهرست مطالب‬
‫تقریظ‪8..........................................................................................................................‬‬
‫مقدمة مترجم‪10 ...........................................................................................................‬‬
‫مقدمة مؤلف ‪18 ............................................................................................................‬‬
‫تذکر ‪20 .........................................................................................................................‬‬
‫سورة بقره‪24 ...............................................................................................................‬‬
‫سورة آل عمران‪113 ...................................................................................................‬‬
‫سورة نساء‪147 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة مائده‪207 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة انعام‪243 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة اعراف‪257 ........................................................................................................‬‬
‫سورة انفال‪261 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة توبه ‪282 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة یُونُس‪313 .........................................................................................................‬‬
‫سورة هُود‪314 ............................................................................................................‬‬
‫سورة یُوسُف ‪316 .......................................................................................................‬‬
‫سورة رعد‪318 ............................................................................................................‬‬
‫سورة ابراهیم‪321 .......................................................................................................‬‬
‫سورة حِجر‪322 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة نحل‪325 ............................................................................................................‬‬
‫سورة اِسراء ‪333 .........................................................................................................‬‬
‫سورة کهف‪351 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة مریم‪357 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة طه‪359 ..............................................................................................................‬‬
‫‪4‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫سورة انبیاء ‪361 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة حج‪364 .............................................................................................................‬‬
‫سورة مؤمنون‪373 ......................................................................................................‬‬
‫سورة نور‪377 .............................................................................................................‬‬
‫سورة فرقان‪400 .........................................................................................................‬‬
‫سورة شعراء‪405 ........................................................................................................‬‬
‫سورة قصص‪407 .......................................................................................................‬‬
‫سورة عنکبوت‪410 ......................................................................................................‬‬
‫سورة رُوم‪415 ............................................................................................................‬‬
‫سورة لُقمَان‪417 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة سَجدَه ‪420 ........................................................................................................‬‬
‫سورة احزاب‪422 ........................................................................................................‬‬
‫سورة سبا ‪444 ............................................................................................................‬‬
‫سورة فاطر‪446 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة یس‪449 .............................................................................................................‬‬
‫سورة صافَّات‪451 .......................................................................................................‬‬
‫سورة ص‪453 .............................................................................................................‬‬
‫سورة زُمَر‪455 ............................................................................................................‬‬
‫سورة غافر ‪461 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة فصلت‪463 ........................................................................................................‬‬
‫سورة شُوری‪465 .......................................................................................................‬‬
‫سورة زُخرُف‪468 .......................................................................................................‬‬
‫فهرست مطالب‬
‫‪5‬‬
‫سورة دُخَان‪470 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة جَاثیَه‪472 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة احقاف‪473 ........................................................................................................‬‬
‫سورة مُحَمَّد‪478 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة فَتح‪481 .............................................................................................................‬‬
‫سورة حجرات‪485 ......................................................................................................‬‬
‫سورة ق‪497 ................................................................................................................‬‬
‫سورة ذاریات ‪498 .......................................................................................................‬‬
‫سورة طُور ‪500 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة نَجم‪501 ............................................................................................................‬‬
‫سورة قَمَر‪503 .............................................................................................................‬‬
‫سورة رَحمن‪505 .........................................................................................................‬‬
‫سورة واقِعَه‪506 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة حَدِید ‪508 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة مُجَادَلَه ‪511 .......................................................................................................‬‬
‫سورة حَشر‪518 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة مُمتَحِنَه‪522 .......................................................................................................‬‬
‫سورة صَف‪528 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة جُمُعَه‪530 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة مُنافِقون‪531 ......................................................................................................‬‬
‫سورة تَغابُن‪533 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة طَالق‪535 ..........................................................................................................‬‬
‫‪6‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫سورة تَحرِیم ‪538 ........................................................................................................‬‬
‫سورة قَلَم‪541 ..............................................................................................................‬‬
‫سورة حاقَّه‪544 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة مَعارِج ‪545 ........................................................................................................‬‬
‫سورة جِن‪546 .............................................................................................................‬‬
‫سورة مُزَّمِّل‪550 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة مُدَّثِّر‪552 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة قِیامَت‪556 .........................................................................................................‬‬
‫سورة انسان‪557 .........................................................................................................‬‬
‫سورة مُرسَالت ‪559 ....................................................................................................‬‬
‫سورة نَبَأ ‪559 ..............................................................................................................‬‬
‫سورة نازعات‪560 .......................................................................................................‬‬
‫سورة عبس ‪561 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة تکویر‪562 .........................................................................................................‬‬
‫سورة انفطار‪563 .........................................................................................................‬‬
‫سورة مطففین‪563 .......................................................................................................‬‬
‫سورة طارق‪564 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة اعلی ‪565 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة غاشیه‪565 ........................................................................................................‬‬
‫سورة فجر‪566 ............................................................................................................‬‬
‫سورة لیل‪567 ..............................................................................................................‬‬
‫سورة ضحی ‪569 ........................................................................................................‬‬
‫فهرست مطالب‬
‫‪7‬‬
‫سورة شرح ‪572 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة تین‪574 .............................................................................................................‬‬
‫سورة علق ‪574 ............................................................................................................‬‬
‫سورة قدر‪576 .............................................................................................................‬‬
‫سورة زلزله‪577 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة عادیات‪578 .......................................................................................................‬‬
‫سورة تکاثر ‪578 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة همزه ‪579 ..........................................................................................................‬‬
‫سورة قریش‪580 .........................................................................................................‬‬
‫سورة ماعون‪580 ........................................................................................................‬‬
‫سورة کوثر‪581 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة کافرون ‪583 ......................................................................................................‬‬
‫سورة نصر‪585 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة مسد‪585 ...........................................................................................................‬‬
‫سورة اخالص ‪586 ......................................................................................................‬‬
‫سورة فلق‪588 .............................................................................................................‬‬
‫سورة ناس ‪588 ...........................................................................................................‬‬
‫شرح حال مؤلف‪591 ...................................................................................................‬‬
‫و شماری علمای که مؤلف از کتاب آنها استفاده کرده است ‪592 .........................‬‬
‫تقریظ‬
‫بسم تعالی‬
‫عالمه دکتر اقبال الهوری رحمة اهلل علیه میفرماید‪:‬‬
‫نقششششآ قششششرآن نششششا در ایشششش عششششالم ن ششششت‬
‫نقآهشششششششای کشششششششاه و ا شششششششا‬
‫شششششششت‬
‫راسششششت ششششویم آن ششششه در دل م شششش ر اسششششت‬
‫ایشششش کتششششاچی نی ششششت تیششششزی دی ششششر اسششششت‬
‫تشششون کشششه در ‪،‬شششان شششد ‪،‬شششان دی شششر شششود‬
‫‪،‬شششان تشششو دی شششر شششد ‪،‬هشششان دی شششر شششود‬
‫چدون ک رمز و راز یروزی اسالم چر کفر و خآ و ن ر دعوت اسشالمی در نشیم قرنشی‬
‫که قل رو سرزمی اسالمی از رق چه تی و از قرب چه اسپانیای امروزی رسید چه فهم و ع ل‬
‫م ل ی چه قرآن چر می ردد‪.‬‬
‫فتآور هم نی ت که در روز ار اسشت ار چریطانیشای کبیشر‬
‫آقای ترتیل نخ ت وزیر آن ک ور قرآن ریم را در مجلش‬
‫لردهشا چل شد ن شود می ویشد‪:‬‬
‫«نا زمانی که ای قرآن در میشان م شل انان چا شد است ارکردن شان ماشال اسشت و مشا چایشد‬
‫چ و یم قرآن را در ‪،‬ام ههای از حیات و زند ی مردم ک ار چزنیم»‪.‬‬
‫چه حق که است ار در نق هاش نا اندازة زیاد نوفیق یافت و امشروز در ‪،‬هشان اسشالم چشوی‬
‫ک ورهای ما م ل انان از اخت و فهم قرآن ریم و ته چ ا از قشراتت و روخشوانی آن هشم‬
‫عا‪،‬زند‪.‬‬
‫از ای رو هر حرکتی که در راستای احیا و زند کردن قرآن در ‪،‬ان و دل ای ا‪،‬ت اعات‬
‫صورت می یرد چ یار ارزند چود و از ثواب و ا‪،‬ر عظی ی چرخوردار است‪.‬‬
‫امام سیوطی [‪ ]911 – 849‬از خصیتهای چزرگ م ل ان قرن ‪ 10 – 9‬ک ی است که‬
‫در خدمات عل ی و آثار رانبهایآ چوی در عرصة قرآن وهی از قهرمانشان میشدان علشم و‬
‫فره گ چه‬
‫چود و از ای‬
‫ار میرود که آثار ارز‬
‫دش قرنها چر روح و ف ر ق شر اسشالم ش و و تیشر‬
‫ه ارها استفاد چرد اند که ی ی از ای آثار کتاب ارز‬
‫د «لباب ال قول فی‬
‫‪9‬‬
‫فهرست مطالب‬
‫أسباب ال زول» است که ت ان ه در مقدمهاش نذکر چه ع ل آمد چا فهم آن دریافت مفشاهیم‬
‫قرآن سهل و آسان می ود‪ .‬اما تون ای کتاب چه زچان عرچی چود فهم آن چرای مردم ما کشه‬
‫چا زچان عرچی آ ا نی ت د د وار چود است‪.‬‬
‫و ای ششک خششدا را ش ر ذاریم کششه ‪ ،‬ششاب اسششتاد عبششدال ریم ار ششد فاریششاچی از عل ششا و‬
‫دانآ وهان خطة مرد خیز فاریاب زح ت ک ید آن را چه فارسی درآورد اند‪.‬‬
‫که خدا ک د هرته زودنر تاپ ردید و در دسترس عا قان م شار‬
‫قرار یرد و ای سرآغازی چا د چرای کارهای چ دی ان‪ .‬چوی در ای‬
‫مردم م ل ان افغان تان‬
‫قرآنشی و اسشالمی‬
‫شراط د شواری کشه‬
‫از سالها درچدریها و مها‪،‬رتها و ‪ ،‬گهای نا یلشی دوچشار‬
‫چه آغوش وط خویآ چرمی ردند و چیآ از هر زمانی چه ای سرت ش ههای م شار‬
‫قرآنشی‬
‫که دل و ‪،‬ان را صیقل میدهد و س ادت دو ‪،‬هانی را چرای ان چه ارمغان میآورد نیازم دند‪.‬‬
‫دکتر عبداهلل خاموش هروی‬
‫مقدمة مترجم‬
‫ح د و ستایآ خدای را که چا نزول آیشات مل شونی زمشی را رو ش ایی چخ شید و درود و‬
‫سالم چر م جیی عالم که چا قدومآ اسباب نجات چ ریت را از‬
‫راهی و نباهی فراهم ساخت‬
‫و سالم و درود چر اصااب و یاران فداکار و خاندان اکیز اش‪.‬‬
‫چه خوچی آ ار است که قرآن ریم ای کتاب مقدس آس انی چا دسشتورات حیشاتچخآ‬
‫و ‪،‬اویدانآ ناول چ چزرگ و ارز‬
‫ان ان را از‬
‫دی را چه زند ی مادی و م وی چ ر چه ارمغان آورد‬
‫راهی و ف اد چه ساحت نرقی و س ادت هدایت کرد و ‪،‬هل و ناری ی را نشاچود‬
‫و آ اهی عدالتخواهی آزادی و آزاد ی را ‪،‬ا زی ن ود و چا علم و ح شت چهتشری و‬
‫عالینری نظام نجاتچخآ و قانون استوار را در سیاست و ح ومت و ادارة ک ور چرای خیشر‬
‫و صالح ‪،‬هانیان چا خود آورد و ان ان مظلوم را چه مبشارز علیشه اسشتبداد و سشت ری دعشوت‬
‫ن ود و چه او آموخت که از نفرقه و رایآهای ونا ون چپرهیزد و چه اطرا‬
‫عقید چه خشدا‬
‫‪ ،‬ع ود‪.‬‬
‫م ل انها از آغاز نزول ای کالم الهی ه وار چه ‪ ،‬بههای مختلف آن چه نالیشل و نف شیر‬
‫رداخته اند عد ای اعجشاز عل شی آن را چیشان دا شته انشد روهشی خصوصشیات فصشاحت و‬
‫چالغت آن را رو‬
‫ن ود اند‪ .‬ت ان ه عد ای دی ری اسباب نزول ن دادی از آیههای آن را‬
‫ذکر کرد اند‪ .‬در ای راستا ی ی از دان‬
‫دان چزرگ ‪،‬هان اسالم عالمه ‪،‬الل الدی سُیوطی‬
‫اسباب نزول چ یاری از آیات را در کتاب «لباب ال قول فی أسباب ال زول» ‪ ،‬ع کرد و ایش‬
‫کتاب در سال ‪ 1423‬ناقیشق شد اسشت‪ .‬تشون ایش کتشاب چشه زچشان عرچشی چشود و ه شان‬
‫ن ینوان ت د از آن چهر چبرند‪ .‬چ اچرای‬
‫چه زچان فارسی نر‪ ،‬ه د نا ه ان از ای کتاب رچها‬
‫در راة فهم م انی قرآن ریم استفاد ک د خصوصاً در رای ک ونی که م ل انها چه م ار‬
‫سودم د و ‪،‬امع اسالم که قرآن اساس استوارش است چی تر نیاز دارند‪.‬‬
‫در نر‪ ،‬ة ای کتاب کو آ د است که یوا و روان چا د آیشات قرآن شریم در میشان‬
‫﴿﴾ و مطالب افزون از کتاب در چی [] ذا ته د است نشام سشور و ش ارة آیشانی کشه چشه‬
‫ونة اهد آمد ذکر ردید است در ایان کتاب رح حال چرخی از عل شای چزر شی کشه‬
‫مؤلف چا استفاد از کتب آنها اسباب نزول آیهها را نو ته آورد د است و چشرای اسشتفادة‬
‫مقدمهی متر‪،‬م‬
‫‪11‬‬
‫چی تر خوان د ان مطالب مرچوط چه «مصطلح حدیث» که اصطالح و مفشاهیم خشاد دارد در‬
‫ای ‪،‬ا ن ریف و چیان د است‪:‬‬
‫حدیث مَ هور‪ :‬حدیثی است که ن داد راویهای آن در هر طبقه سه نفر و یا چی تر چا د و‬
‫چه حد نوانر نرسد‪.‬‬
‫حدیث غَرِیب‪ :‬آن است که ن ها یک نفر او را روایت کرد است ا رتشه در یشک طبقشه‬
‫چا د و چ یاری از عل ا حدیث غریب را حدیث فرد می وی د‪ .‬حدیث غریب ن بت چه موضع‬
‫نفرد آن دو ق م است‪:‬‬
‫الف‪ -‬غریب یا فرد مطلق‪ :‬حدیثی است که غراچت در اصل س َد آن چا د ی شی در طبقشة‬
‫صااچه آن را یک نفر روایت کرد چا د‪.‬‬
‫ب‪ -‬غریب یا فرد ن بی‪ :‬آن است که در اصل س َد در طبقة صااچی آن را چی شتر از یشک‬
‫نفر روایت ک د و در طبقات چ دی راوی آن ن ها یک نفر چا د‪.‬‬
‫حدیث صایح‪ :‬حدیثی است که س د آن از اول نا آخر متصشل و یوسشت چشود و راویشان‬
‫عادل و ظاچ آن را از مثل خود روایت کرد چا د و حدیث اذ و م لول نبا د‪ .‬ای ن ریف‬
‫امل ج اصل است چای ت ه ة ای ها ی جا چا د که حدیث صایح ردد‪.‬‬
‫الف‪ -‬انصال س َد‪ :‬انصال س د چه ای م است که ن ام راویان یک حدیث از اول نشا آخشر‬
‫س َد حدیث را خصاً از استاد خود آموخته چا د‪.‬‬
‫ب‪ -‬عشدالت راوی‪ :‬راوی م ششل ان عاقشل چششالر و یشرو حششق و صشالح چششود و از سششاحت‬
‫مردان ی چرک ار نبا د‪.‬‬
‫ج‪ -‬ضب راوی‪ :‬ن ام راویان یک حدیث دارای ضب نام چا د آن شه چشر آنهشا روایشت‬
‫د در حافظة خود یا کتاب چه ک ال درستی حفظ ک د‪.‬‬
‫د‪ -‬عدم ذوذ‪ :‬حدیث اذ آن است که راوی ثقه چا ثقهنر از خود مخالفت ک د‪.‬‬
‫‪12‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫هش‪ -‬م لول‪ :‬علت سبب غامض و و ید ای است که در صات حدیث ط‬
‫وارد ک شد چشا‬
‫آن که چه ظاهر س د از آن تیزها سالم چه نظر چیاید‪ .‬مان د ای که حدیث مرسل را موصشول و‬
‫را مرفوع چیاورند‪.‬‬
‫موقو‬
‫حدیث حَ َ ‪ :‬ح‬
‫حدیثی است که س د آن نا آخر متصل و یوست چا د و راوی عادل‬
‫چا ضب ک تر آن را از مثل خود روایت ک د چدون ذوذ و علت‪.‬‬
‫حَ َ صایح‪ :‬چه ای م است که حدیث چه دو اس اد یا چی تر روایت د که ی ی مقت ی‬
‫است و دی ری مقت ی صات‬
‫ح‬
‫اعتبار اس اد دی ر ح‬
‫ه ی حدیث چشه اعتبشار یشک اسش اد صشایح و چشه‬
‫است‪.‬‬
‫حدیث مَرفُوع‪ :‬آن است که چه رسشول خشدا ‪ ‬ن شبت داد شود از فتشار یشا کشردار یشا‬
‫اع الی که چه ح ور مبارک انجام د و یا صفتی سش د آن متصشل چا شد یشا م قطشع ی‬
‫شان‬
‫است‪.‬‬
‫حدیث مَوقُو ‪ :‬چه اصطالح مادثی سخ یا ع ل و یا نقریری است که چه صااچه ن شبت‬
‫داد ود خوا س د آن متصل چا د یا م قطع‪.‬‬
‫حدیث مَقطُوع‪ :‬چه اصطالح مادثی سخ و ع لی است که چه نشاچ ی و یشا شایی نر از آن‬
‫ن بت داد ود‪.‬‬
‫مُ َد‪ :‬حدیثی است که زنجیرة اس اد آن از اول نا آخر متصل چود و چه یامبر چرسد‪.‬‬
‫حدیث مُتَّصِل‪ :‬آن است که در سل لة س د آن ن ام راویها ی در ی یاد د چا د خوا‬
‫ای س د مرفوع چا د یا موقو ‪.‬‬
‫حدیث مَقبُول‪ :‬آن است که صدق راوی آن چرنری و ر‪،‬اان دا ته چا شد‪ .‬ح شم حشدیث‬
‫مقبول‪ :‬استدالل و ع ل چر آن وا‪،‬ب است‪.‬‬
‫حدیث مُ َلَّق‪ :‬در اصطالح حدیثی است که از اچتدای س د آن یک راوی یشا چی شتر شی در‬
‫ی حذ‬
‫د چا د‪.‬‬
‫م لق ت دی صورت دارد از ‪ ،‬له‪ :‬ن ام س د حذ‬
‫تی‬
‫ود مثل ای که چ وید‪ :‬رسول خدا‬
‫فت‪ .‬یا ن ام س د چه ‪،‬ز صااچی و یا صااچی و ناچ ی حذ‬
‫ود‪.‬‬
‫‪13‬‬
‫مقدمهی متر‪،‬م‬
‫حدیث مُرسل‪ :‬حدیثی است که از سل لة س د آن صااچی افتاد چا د‪ .‬اچ حجشر در شرح‬
‫نخبه فته است‪ :‬صورت مرسل آن است که ناچ ی چ وید‪ :‬یامبر خدا ت شی‬
‫فشت‪ .‬یشا ت شی‬
‫کرد یا چه ح ور مبارک ت ی ع لی انجام د‪ .‬یا مان د ای ها‪ .‬حاکم اچش صشالح و ‪ ،‬هشور‬
‫مادثی مرسل را مختص چه ناچ ی میدان د ولی ‪ ،‬هور فقها و اصولیی عامتر از ای میدان د‬
‫که هرنوع انقطاع از س د مرسل نامید می ود‪.‬‬
‫حدیث مُ َل‪ :‬آن است که از وس اس اد آن دو راوی یا چی شتر شی در شی چیفتشد راوی‬
‫حدیث دو راوی یا چی تر از دو راوی را انداخته چا د که انقطاع س د دید و وصل آن د وار‬
‫ردد‪.‬‬
‫حدیث مُ قَطِع‪ :‬حدیثی است که از سل لة اس اد آن یک راوی و یشا چی شتر چیفتشد خشوا ایش‬
‫انقطاع از اول اس اد چا د یا از وس و یا از آخر ولی ی در ی نبا د‪.‬‬
‫مُدَلَّ ‪ :‬آن است که اس اد آن چا نا ی ظاهری دارای عیب نهانی چا د‪.‬‬
‫حدیث ض یف‪ :‬در اصطالح مادثی آن اسشت کشه صشفات حشدیث ح ش در آن کامشل‬
‫نبا د چه سبب فقدان ی ی از رای ح‬
‫‪.‬‬
‫حدیث مَردُود‪ :‬آن است که صدق راوی آن چرنری و ر‪،‬اان ندا ته چا د‪ .‬ح شم مشردود‪:‬‬
‫ع ل و استدالل چر آن ‪،‬ایز نی ت‪.‬‬
‫مَترُوک‪ :‬حدیثی است که در اس اد آن راویی متهم چه دروغ ویی چا شد‪ .‬ی شی از ایش دو‬
‫امر سبب انهام راوی چه دروغ ویی است‪:‬‬
‫الف‪ -‬ای حدیث ن ها از طریق او روایت د و مخالف قاعد های اخته د چا د‪.‬‬
‫ب‪ -‬چه فتار عادی چه دروغ ویی شهر چشود امشا در حشدیث نبشوی کشذب آن آ ش ار‬
‫نبا د‪.‬‬
‫حدیث مُ َر‪ :‬عل ا م ر را ت دی ن ریف کرد اند که م هورنری آنها ای است‪:‬‬
‫الف‪ -‬حدیث م ر حدیثی است که خطا و ا تبا ی شی از راویهشای آن از حشد افشزون‬
‫فرامو ی و غفلتآ چ یار و یا ف قآ آ ار چا د‪.‬‬
‫‪14‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ب‪ -‬حدیث م ر آن است که راوی ض یف مخالف ثقات روایت ک د‪.‬‬
‫ای ن ریفی است که اچش حجشر ذکشر و چشدان اعت شاد کشرد اسشت در ایش ن ریشف قیشد‬
‫«مخالفت ض یف چه روایت ثقه» چه ن ریف اول زیاد د است‪.‬‬
‫حدیث مَ رُو ‪ :‬حدیثی است که راوی ثقه مخالف راوی ض یف روایت ک د‪.‬‬
‫حدیث مُ َلَّل‪ :‬حدیثی است که در آن علتی یافت ود که چشه صشات حشدیث ط ش وارد‬
‫ک د چا آن که چه ظاهر حدیث از آن ط‬
‫سالمت چه نظر چیاید‪.‬‬
‫حدیث مُدرِج‪ :‬حدیثی است که سیاق اس اد آن نغییر داد ود یا کل انی که از مت نی ت‬
‫چه آن داخل کرد ود‪.‬‬
‫حدیث مُ طَرِب‪ :‬م طرب در لغت متارک و مواج ناچه و ری ان‪.‬‬
‫در اصطالح‪ :‬حدیثی است که چشه ا ش ال متفشاوت خشال‬
‫چدان ونه که موافقت چی آنها م‬
‫ی شدی ر روایشت شد چا شد‬
‫نبا د و ه ة آن روایتها در قوت چراچر چا د‪.‬‬
‫م طرب مطاچق مال اضطراب آن دو ق م است‪ :‬اضطراب در س د و اضطراب در مت ‪.‬‬
‫حدیث اذ‪ :‬آن است که راوی ثقه چا ثقهنر از خشود مخالفشت ک شد چشدی نرنیشب کشه در‬
‫روایت ثقه زیادت یا نقصی دید ود که در روایت ثقهنر از او ت ی نبود طوری که چی ای‬
‫دو م ألة مورد اختال‬
‫‪ ،‬ع و نوافق م‬
‫نبا د‪.‬‬
‫اذ مردود‪ :‬حدیث اذی که راوی آن ثقه نبا د‪.‬‬
‫س َد‪ :‬در لغت آن ه چه آن اعت اد ک د تون حدیث قاچل اعت اد و است اد است چشه ایش نشام‬
‫یاد د‪.‬‬
‫در اصطالح مادثی ‪ :‬سل لة زنجیر ای راویان حدیث است‪:‬‬
‫اس اد‪ :‬اس اد دو م ی دارد‪:‬‬
‫الف‪ -‬ن بتدادن حدیث است چه وی دة آن‪.‬‬
‫ب‪ -‬مراد‬
‫س د است‪.‬‬
‫حدیث مُ َد‪ :‬م د چه اصطالح مادثی چه سه م ی آمد است‪:‬‬
‫‪15‬‬
‫مقدمهی متر‪،‬م‬
‫الف‪ -‬کتاچی است که در آن روایتهای هر صااچی ‪،‬دا انه ‪ ،‬ع کرد ود صر‬
‫نظر‬
‫از ای که حدیث مرچوط چه کدام موضوع است‪ .‬مثل‪ :‬م د امام اح د ح بل‪.‬‬
‫ب‪ -‬حدیث م د که ن ریف آن ذ ت‪.‬‬
‫ج‪ -‬اهی از آن س د مراد است در ای صورت مصدر می ی است‪.‬‬
‫س ‪ :‬کتاچی است که ن ها احادیث اح ام چه نرنیب اچشواب فقشه در آن مرنشب شود نشا در‬
‫است باط اح ام مأخذ و مصدر چرای فقها چا د‪ .‬مثل‪ :‬س اچوداود‪.‬‬
‫‪،‬امع‪ :‬کتاچی است که در آن مؤلف ن ام اچواب حدیث را از عقایید عبادا م امالت سیر‬
‫م اقب فت و اخبار روز قیامت ‪ ،‬ع میک د‪ .‬مان د‪، :‬امع صایح چخاری‪.‬‬
‫اهد‪ :‬در اصطالح مادثی آن ت که یک صااچی مت شی را روایشت ک شد کشه در لفشظ و‬
‫م ی چا روایت صااچی دی ر م اچه چا د و یا ن ها در م ی بیه هم چا د‪.‬‬
‫متاچع‪ :‬حدیثی است که راوی چه روایت حدیث در لفظ و م ی و یا ن هشا در م شی چشا غیشر‬
‫خود م ارکت ک د و در طبقة صااچه متاد چا د ناچع هم نامید می ود‪.‬‬
‫نصایف‪ :‬آن است که لفظ یا م ای یک کل ه از حدیث را خشال‬
‫روایشت ثقشات نغیشی‬
‫چده د‪.‬‬
‫ثُقه‪ :‬راوی ظاچ و عادل است‪.‬‬
‫راویی مجهول‪ :‬چه اصطالح مادثی ک ی است که خود او یا صفانآ اخته ن شود و یشا‬
‫خصیت آن اخته ود اما از عدالت و ضب آن تیزی دان ته ن ود‪.‬‬
‫طبقات روات‪ :‬صااچه ناچ ی انباع ناچ ی و ناچع انباع‪.‬‬
‫امام نرمذی اصطالح «از ه ی و‪،‬ه غریب است» را چه احادیثی چه کار میچرد که غراچشت‬
‫در اس اد آن است نه در مت آن مان د ای که مت یک حدیث را ‪ ،‬اعتی از صااچه روایشت‬
‫کرد چا د و ه ی حدیث را ن ها یک نفر از صااچة ید ر روایت ک د‪.‬‬
‫صااچه‪ :‬صااچه ک ی است که یامبر خدا را در حال اسالم دید و چه اسالم از ‪،‬هان رفتشه‬
‫است‪ .‬ن داد اصااب دقیق م لوم نی ت اما از فتار عل ا م لوم می شود کشه ش ار آنهشا از‬
‫‪16‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫صد هزار افزون است‪ .‬ت ان ه اچو زرعة رازی می وید‪ :‬ه امی که یامبر خدا از ‪،‬هان رفت‬
‫ن داد اصااب که از او ‪ ‬ید و روایت کرد اند چه ی صد و تهارد هزار میرسید‪.‬‬
‫ناچ ی‪ :‬م ل انی است که چا صااچی مالقات کرد و م ل ان از ‪،‬هان رفته چا د(‪.)1‬‬
‫از خدای چزرگ ن ا دارم که ای ع ل حقیر را از چ شد ذیرفتشه و نوفیشق ع شل چشه قشرآن‬
‫کریم را نصیب م و کافة امت اسالمی چ رداند و ما ذالک علی اهلل چ زیز‪.‬‬
‫‪ 1383 / 9 / 16‬مشهد‬
‫عبدالکریم ارشد‬
‫‪ -1‬دکتر ما ود طاان مصطلح الادیث تاپ نهم مکتبة ال شار‬
‫‪ 1996‬م و م اچع دی ر‪.‬‬
‫لل شر والتوزیشع ریشا‬
‫‪ 1417‬هشش‬
‫بسم اهلل الرمحن الرحیم‬
‫احلمد هلل الذي جعل لكل شيء سببا وأنزل على عبده كتااب عجبا فيه من كل شيء حكمة ونبأ‬
‫والصالة والسالم على سيدان حممد أشرف اخلليقة عجما وعراب وأزكاهم حسبا ونسبا وعلى آله‬
‫وأصحابه السادة النجبا‪.‬‬
‫وبعد‪:‬‬
‫فهذا كتاب مسيته‪ :‬لباب النقول يف أسباب النزول خلصته من جوامع احلديث واألصول وحررته من‬
‫تفاسري أهل النقول وهللا أسأل النفع به فهو أكرم مسؤول وأعظم مأمول‪.‬‬
‫نر‪ ،‬ه‪:‬‬
‫ح د و سپاس خدای را سزاست که چرای هرتیشز سشببی قشرار داد و چشر چ شد و فرسشتادة‬
‫خویآ کتاچی‬
‫فت فرود آورد که در آن ح ت و م رفت ه ة ا یا را چیان دا ته اسشت‪.‬‬
‫سالم و درود چه سرور و ی وای ما ما د مصطفی ‪ ‬واالنری مو‪،‬ودات چرنر و مهتر عرب و‬
‫عجم نجیب و اکیز نش اد واال هشر و چزر شوار و درود و سشالم چشه خانشدان و یشاران آزاد و‬
‫چزر وارش‪.‬‬
‫وچ د‪:‬‬
‫ای کتاب را‪« :‬لباب ال قول فی أسباب ال زول» نام نهادم و از کتابهشای ‪،‬شامع حشدیث و‬
‫اصول و از نفاسیر عل ای چزرگ که قرآن ریم را چه روش نف یر چه مشأثور نف شیر کشرد انشد‬
‫خالصه و ناریرش ن ودم و از خدای نوانا که چهتری چخ د رامینری مشراد و چزر تشری‬
‫مقصود است م ئلت دارم که نافع و سودم د واقع ود‪.‬‬
‫مقدمة مؤلف‬
‫م رفت و آ ایی چه اسباب نزول آیات قرآن ریم دارای فوایشد چ شیار اسشت و ک شی کشه‬
‫می وید‪ :‬هیچ فاید ای ندارد و چا ناریخ یک سانآ میداند چه خطا رفته است‪.‬‬
‫از ‪ ،‬لة فواید اسباب نزول علم چه م ای آیه یا رفع ا ال است‪.‬‬
‫واحدی می وید‪ :‬درک نف یر آیه چدون آ شاهی از قصشه و چیشان سشبب نشزول آن م ش‬
‫نی ت‪.‬‬
‫اچ دقیق ال ید فته است‪ :‬چیان سبب نزول روش استوار چرای درک و فهشم م شانی قشرآن‬
‫است‪.‬‬
‫اچ نی یه ‪ /‬چر آن است‪ :‬اخت سبب نزول چه فهم آیشه ک شک میک شد چشدون شک‬
‫علم چه سبب علم چه م بب را چه دست میدهشد ت ان شه درک م شانی چرخشی از آیشات چشرای‬
‫روهی از ذ ت ان د وار و ی ید د نا ای که چشه اسشباب نشزول آنهشا آ شاهی حاصشل‬
‫کردند و ا ال ای ان رفع ردید‪.‬‬
‫واهد ای مطلب را در نوع نهم کتاب «انقان فی علوم قرآن» چه نفصشیل چیشان دا شتهام و‬
‫فواید دی ر آن را از مباحث و ناقیقات ذکر کرد ام که ای جا مجال ن رار ان نی ت‪.‬‬
‫واحدی فته است‪ :‬چیان اسباب نزول قرآن ریم ‪،‬ایز نی شت م شر چشه روایشت و ش یدن از‬
‫ک انی که ن زیل را م اهد کرد اند و از اسباب نزول آن آ اهی یافته و چرای دان ت آن چشه‬
‫چاث و وهآ رداخته اند‪.‬‬
‫ما د چ سیری می وید‪ :‬از عبید را‪،‬ع چه آیهای از قرآن رسیدم‪ .‬فت‪ :‬از خدا چتشرس‬
‫و آن ه راست و درست است چ و آنان که میدان ت د ایش آیشه چشه کشدام سشبب نشازل شد‬
‫در ذ ت د‪.‬‬
‫و دی ری فته است‪:‬‬
‫اخت و م رفت سبب نزول امری است که چا قراط مو‪،‬ود‬
‫یرامون ق ایا چرای صااچه حاصل می ود و چ یار رخداد که چرخی از آنها چه سبب‬
‫نزولچودن آن امر یقی ندا ته و فته است‪ :‬چه‬
‫ان م ای آیه در آن مورد نازل د است‪.‬‬
‫ت ان ه زچیر ‪ ‬در چارة آیة ﴿‪         ‬‬
‫‪19‬‬
‫مقدمهی مؤلف‬
‫‪ ﴾         ‬فت‪:‬‬
‫ان ن یک م ای‬
‫آیه ‪،‬ز چه ای مورد چه سبب دی ری نازل د چا د(‪.)1‬‬
‫حاکم در «علوم الادیث» می وید‪ :‬هر ا ی ی از اصااب که اهد و ناظر ن زیل وحی‬
‫چود چ وید‪ :‬ای آیه در چارة فالن تیز نازل د است آن خبر حدیث س د است‪.‬‬
‫اچ صالح و غیر او ای روش را اختیار و ای حدیث را مثال آورد اند م لم از ‪،‬اچر ‪‬‬
‫روایت کرد است‪ :‬یهود می فت‪ :‬ک ی که چا ه رش از ت در مال ن اسلی مقارچت‬
‫انجام چدهد ت ان فرزند او کج می ود‪.‬‬
‫﴿‪       ‬‬
‫‪[ ﴾ ‬چقر ‪:‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ 2]223‬نازل د‪.‬‬
‫و اچ نی یه فته است‪ :‬ا ر صااچه چ وید‪« :‬ای آیه در مورد فالن تیز نازل شد اسشت»‬
‫اهی مراد ای است که آن تیز سبب نزول آیه میچا د و اهی ای که ح م مورد مشذکور‬
‫در آیة مورد نظر آمد است ا رته سشبب نشزول آن آیشه نبا شد ت ان شه می شوییم‪ :‬قصشد و‬
‫م ظور در ای آیه آن تیز است‪.‬‬
‫نظر عل ا را‪،‬ع چه قول صااچی‪« :‬ای آیه در ت ی تیز نازل د است» متفاوت اسشت چشه‬
‫ای نرنیب که آیا ای سخ چا م د ی‬
‫ان است مان د ای که در فتة خود سبب را که آیه‬
‫در چار اش نازل د است ذکر ک د یا چه سان نف یر آیه است و م د نی ت‪.‬‬
‫‪ -1‬سورة ن ات آیة ‪ .65‬نر‪ ،‬ه‪« :‬سو د چه رورد ارت [در حقیقت] ای ان نیاورند م ر آن ه در اختالفش‬
‫که چی آنان در رفت نو را داور ک د‪ .‬آن ا از آن ه ح م کردى در خود هیچ دلت‬
‫ردن نه د»‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬زنانتان ک تزار‬
‫اه تد‬
‫هر ونه که خواهید چه ک تزار خود در آیید و [ر نو هاى از‬
‫کارهاى نیک] چراى خود نان یآ فرستید‪ .‬و از خداوند روا چدارید و چدانید که‬
‫رسید‪ .‬و مؤم ان را نوید د »‪.‬‬
‫نیاچ د و کامال‬
‫ا چه لقشاى او خواهیشد‬
‫‪20‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫چخاری ای ونه حدیث را امل م د میداند در حالی کشه چشه نظشر دی شران شامل م ش د‬
‫نی ت‪ .‬اکثر م انید مان د م ش د اح شد و دی شران چشه ایش روش متفق شد‪ .‬چشرخال‬
‫آن هر شا‬
‫وی د سببی را که آیه چه دنبال آن نازل د است ذکر ک د ه ة عل ا چه انفاق امثال ایش را‬
‫امل م د میدان د‪.‬‬
‫زرک ی در «البرهان» فته است‪ :‬از ‪ ،‬له روشهای صااچه و ناچ ی ای است که هر ا‬
‫ی ی از آنها چ وید‪« :‬ای آیه در ای چاب نازل ردید » مرادش ای است کشه آیشة مشذکور‬
‫امل آن ح م است نه ای که ه ان م أله سبب نزول آیه چود است‪ .‬ش‬
‫‪،‬‬
‫استدالل چه ح م است چا آیه نه از ‪،‬‬
‫سشخ ای شان از‬
‫روایت که آیه چرای ته واقع د ‪.‬‬
‫کالم آخر‪ :‬سبب نزول انفاق یا موق یت خاصی است که آیه در روزهشای وقشوع آن نشازل‬
‫د نه آن ان که واحدی در سبب نزول سورة فیل چیان دا ته اسشت (کشه قصشة آمشدن سشپاة‬
‫حب ه را سبب نزول ای سور میداند)(‪ .)1‬زیرا آن قصه سبب نزول هیچ آیهای نی ت چل ه از‬
‫چاب ذکر و یادآوری وقایع ذ ته است مان د چیان قصة قوم نوح عشاد ث شود چ شای ک بشه و‬
‫امثال آنها‪.‬‬
‫و نیز در چارة ﴿‪[ ﴾    ‬ن ات‪ ]125 :‬م تقد است که سبب نزول‬
‫آن ارادة حق ن الی چر دوست رفت اچراهیم ‪ ‬میچا د در حالی که چر هیچ ک‬
‫نی ت ای دوست رفت‬
‫از اسباب نزول قرآن مجید چه‬
‫و ید‬
‫ار ن یآید‪.‬‬
‫تذکر‬
‫اول‪ -‬آن ه از صااچه وارد ود از قبیل م د است ت ان ه ذ ت و هر ا از ناچ ی نقل‬
‫ود او نیز مرفوع ولی مرسل است‬
‫ا ر س د آن صایح و ناچ ی از اط ة مف شری چشود و‬
‫‪ -1‬سپاة حب ه چه فرماندهی اچرهه فرمانروای خود کامة ی ش چشه قصشد نخریشب خانشة ک بشه آمشد ولشی خشدا‬
‫دسای‬
‫خته هد‬
‫آنها را چیاثر ساخت رند ان کوتک را فرستاد که او و سشپاهآ را چشا سش ریز های از شل‬
‫قرار دادند‪ .‬و نار و مار و متال ی ان کرد‪.‬‬
‫‪21‬‬
‫مقدمهی مؤلف‬
‫از صااچی علم آموخته چا د مان د مجاهد ع رمه و سش ید چش ‪،‬بیشر و یشا چشا مرسشل دی شری‬
‫م ت د [نأیید د ] چا د و امثال آن ذیرفته است‪.‬‬
‫دوم‪ -‬ته چ ا که مف ران چرای یک آیه ت دی سبب نشزول ذکشر میک شد راة اعت شاد در‬
‫ت ی موارد ای است که عبارت وارد د را مالحظه ک یم ا ر ی شی از اصشااب یشا نشاچ ی‬
‫چیان ک د که ای آیه در چارة فالن تیز نازل د و دی ری چ وید‪ :‬در چارة فالن تیز نازل د و‬
‫امر دی ری را ذکر ک د ی تر فتیم که مراد ای نف یر آیه است نه ذکشر سشبب نشزول ش‬
‫چی ای دو فته م افات نی ت ا ر لفظ هردو را امل ردد‪ .‬ت ان ه ای مطلب را در کتشاب‬
‫انقان چیان کردم‬
‫در ای صورت م اسب است که امثال ای در کتاب اسباب نزول آورد‬
‫ن ود چل ه در کتب اح ام قرآن ذکر ردد‪.‬‬
‫هر ا ی ی چ وید‪ :‬ای آیه در چارة فالن موضوع نازل د و دی ری چه ذکر سبب دی ر‬
‫چرخال‬
‫آن نصریح ن اید‬
‫ای م ت د است ت ان ه اچ ع ر ب مطلبی را سبب نزول‬
‫آیة ﴿‪             ‬‬
‫‪[ ﴾     ‬چقر ‪ ]223 :‬ذکر کرد و ‪،‬اچر ‪ ‬چا ذکر سبب‬
‫دی ری نصریح ن ود [که یهود می فت‪ :‬ا ر ک ی از ت در مال ن اسلی چا زن مقارچت‬
‫ک د ت ان فرزند حاصل از آن کج می ود]‬
‫حدیث ‪،‬اچر م ت د است‪.‬‬
‫ا ر ی ی واق های از سبب نزول آیه چداند و دی ری چه ه ی آیه سبب نزول دی ری ذکر‬
‫ک د در ای حالت اهی می ود که ه ی آیه چ د از وقوع هردو سبب [چه هردو سبب] نازل‬
‫د است ت ان ه چه اسباب نزول آیة ل ان(‪ )1‬خواهد آمد‪ .‬و اهی می ود که آیة مورد نظر‬
‫دو چار نزول یافته است ت ان ه چه اسباب نزول آیة روح(‪ )2‬و اواخر سورة نال(‪ )1‬و آیة ﴿‪‬‬
‫‪ -1‬سورة نور‪ 9 – 6 :‬اچ حجر ارح صایح چخاری می وید‪ :‬عد ای از عل ا چر ای چاورنشد کشه ایش کشالم‬
‫عزیز در ان هردوی آنها هالل چ امیه و عوی ر ی جا نازل د است‪.‬‬
‫‪ -2‬سورة اسرات آیة ‪.85‬‬
‫‪22‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪            ‬‬
‫‪﴾   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫(‪)2‬‬
‫خواهد آمد‪ .‬و هم چا مالحظة س د هردو‬
‫حدیث می ود و قول ار‪،‬ح را دریافت و چه ار‪،‬ایت آن اعت اد کرد(‪ .)3‬و راویی هرکدام که‬
‫چه ‪،‬ریان ق یه حاضر چود آن ار‪،‬ح است(‪ .)4‬و یا راوی هری ی از ای دو سبب که از عل ای‬
‫نف یر چود مثل اچ عباس و اچ م ود آن ار‪،‬ح است‪.‬‬
‫چ یار رخداد است که در ی ی از دو سبب‬
‫از چیان ق یه عبارت «فَشتَالَ‪ :‬ش‬
‫نشالوت‬
‫کرد» آمد ولی راوی نوهم کرد و «نَزَلَت‪ :‬نازل کرد» فته ت ان ه در سشورة زمشر خواهشد‬
‫آمد(‪.)5‬‬
‫[چ یار رخداد است که عل ای نف یر یک سبب را در چارة نزول ت شد آیشه روایشت کشرد‬
‫اند تون در مورد یک ق یه آیات مت دد در سور های مختلف نشازل شد اسشت مان شد‪ :‬ام‬
‫سل ه از رسول خدا ص رسشید کشه خشدای چشزرگ از هجشرت و فشداکاری زنشان هشیچ یشاد‬
‫ن یک د‬
‫ا هم از مردان یاد میک ید و از زنان یاد ن یک ید مردان چه ‪،‬هاد میروند و زنان‬
‫ن ی روند و سهم زنان از میراث نصف سهم مردان است‪ .‬در ای چار در سورة آل ع ران آیشة‬
‫‪ 195‬و در سورة احزاب ایة ‪ 35‬و در سورة ن ات آیة ‪ 32‬نازل د](‪.)6‬‬
‫‪ -1‬سورة نال آیة ‪.128 – 126‬‬
‫‪ -2‬سورة نوچه‪ 113 :‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬یامبر و مؤم ان را روا نی ت که چراى م رکان‪ -‬و هر ت د خوی اوند چا د‪-‬‬
‫از آن ه چرای ان رو‬
‫د که آنان دوزخ اند آمرزش خواه د»‪.‬‬
‫‪ -3‬سورة ضای‪ 5 – 1 :‬اچ حجر روایت یخی را ‪ ،‬دب را مورد اعت اد دان ته است‪.‬‬
‫‪ -4‬سورة اسرات‪ 85 :‬سیوطی مؤلف کتاب می وید‪ :‬روایت صایح چخاری از اچ م ود چر روایت نرمذی از‬
‫اچ عباس ر‪،‬اان دارد که اچ م ود در ‪،‬ریان ق یه حاضر چود ‪.‬‬
‫‪ -5‬سورة زمر‪ 67 :‬ای حدیث را صایح چخاری در کتاب نف یر حدیث رقم ‪ 4427‬چه عبارت ش‬
‫کرد آورد است‪.‬‬
‫‪ -6‬نر‪ ،‬ة فارسی انقان «فی علوم قرآن» د ‪.128‬‬
‫نشالوت‬
‫‪23‬‬
‫مقدمهی مؤلف‬
‫سوم‪ -‬م هورنری کتاب ای ف در ای زمان کتاب واحشدی [اسشباب نشزول] اسشت‪ .‬ایش‬
‫کتاب م در ت د تیز از آن متفاوت است‪.‬‬
‫الف‪ -‬ای کتاب مختصر است‪.‬‬
‫ب‪، -‬امعنر از کتاب واحدی و امل مطالب چی تر است که آنها را چا رمز «ک» مت شایز‬
‫ساختم‪.‬‬
‫ج‪ -‬هر حدیث را چه ک ی که آن را نخریج کرد ن بت داد ام از قبیل مؤلفی کتب م تبر‬
‫مان د صااح سته (‪ )1‬م تدرک حاکم صایح اچ حبان س چیهقی دار قط ی و م د اح د‬
‫چزار اچوی لی و م ا‪،‬م طبرانی و نف یر اچ ‪،‬ریر اچ اچوحانم اچ مردویه اچو یخ اچ حبشان‬
‫فریاچی عبدالرزاق اچ م ذر و غیر ای ها‪ .‬اما واحدی شا حشدیث را چشا اسش اد و چشدون ذکشر‬
‫مخرج آورد و چاث را طوالنی ساخته است‪ .‬چدون نردیشد ن شبت حشدیث چشه ی شی از کتشب‬
‫م تبر مذکور چهتر است از ن بت آن چه نخریج واحدی چه خاطر هرت و اعتباری که دارند و‬
‫اعت اد عامه چه آنها و اهی حدیث را چه‬
‫ل مقطشوع مشیآورد کشه م لشوم نی شت حشدیث‬
‫دارای اس اد است یا نه‪.‬‬
‫د‪ -‬ن ییز صایح از غیر آن و مقبول از مردود‪.‬‬
‫هش‪ ، -‬ع چی روایتهای مت دد‪.‬‬
‫و‪ -‬چه ک ار ذا ت آن ه از اسباب نزول نی ت‪.‬‬
‫مقدمه در ه ی ‪،‬ا ایان یافت چه ک ک خالق چینیاز ای ک چه مقصد می ردازیم‪.‬‬
‫‪ -1‬صایح چخاری صایح م لم س نرمذی س ن اطی س اچوداود و س اچ ما‪،‬ه‪.‬‬
‫سورة بقره‬
‫ای سور مدنی و ‪ 286‬آیه است‬
‫‪ -1‬فریاچی و اچ ‪،‬ریر از مجاهد روایت کرد اند‪ :‬تهار آیه از اول سشورة چقشر در مشورد‬
‫م ل انان و دو آیه در چارة کافران و سیزد آیه در چاب م افقان نازل د است(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :7 – 6‬‬
‫‪.﴾ ‬‬
‫‪ -2‬ک‪ :‬اچ ‪،‬ریر از طریق اچ اسااق از ما د چ اچوما د از ع رمه یا از س بد چ ‪،‬بیر‬
‫از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬آیات ﴿‪     ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪ ،2﴾ ‬در چارة یهود مدی ه نازل د است(‪.)3‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -3‬رک‪ :‬از رچیع چ ان‬
‫روایت کرد است‪ :‬ای دو آیه در مورد سران سپاة کفر در غزوة‬
‫خ دق نازل د است(‪.)4‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :14‬‬
‫‪.5﴾ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫چ اح د ه دانی در «نف یر مجاهشد» ‪ 69 1‬طبشری ‪ 280 – 278‬و واحشدی در «اسشباب‬
‫‪ -1‬عبدالرح‬
‫نزول» ‪ 24‬روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چه راست آنان که کفر ورزیدند ی‬
‫ای ان ن‬
‫ان است چر آنان که چه آنان چیم ده یا چه آنان چشیم نشده‬
‫آورند‪ .‬خداوند چر دلهای ان و چر و های ان مهر نهاد و چر دید ان ان رد اى است و عشذاچ‬
‫سه ی [در یآ] دارند»‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 296‬چه اس اد ض یف روایت کرد چه خاطر ای که ما د چ اچو ما د مجهول و ن ها اچ اسااق‬
‫از وی روایت میک د‪.‬‬
‫‪ -4‬ای حدیث را طبری ‪ 298‬روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -5‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و ه ام که چا مؤم ان دیدار ک د وی د‪ :‬ای ان آورد ایم‪ .‬و تون چا یطانهای ان ن ها وند‬
‫وی د‪ :‬ما چا‬
‫اییم‪ .‬ما فق [آنان مؤم ان را] چه ری خ د م‬
‫یریم»‪.‬‬
‫‪25‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -4‬واحدی و ث لبی از طریق ما د چ مروان(‪ )1‬سدیی صغیر از کلبی از اچو صشالح از اچش‬
‫عباس ب روایت کرد اند‪ :‬روزی عبداهلل چ اچی و یارانآ چیرون آمدند و چشا اصشااب ‪‬‬
‫رچرو دند عبداهلل چ اچی چه یاران خشود فشت‪ :‬چبی یشد تطشور ایش چیخردهشا را از ش ا دور‬
‫میک م‪ .‬سپ‬
‫یآ رفت و دست اچوچ ر ‪ ‬را رفت و فت‪ :‬آفری چه صدیق چشزرگ مشرد‬
‫چ ی نیم و دان ور دی اسالم و ه را رسول خدا در غار ثور و ک ی که ‪،‬شان و مشال خشود را‬
‫چرای رسول خدا فدا کرد‪ .‬سپ‬
‫دست ع ر ‪ ‬را رفت و فت‪ :‬آفشری چشر فشاروق مهتشر و‬
‫چزرگ خاندان چ ی عدی چ ک ب چازوی رنوان و نیروم د دی خدا و ک ی که سشر و مشالآ‬
‫را فدای رسول خدا کرد‪ .‬چ د از آن دست یر خدا علی ‪ ‬را رفت و فت‪ :‬آفری چر ر‬
‫ع و و داماد رسول خدا سرور و ی وای چ ی ها م چ د از رسول خدا‬
‫از هم ‪،‬دا شدند‪.‬‬
‫عبداهلل چه یاران خود فت‪ :‬دیدید ت ونه رفتار کردم هر ا چا آنها رو در رو شدید ه شی‬
‫روش را چه کار چ دید یارانآ او را نا ی و ستایآ کردنشد‪ .‬م شل انان نشزد یشامبر اکشرم ‪‬‬
‫آمدند و ای موضوع را چه اطالع او رساندند‪.‬‬
‫ای آیه نازل د(‪ .)2‬ای روایت واهی است‪.‬‬
‫چرای ای که سدیی صغیر دروغ و است و ه‬
‫ان کلبی و اچوصالح نیشز روایت شان ضش یف‬
‫است‪.‬‬
‫‪ -1‬در ن خههای تا ی «واو» زیاد د که خطای آ ار است تون ما د چ مشروان ه شی سشدیی صشغیر‬
‫است‪.‬‬
‫‪ -2‬چاطل است هیچ اصلی ندارد‪ .‬واحدی ‪ 26‬چه ه ی اس اد روایت کرد که مص وع است زیشرا ما شد چش‬
‫مروان متروک و متهم چه کذب است و ه‬
‫ان کلبی که نامآ ما د چ سشاطب و اچوصشالح کشه نشامآ‬
‫چاذام است نیز واهی ه ت د‪ .‬ای سل له نزد عل ای حدیث م رو‬
‫اعرا‬
‫دارند‪.‬‬
‫چه کذب اسشت و عل شای نف شیر از آن‬
‫‪26‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :20 – 19‬‬
‫‪.1﴾        ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -5‬ک‪ :‬اچ ‪،‬ریر از طریق سدیی کبیر از اچو مالک و اچو صالح از اچش عبشاس و از مشر از‬
‫اچ م ود و عد ای از اصااب ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬دو نفر از م افقان مدی ه از نشزد رسشول‬
‫خدا فرار کردند و ره پار دیار م شرکان شدند‪ .‬در میشان را چشه چشارانی کشه خشدا ‪ ‬غشرش‬
‫وح تزای رعد و چرق و صاعقة آن را یادآور د است دتار ردیدند‪ .‬آن دو چا وقوع رعشد‬
‫و چرق از نرس مرگ سران‬
‫شتان خشود را در وشهای شان فشرو میکردنشد نشا مبشادا صشدای‬
‫وح تان یز صاعقه مو‪،‬بات مرگ آنها را فراهم سازد و هر ا چرق میدرخ ید چه رو ی‬
‫آن را میرفت د و تون درخ آ چرق نا دید می د یآ ای خود را ن یدیدنشد و متوقشف‬
‫ب هول شاک را چشه سشالمت صشبح‬
‫می دند‪ .‬در آن لاظات ‪،‬ان ا و د وار فت د‪ :‬ا ر ای‬
‫میکردیم‪ .‬سار ا نزد ما د ‪ ‬چاز ته دستان خود را در دستآ می ذا تیم و چا او چی ت‬
‫میکردیم‪ .‬سپ‬
‫ح ور رسول اهلل آمدند و م ل ان دند و چشه اسشالم ایب شدی خشوچی ن شان‬
‫دادند‪.‬‬
‫خدای مت ال حالت ای دو م افق فراری را چرای م افقان مدی ه مثل آورد است‪﴿ :‬‬
‫‪« ﴾      ‬آنها از چیم مشرگ ان‬
‫شتان خشود را در‬
‫وشهای ان می ذا ت د نا از صشدای صشاعقه مافشوم چ ان شد» هر شا م افقشان در مجلش‬
‫رسول اهلل ‪ ‬حاضر می دند از چیم سخ ان او و از ای که در چارة آنها وحی نشازل شردد و‬
‫از راز آنها رد چردارد و در نتیجه نبا و هالک ردند ان‬
‫می ذا ت د‪ .‬ت ان ه آن دو م شافق فشراری ان‬
‫تان خویآ را در وشهای ان‬
‫شتان خشود را از چشیم مشرگ چشر وشهای شان‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬یا [داستان ان] مان د [ رفتاران در] چاران سخت [چارید ] از آس ان است کشه در آن ناری یهشا و‬
‫رعد و چرق چا د‪ .‬از [هول] صاعقهها چراى حذر از مرگ ان‬
‫چه کافران احاطه دارد»‪.‬‬
‫تان ان را در و های ان م نه د‪ .‬و خداوند‬
‫‪27‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ذا ت د‪« ﴾    ﴿ .‬هر ا چشرق یرامشون آنهشا را رو ش میکشرد در‬
‫رنو آن ت د امی میرفت د» و هر ا دارایی و ثروت م افقان رو چه فزونی مینهاد و صاحب‬
‫فرزندان مت دد می دند و فتح و یروزی ت‬
‫یر نصیب ان می ردیشد و غ شایم فشراوان چشه‬
‫دست میآوردند چه را اسالم قدم مینهادند و می فت د‪ :‬چدون نردیشد دیش ما شد (‪ )‬حشق‬
‫است و در ای را استقامت و ایداری ن ان میدادند ت ان ه آن دو م افق حی رنو اف شانی‬
‫چرق را میرفت د‪« ﴾   ﴿ .‬و تون ناری ی چشر آنهشا م شتولی می شت‬
‫متوقف می دند» و هر ا دارایی و فرزندان م افقان نبا و هشالک می شد و دتشار مصشیبتی‬
‫می ت د می فت د‪ :‬سبب ه ة ای چدچختیها دیش ما شد اسشت ش‬
‫مرنشد می شدند و از‬
‫اسالم چرمی ت د‪ .‬ت ان ه آن دو م افق وقتی که چرق ندرخ ید و ف ا ناریک د(‪ )1‬از رفشت‬
‫چازماندند(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :27 – 26‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 452‬از موسشی چش هشارون و او از ع شرو و او از اسشباط ش ید و او از سشدی کشه از اچومالشک از‬
‫اچوصالح از اچ عباس و از مر از اچ م ود و از عد ای دی ر ذکر کرد روایت کرد است‪ .‬ایش اسش اد‬
‫ض یف است تون در چارة ع رو چ ح اد تیزهای فته اند اما مقبول اسشت اسشباط شر نصشر ه شدانی‬
‫است عد ای او را ثقه میدان د و عد ای ض یف ه‬
‫ان سدی که نامآ اس اعیل چ عبدالرح‬
‫است‪.‬‬
‫نصریح ن رد که از اچومالک ید یا خیر و اچوصالح ض یف است‪ .‬ای خبر چشه ‪،‬شز از طریشق ُسشدی چشه‬
‫اس اد دی ر نیامد است چا ای که سدی او را چه اچ عباس و اچ م ود و عشد ای از صشااچه ن شبت داد‬
‫در ای صورت چاید م هور میچود و چه ت دی اس اد روایت می د وقتی کشه ت شی نی شت نشر‪،‬یح داد‬
‫می ود که ض یف است‪ .‬طبری هم چه ض ف ای ا ار میک د و می وید‪« :‬ا ر صایح میچود کشه مش‬
‫صایح ن یدان آ تون چه ای اس اد م‬
‫وکم‪»...‬‬
‫‪ -2‬در مت اصلی «قال ذانک ال افقان» آمد و در نف یر طبری ‪« 154 1‬قام ذانک ال افقان» است موافشق‬
‫طبری نر‪ ،‬ه د‪.‬‬
‫‪28‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪                ‬‬
‫‪.﴾‬‬
‫‪ -6‬ک‪ :‬اچ ‪،‬ریر از سُدِّی چا اسانیدش روایت کرد است‪ :‬ه امی که خدا ‪ ‬ای دو‬
‫مثل را چر م افقان زد ﴿‪ ﴾    ‬چقر ‪ 17 :‬و ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾...‬چقر ‪ 19 :‬م افقان فت د‪ :‬خدا چ یار چرنر و چزر وارنر است از آن که ای‬
‫مثلها را چیاورد‪ .‬آن ا خدا ﴿‪            ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪                 ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪ 1﴾ ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -7‬واحدی از طریق عبدالغ ی چ س ید ثقفی از موسی چ عبدالرح‬
‫از اچ ‪،‬ریج از‬
‫عطات از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬تون خدا [عیوب] چتهای م رکان را چیان کرد‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چه راست خداوند را از آن ه چه هاى یا چشاالنر [و فرونشر] از آن مثشل زنشد شرم ن ش آیشد‪ .‬اماشا‬
‫مؤم ان م دان د آن [مثل] که از ‪،‬انب رورد ار ان است حقا است‪ .‬ول کافران م‬
‫[آوردن] ای مثل ته م خواسته است‪[ .‬خداوند] چا آن چ یارى را چیرا م‬
‫م آورد و چا آن ‪،‬ز چدکاران را چیرا ن‬
‫ذارد و چا آن چ یارى را چه را‬
‫ذارد‪.‬ک ان که ی شان خشدا را ش‬
‫آن شه را کشه خششدا چشه یوسششت آ فرمشان داد اسشت مش‬
‫وی د‪ :‬خداونشد چشه‬
‫از چ شت آ مش‬
‫ش دو‬
‫شل د و در زمششی ف شاد مش ک ششد ای ان شد کششه‬
‫زیان ارند»‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 554‬چه اس اد ض یفی که ذ ت از موسی چش هشارون روایشت کشرد اسشت دی شر ضشرورت چشه‬
‫ن ریح نی ت واحدی ‪ 28‬از اچوصالح از اچ عباس روایت کشرد و از اچش م ش ود و دی شران نشام نبشرد‬
‫است م لوم است که کلبی نف یر را از اچوصالح روایت میک د‪.‬‬
‫‪29‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫و فت‪﴾           ﴿ :‬‬
‫«و ا ر م‬
‫تیزی را از آنها چ یرد ن ینوان د آن را از م‬
‫چ یرند هم طالب و هم‬
‫مطلوب هردو نانوان د» (حج‪ .)73 :‬و چدی چتها را متذکر د و فت‪ :‬آنها مثل خانة‬
‫ع بوت [س ت و چیاساس] ه ت د‪ .‬م رکان فت د‪ :‬دیدی خدا در قرآنی که چه ما د نازل‬
‫کرد م‬
‫ای آیه نازل‬
‫و ع بوت را هم یادآور د آیا چا ای مثلها ته میک د؟‬
‫د(‪ .)1‬عبدالغ ی در حقیقت واهی است‪.‬‬
‫‪ -8‬عبدالرزاق در نف یر خود از م ر از قتاد نقل میک د‪ :‬تون خدا م‬
‫چه ع وان مثال ذکر فرمود م رکان فت د‪ :‬ع بوت و م‬
‫می وند‪.‬‬
‫و ع بوت را‬
‫ته اه یتی دارند که یادآوری‬
‫خدا ای آیه را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪ -9‬اچ اچوحانم از ح‬
‫روایت کرد است‪ :‬تون ﴿‪( ﴾   ‬حج‪:‬‬
‫‪ )73‬نازل د م رکان فت د‪ :‬ای مثلها و نظایر آنها ت ونه در کتاب آس انی آورد‬
‫می وند‪.‬‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)3‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫خدا ‪ ‬آیة ﴿ ‪ ‬‬
‫چه عقیدة سیوطی (مؤلف کتاب) اس اد قول اول اصح است و چا آن شه در اول سشور آمشد‬
‫م اسب چی تر دارد که چا وصف مدنی چشودن آیشه ذکشر م شرکان م اسشب و سشاز ار نی شت‪ .‬و‬
‫‪ -1‬ایش حششدیث را عبششدالغ ی در نف ششیر خششود ت ان ششه در «دُر ال ثششور» ‪ 88 1‬اسششت آورد و از طریششق او‬
‫واحدی ‪ 30‬روایت کرد اس ادش ‪،‬داً ض یف است چه خاطر موسی چ عبشدالرح‬
‫ثقفشی کشه مشتهم چشه‬
‫دروغ ویی است‪ .‬ذهبی در «میزان االعتدال» ‪ 211 4‬فته است‪« :‬موسی چ عبدالرح ان ثقشه نی شت‬
‫زیرا اچ حبان می وید‪ :‬د‪ ،‬ال است کتاچی را در نف یر وضع کرد چه اچش ‪،‬شریج از عطشات از اچش عبشاس‬
‫ن بت داد است اچ عدی فته است‪ :‬تیزهای چاطل را چیان دا ته است» چه نظر ماقق ه ی موسی چش‬
‫عبدالرح‬
‫علت حدیث است اما عبدالغ ی ن ها ض یف است و چ ‪ .‬چه «میزان االعتدال» ‪ 642 2‬ن ا‬
‫ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬عبدالرزاق در «نف یر قرآن» ‪ 27‬از م ر و از طریق او طبری ‪ 558‬روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -3‬در «دُر ال ثور» ‪ 88 1‬چه اچ اچوحانم ن بت داد است‪.‬‬
‫‪30‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫میافزاید حدیثی که ما از ح‬
‫و قتاد آوردیم واحدی نیشز از آن دو چشه لفشظ یهشود فشت‬
‫روایت کرد است م اسبنر است(‪.)1‬‬
‫[ح‬
‫و قتاد می وی د‪ :‬ه امی که خدا م‬
‫و ع بوت را در قرآن ذکر کرد و چرای‬
‫م رکی مثال آورد‪ .‬یهودیان خ دیدند و فت د‪ :‬ای سخ ان چه کالم خدا بیه نی ت‪.‬‬
‫خدا ای آیه را نازل کرد](‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :44‬‬
‫‪.3 ﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -10‬واحدی و ث لبی از کلبی از اچوصالح از اچ عباس روایت کرد اند‪ :‬چرخی از یهودیان‬
‫مدی ه چه آن عد از م ل انان کشه چشا آنهشا قشوم و خشویآ چودنشد و یشا در چی‬
‫شان واچ شت ی‬
‫رضاعی و‪،‬ود دا ت نوصیه میکردند‪ :‬چر دی خود اسشتوار چا شید و چشه دسشتورات ایش مشرد‬
‫(رسول اکرم ‪ )‬دقیقاً ع ل ک ید زیرا رسالت او حق است دی ران را چشه ا‪،‬شرای دسشتورات‬
‫اسالم سفارش میکردند اما خود چه آن ع ل ن یکردند‪.‬‬
‫ای آیه نازل د(‪.)4‬‬
‫‪« -1‬اسباب نزول» واحدی ‪.29‬‬
‫‪ -2‬اسباب نزول آیات واحدی نی اچوری نا ر مؤس ة حلبی قاهر د ‪.14‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬آیا مردم را چه نی وکارى فرمان م دهید و خودنان را فراموش م ک ید حال آن شه ش ا کتشاب‬
‫[آس ان ] م خوانید؟ آیا خرد ن‬
‫ورزید؟»‪.‬‬
‫‪، -4‬داً ض یف است واحدی ‪ 31‬از ما د چ مروان سدی روایت کرد است‪ .‬سدی و کلبی متهم ه شت د‬
‫ت ان ه ذ ت‪.‬‬
‫‪31‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪       ﴿ :62‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -11‬ک‪ :‬اچ اچوحانم و عدنی در «م د» خود از طریق اچ اچو نجیح از مجاهد روایت‬
‫کرد اند‪ :‬سل ان فارسی ‪ ‬فته است‪ :‬از رسول خدا در چارة ه ی ان قبل از اسالم خود‬
‫رسیدم و ن از و عبادات ان را یادآور دم آن ا آیة ﴿‪   ‬‬
‫‪ ﴾...  ‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -12‬واحدی از طریق عبداهلل چ کثیر از مجاهد روایت کرد است‪ :‬تون سل ان فارسی‬
‫‪ ‬سر ذ ت راهبان ساک دیر را چرای رسول اهلل ‪ ‬چیان کرد آن چزر وار فرمود‪ :‬آنها در‬
‫آن د‪ .‬سل ان فارسی می وید‪ :‬چا یدن ای سخ دنیا یآ ت انم ناریک‬
‫ت‪.‬‬
‫آیة‬
‫﴿‪           ‬‬
‫‪ ﴾            ‬نازل‬
‫د‪ .‬سل ان فارسی فته است‪ :‬چا یدن ای آیه اح اس کردم کوهی را از دو م چردا ت د(‪.)3‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬چه راست ک ان از مؤم ان و یهودیان و نرسایان و صاچئی که چه خدا و روز قیامت ای ان آورد‬
‫و کار ای ته کرد چا د ادا ان را نزد رورد ار شان دارنشد‪ .‬و نشه چی ش چشر آنشان اسشت و نشه آنشان‬
‫اندوه ی‬
‫وند»‪.‬‬
‫‪ -2‬اس ادش م قطع و ض یف است زیرا مجاهد سل ان را ندید ‪.‬‬
‫‪ -3‬واحدی ‪ 32‬از طریق اچ ‪،‬ریج از عبداهلل چ کثیر روایت کرد مان د حدیث سشاچق م قطشع اسشت‪ .‬طبشری‬
‫‪ 1114‬از اچ ‪،‬ریج از مجاهد روایت کرد ای هم م قطع است که عبداهلل چش کثیشر از آن افتشاد و آن‬
‫واسطه است چی اچ ‪،‬ریج و مجاهد ت ان ه ذ ت‪ .‬صایح نی ت که ای سبب نزول آیه چا د‪.‬‬
‫‪32‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -13‬اچ ‪،‬ریر و اچ اچوحانم از سدی روایت کرد اند‪ :‬ای آیه در چارة ه ی ان قبل از‬
‫اسالم سل ان فارسی نازل د است(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :76‬‬
‫‪. 2﴾     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ -14‬اچ ‪،‬ریر از مجاهد روایت کرد است‪ :‬نبی کریم ‪ ‬در غزوة چ ی قریظه ک ار قل هها‬
‫و حصارها م تا م یهودیان ای تاد و خطاب چه آنان فت‪ :‬ای چرادران چوزی شهها ای چشرادران‬
‫خوکها و ای چ د ان طاغوت‬
‫یهودیان فت د‪ :‬ته ک ی ما شد را از ایش اخبشار آ شا‬
‫کرد اسشت؟ یقی شاً ایش اطالعشات فقش از طریشق خودنشان اف شات شد اسشت‪ .‬آیشا عشذاب و‬
‫مصیبتهای را که خدا چر‬
‫در ی‬
‫ن ای د‪.‬‬
‫ا ح م کرد است چرای م ل انها می وییشد نشا [روز رسشتاخیز‬
‫ا خدا] حجت و چرهان آنان چا د و چا اسشتفاد از ه شان مطالشب علیشه ش ا اسشتدالل‬
‫ای آیه نازل د(‪.)3‬‬
‫‪ -15‬و از طریق ع رمه از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬روهی از یهود ه امی‬
‫که چا م ل انها مالقات میکردند اظهار میدا ت د‪ :‬ما چاور داریم رفیق‬
‫اما رسالتآ مختص خود‬
‫ا فرستادة خداست‬
‫است و زمانی که چا چزر ان ان ن ها می دند چزر ان ان چه‬
‫آنها می فت د‪ :‬عرب را آ ا ن ارید که‬
‫ا ه وار امیدوار چودید چا چ ثت یامبر آخر زمان‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 1114‬از اسباط از سدی روایت کرد است‪ .‬م ل و واهی است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و تون چا مؤم ان دیدار ک د وی د‪ :‬ای ان آورد ایم‪ .‬و تون چا ه شدی ر ن هشا شوند وی شد‪:‬‬
‫آیا درچار آن ه خدا [چاب دانآ آن را] چر ش ا‬
‫رورد ارنان چا‬
‫ا چه م اظر چرخیزند؟ آیا خرد ن‬
‫شود اسشت چشا آنشان سشخ مش‬
‫ورزید؟»‪.‬‬
‫وییشد نشا چشا آن نشزد‬
‫‪ -3‬ه دانی در «نف یر مجاهد» ‪ 80 1‬و طبری ‪ 1350 – 1348‬از دو طریق از مجاهد روایشت کشرد انشد‪.‬‬
‫مرسل و ض یف است‪.‬‬
‫‪33‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫چر آنها یروز می وید‪ .‬اما او اک ون از میان خود آنان مب وث ردید است‪ .‬آن ا خدا آیة‬
‫﴿ ‪ ﴾...     ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪ -16‬و از سدی روایت کرد است‪ :‬روهی از یهود م ل ان دند و سپ‬
‫نفاق ی ه‬
‫کردند آنها ه ی ه چه م ل انان عرب عذاب و مصیبتهای را که دام یر ان د چود چیان‬
‫میکردند‪.‬‬
‫چزر ان یهود چه آنها فت د‪ :‬آیا عذاچی را که خدا چر‬
‫آنها چیان میک ید نا چ وی د‪ :‬ما نزد خدا مابوچتر و رامینر از‬
‫اییم‪.‬‬
‫ا نازل کرد چرای‬
‫ای آیه در چارة‬
‫آن م افقان نازل د(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :79‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪. 3 ﴾   ‬‬
‫‪ -17‬ک‪ :‬ن اطی از اچ عباس ب روایت میک د‪ :‬ای آیه در چارة اهل کتاب نازل د‬
‫است(‪.)4‬‬
‫‪ -18‬اچ اچوحانم از طریق ع رمه از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬دان‬
‫دان یهود‬
‫صفات نبی کریم ‪ ‬را در نورات ای ونه خواند چودند‪ :‬سیا ت م تار انه زیباروی و‬
‫دارای موهای مج د اما از روی ح ادت و ست ری آن کل ات را اک کردند و اظهار‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 1343‬از اچ اسااق از ما د چ اچوما د از ع رمه یا س ید از اچش عبشاس روایشت کشرد اسشت‪.‬‬
‫اس اد ای ض یف است چه خاطر ای که ما د یخ اچ اسااق مجهول است‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 1351‬از سدی چه طور مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬‬
‫واى چه حال آنان که کتاب [ناریف د ] را چا دستان خود م نوی د آن ا م‬
‫ای از نزد خداست نا چه ‪،‬اى آن چهای اندک چه دست آورند‪.‬‬
‫نو ته است و واى چه حال ان از آن ه چه دست م آورند»‪.‬‬
‫وی د‪:‬‬
‫واى چشه حال شان از آن شه دستان شان‬
‫‪ -4‬صایح است چخاری در «خلق اف ال عباد» ‪ 412‬و ن اطی در «نف شیر» ‪ 11‬چشه سش د صشایح از اچش عبشاس‬
‫روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪34‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫دا ت د‪ :‬صفات او را در نورات قد چل د کبود ت م و دارای موهای فروه ته یافته ایم‪ .‬ای‬
‫آیه در مورد آنها نازل د(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :81 – 80‬‬
‫‪.﴾              ‬‬
‫‪ -19‬طبرانی در «م جم کبیر» اچ ‪،‬ریر و اچ اچوحانم از طریق اچ اسااق از ما د چ‬
‫اچوما د از ع رمه یا س ید چ ‪،‬بیر از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬زمانی که رسول اهلل‬
‫‪ ‬چه مدی ه وارد د یهود می فت‪ :‬ع ر دنیا هفت هزار سال است و مردم در چراچر هر هزار‬
‫سال دنیا ن ها یک روز از روزهای آخرت در آنآ دوزخ عذاب میچی د‪ .‬چ اچرای‬
‫ان انها در آخرت فق‬
‫هفت روز است و سپ‬
‫عذاب‬
‫عذاب ایان مییاچد‪ .‬آن ا در ای چار‬
‫﴿‪               ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪ ﴾ ‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -20‬و اچ ‪،‬ریر از طریق ضااک از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬یهود می فت‪:‬‬
‫ما هر ز داخل دوزخ ن ی ویم م ر چشه کفشارة سشو د مشدت اقامشت مشا در دوزخ تهشل‬
‫‪ -1‬مؤلف چه اچ اچوحانم ن بت داد ت ان ه در «دُر ال ثور» ‪ 159 1‬است‪ .‬ماقق چه اس اد آن واقف ن شد‬
‫اچ کثیر ‪ 277 1‬چه طور مختصر روایت و چه ع رمه از اچ عباس ن بت کرد است‪.‬‬
‫‪ -2‬طبرانی ‪ 11160‬طبری ‪ 1413‬و ‪ 1414‬و واحدی ‪ 35‬از ت د طریق از اچ اسشااق روایشت کشرد انشد‬
‫اس اد ای ض یف است چه خاطر ای که ما د چ اچوما د مجهول است‪ .‬چشه حشدیث چ شدی ن شا ک یشد‪.‬‬
‫نر‪ ،‬ه آیه‪« :‬و فت د‪ :‬آنآ دوزخ ‪،‬ز روزهای م دود [و م ی ] چه ما نرسد‪ .‬چ و‪ :‬آیا از نزد خدا ی شان‬
‫رفتششهایششد کششه خششدا هر ششز خششال‬
‫ی ششان خششود ن ششد؟ آیششا چششر خداونششد آن ششه را کششه ن ش دانیششد چششر‬
‫م چ دید؟‪ .‬آرى‪ .‬ک ان که مرن ب چدى وند و اه ان آنان را فرا رفته دوزخش انشد‪ .‬آنشان در آنجشا‬
‫‪،‬اودانهاند»‪.‬‬
‫‪35‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫روزی است که در آن وساله را رستآ کردیم و تون ای مدت سپری ود عذاب مشا نیشز‬
‫ایان می یرد‪.‬‬
‫ای آیه نازل د(‪.)1‬‬
‫‪ -21‬و از عِ رمه و دی ران هم روایت کرد است(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :89‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -22‬حاکم در «م تدرک» و چیهقی در «دالطل» چا س د ض یف از اچ عباس ب‬
‫روایت کرد اند‪ :‬یهود خیبر ه وار چا قبیلة غطفان در حال ‪ ،‬گ چودند و در هر نبرد یهودیان‬
‫ت میخوردند سپ‬
‫یهود چه ای دعا متوسل د‪ :‬خدایا چه دست نیاز از چار اهت‬
‫م ئلت داریم چه حق ما د یامبر درس نخواند ای که چ ثت او را در آخر زمان چرای هدایت‬
‫چ ر چه ما نوید و چ ارت داد ای ما را چر غطفان یروز ردان‪ .‬از آن چه چ د هر ا کارزاری‬
‫چی‬
‫ان صورت می رفت ای دعا را میخواندند و غطفان را‬
‫ت میدادند‪ .‬چا ای حال‬
‫زمانی که رسول اهلل ‪ ‬مب وث د نه ن ها چه او ای ان نیاوردند چل ه در مقام کفر و ستیز‬
‫ای تادند‪.‬‬
‫﴿‪ ﴾      ‬نازل د‪.‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 1402‬چه اس اد ض یف روایت کرد که دارای دو علت است در آن چ ر چ ع شار را چ شیاری از‬
‫عل ا ض یف می دان د ضااک چا اچ عباس مالقات ن رد است‪ .‬نو‪،‬ه‪ :‬چه روایت طبری سبب نشزول آیشه‬
‫ذکر ن د است و در آن آمد که اچ عباس در ناویل آیه ت ی‬
‫فت‪.‬‬
‫‪ -2‬اچو‪ ،‬فر ما د چ ‪،‬ریر طبری ‪،‬امع البیان ع نأویل آی القرآن م هور چه نف یر طبشری انت شارات دار‬
‫الیقافیة ال ربیة چیروت ج ‪ 1‬د ‪.382‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و تون کتاچ ‪ -‬نصدیق ک د آن ه [از کتاچهاى آس ان ] چا آنان است‪ -‬از سوى خشدا چرای شان‬
‫آمد و [چا ای ه] یآ از ای [چه ه ی خاطر] چر کافران یروزى م ‪ ،‬ت د تون آن ه را که م‬
‫چه آنان رسید آن را ان ار کردند‬
‫نفری خدا چر کافران چاد»‪.‬‬
‫ش اخت د‬
‫‪36‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -23‬ک‪ :‬اچ اچوحانم از طریق س ید یا ع رمه از اچ عباس ب روایت کرد است‪:‬‬
‫یآ از اسالم یهود چا نوسل چه چ ثت خانم األنبیات و استدعا از ما ر الهی چه حق ما د ‪‬‬
‫چر قبایل اوس و خزرج [که ع وماً کافر چودند] یروزی می‪ ،‬ت د‪ .‬ه امی که رورد ار‬
‫مت ال نبی خود را از میان عرب چران یخت یهود کفر ورزید و صفات او را که ه ی ه چیان‬
‫میدا ت ان ار کرد‪ .‬م اذ چ ‪،‬بل چ ر چ چرات و داود چ سل ه چه آنان فت د‪ :‬ای روة‬
‫یهود از خدا ‪ ‬چترسید و م ل ان وید زیرا‬
‫ا چر ما – که اهل رک چودیم – چه واسطة‬
‫چ ثت ما د نصرت و یروزی میطلبیدید و چه ما از چ ثت او خبر میدادید و یرامون صفات‬
‫او چاثها میکردید‪ .‬سالم چ م‬
‫آ ار و رو‬
‫می دیم‪.‬‬
‫م ی ی از دان‬
‫دان چ ی ن یر در اسخ فت‪ :‬حجتی‬
‫چرای ما نیاورد که او را چ اسیم و او آن ک ی نی ت که ما چه‬
‫ا یادآور‬
‫آیة ﴿‪ ﴾...     ‬نازل د‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :94‬‬
‫‪﴾      ‬‬
‫‪ -24‬اچ ‪،‬ریر از اچوعالیه روایت کرد است‪ :‬یهود می فت چه ‪،‬ز یروان یهودیت‬
‫هی‬
‫داخل چه ت ن ی ود‪.‬‬
‫خدا در ای‬
‫مقام آیة ﴿‪    ‬‬
‫‪ ﴾... ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :98 – 97‬‬
‫‪.﴾        ‬‬
‫‪ -25‬چخاری از ان‬
‫‪ ‬روایت کرد است‪ :‬عبداهلل چ سالم در مزرعه م غول تیدن میو‬
‫چود و از آمدن رسول خدا ‪ ‬چه مدی ه آ ا د و نزد سرور کاط ات تافت و فت‪ :‬در چارة‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 1576‬از اچوعالیه چه ق م مرسل روایت کرد است‪ .‬نر‪ ،‬ه آیه‪« :‬چ و‪ :‬ا ر سشراى آخشرت در نشزد‬
‫خداوند‪ -‬چ دی ر مردم‪ -‬وی‬
‫است ا ر راست ویید آرزوى مرگ ک ید»‪.‬‬
‫‪37‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫از آنها آ ا نی ت‪ .‬نخ تی ن انة قیامت‬
‫سه تیز از نو می رسم که چه ‪،‬ز یامبران هی‬
‫تی ت؟ اولی ط ام اهل چه ت کدام است؟ ته تیز فرزند را بیه در و مادرش میسازد؟‬
‫رسول خدا فت‪ :‬ت د لاظه یآ ‪،‬برطیل ‪ ‬مرا از ای تیزها آ ا ساخت‪ .‬عبداهلل چ‬
‫سالم رسید‪، :‬برطیل! یامبر فت‪ :‬آری عبداهلل چ سالم فت‪ :‬ی انه فر تهای که چا یهود‬
‫د‬
‫ی دارد ‪،‬برطیل است‪ .‬یامبر اکرم آیة ﴿‪       ‬‬
‫‪ ﴾‬را قراتت کرد(‪.)1‬‬
‫‪   ‬‬
‫(‪)2‬‬
‫یخ اإلسالم اچ حجر در فتح الباری‬
‫فته است‪ :‬اسلوب نخ ت چیشان ر ایش اسشت کشه‬
‫رسول اهلل ‪ ‬آیه را در ‪،‬واب یهود خواند است و ای دلیل نزول آیه در آن ه ام نی شت و‬
‫می وید‪ :‬ای سخ مورد اعت اد است‪ .‬در چاة سبب نزول ای آیه قصشة دی شری غیشر از قصشة‬
‫عبداهلل چ سالم چه روایت صایح آمد است‪:‬‬
‫‪ -26‬اح د نرمذی و ن اطی از طریق چُ َیر چ‬
‫هاب از س ید چ ‪ُ،‬بَیر از اچ عباس ب‬
‫روایت کرد اند‪ :‬روهی از یهود نزد رسول اهلل ‪ ‬آمدند و فت د‪ :‬ای اچوالقاسم! ما چا نو ج‬
‫م أله را مطرح میک یم ا ر ما را از اسخ آنها آ ا ک ی نو را یامبر خدا خواهیم دان شت‬
‫[و از نو یروی میک یم‬
‫یامبر از آنها ن هد و ی ان رفت ه ان ونه که ی قوب ‪ ‬از‬
‫فرزندان خویآ ن هد مؤکد الهی رفته چود آن ا که فت د‪ :‬اهلل علی ما نقول وکیل‪ :‬خدا چشر‬
‫آن ه ما می وییم و چه آن ن هد میک یم وکیل و ناظر اسشت‪ .‬یشامبر فشت‪ :‬اک شون سشؤاالت‬
‫خویآ را اراطه دهید](‪ .)3‬یهودیان در چارة ای م اطل از سرور کاط ات سؤال کردنشد‪ :‬اسشراطیل‬
‫ته تیزهایی را چر خود حرام کرد چود؟ [فرمود‪ :‬تون مر‬
‫عرق ال ات دا ت ن هشا چ شی‬
‫از ماصوالت لب ی چه مزاج او ساز ار چود‪ .‬فت د‪ ]:‬عالیم نبشوت تی شت؟ [فرمشود‪ :‬ت ش آ‬
‫‪ -1‬صششایح اسششت چخششاری ‪ 3329‬و ‪ 3938‬و ‪ 4480‬اح ششد ‪ 108 3‬و ‪ 271‬ن ششاطی در «نف ششیر» ‪ 12‬و‬
‫چیهقی در «دالطل» ‪ 528 2‬از ان‬
‫‪.166 8 -2‬‬
‫‪ -3‬م د اح د حدیث ‪.2353‬‬
‫چه کل ات متفاوت روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪38‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫می خواچد اما قلب او چیدار است‪ .‬رسیدند‪ ]:‬زنان ت ونه و چه ته حالت ر و چشه تشه حالشت‬
‫دختر میزای د؟ [فرمود‪ :‬م ی مرد و م ی زن که چه هم میرسد ا ر م ی مرد قوینر چود فرزند‬
‫ر و ا ر م ی زن قوینر چود فرزند دختر می ود] آنها در چارة رعشد و آواز مهیشبآ سشؤال‬
‫کردند و نیز رسیدند فر تة وحی کی ت و اخبار آس انها را ته ک ی چرایت میآورد؟ حتی‬
‫فت د‪ :‬چه ما چ و دوست و ه صبات نو از ‪ ،‬شع فر شت ان کی شت؟ یشامبر فشت‪، :‬برطیشل‪.‬‬
‫ماست و یام ‪ ،‬گ ک تار و عذاب مشیآورد ا شر‬
‫فت د‪، :‬برطیل! ه ان فر تهای که د‬
‫می اطیل را که یامآور نی ی و چخ آ سرسبزی و چاران است می فتی چهتر چود‪.‬‬
‫ای آیه‬
‫نازل د(‪.)1‬‬
‫‪ -27‬اسااق چ راهویه در «م د» خود و اچ ‪،‬ریر از طریق بی روایت کرد اند‪ :‬ا‬
‫ا ع ر چ خطاب ‪ ‬چه نزد یهود میرفت و چاثهای از نورات را می ید و از باهت‬
‫نورات چا قرآن ن جب میکرد‪ .‬فاروق اعظم می وید‪ :‬روزی یامبر از آنجا می ذ ت چه‬
‫یهودیان فتم‪:‬‬
‫دان‬
‫ا را چه خدا سو د میدهم آیا میدانید که ای مرد فرستادة خداست؟‬
‫دنری آنها فت‪ :‬چلی یقی میدانیم که او رسول خداست‪ .‬فتم‪:‬‬
‫ترا از او‬
‫یروی ن یک ید فت د‪ :‬از او رسیدیم فر تهای که یام آس انی را چه نو میآورد کی ت؟ او‬
‫د‬
‫ما ‪،‬برطیل را که سختی د واری نا واری ‪ ،‬گ و هالکت را نازل میک د یادآور‬
‫د‪ .‬فتم‪:‬‬
‫از چی فر ت ان دوست‬
‫ا کی ت؟ فت د‪ :‬می اطیل که چاران نی ویی و‬
‫رح ت را فرود میآورد‪ .‬فتم‪ :‬م زلت ای دو در نزد رورد ار ان ت ونه است؟ فت د‪:‬‬
‫ی ی ‪،‬انب راست و دی ری ‪،‬انب تپ خدا قرار دارد‪ .‬فتم‪:‬‬
‫‪،‬ایز نی ت که چا می اطیل ‪ ‬د‬
‫چ اچرای چرای ‪،‬برطیل‪‬‬
‫ی ک د و هم چرای می اطیل ‪،‬ایز نی ت که چه د‬
‫ان‬
‫‪ -1‬ای حدیث چشا طریشق و شواهدش صشایح اسشت‪ .‬اح شد ‪ 274 1‬نرمشذی ‪ 3117‬و ن شاطی در «ع شرة‬
‫ال ات» ‪ 190‬از چ یر چ‬
‫هاب روایت کرد اند‪ .‬اس اد آن ض یف است چشه خشاطر چ یشر چش‬
‫شهاب کشه‬
‫مجهول است اما حدیث دارای واهد است‪ .‬طبری ‪ 1608‬و چیهقی در «دالیل» ‪ 266 6‬از طریق هر‬
‫چ او ب از اچ عباس چه ه ی م ی روایت کرد اند اس اد آن ح‬
‫است‪.‬‬
‫‪39‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪،‬برطیل ساز اری ن اید‪ .‬چ اچرای‬
‫هادت میدهم که ‪،‬برطیل و می اطیل و‬
‫م چه یقی‬
‫رورد ار ای دو چا هرکه صلح و آ تی ک د ه ه ان چا او از در صلح و آ تی میآی د و چا‬
‫هرکه در ‪ ،‬گ چا د و د‬
‫ی ک د ه ه چه طور ی‬
‫ان چا او در‪ ،‬د‪ .‬سپ‬
‫چه سوی یامبر‬
‫حرکت کردم و خواستم که از ‪،‬ریان آ اهآ ک م تون چه نزدش رسیدم‪ .‬فت‪ :‬آیا از‬
‫آیانی که چرایم نازل ردید آ اهت ک م؟ فتم‪ :‬ای رسول خدا م م تاق یدن کالم‬
‫آس انی ه تم‬
‫﴿‪          ‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪ ،1﴾ ‬را قراتت کرد‪ .‬فتم‪ :‬ای‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫رسول خدا! ق م چه ذات ی تا از نزد یهود چه ه ی عزم چرخاستم نا نزد‬
‫که چی م و یهود صورت رفت چه عر‬
‫ا آمد فت ویی را‬
‫ا چرسانم ای ک دریافتم که وحی الهی چر م‬
‫سبقت رفته است‪ .‬اس اد ای حدیث چه بی درست است اما او ع ر ‪ ‬را ندید (‪.)2‬‬
‫‪ -28‬ای حدیث از اچ اچو یبه و اچ اچو حانم از طریق دی ر از بی روایت کرد اند(‪.)3‬‬
‫‪ -29‬و اچ ‪،‬ریر از طریق سدی از ع ر روایت کرد است(‪.)4‬‬
‫‪ -30‬و از طریق قتاد از ع ر ‪ ‬روایت کرد است(‪.)5‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چ و‪ :‬هر ک‬
‫که د‬
‫‪،‬برطیل چا د [ته چاک] او آن [قرآن] را چه ح م خدا‪ -‬نصدیق ک د‬
‫آن ه یآ از آن است و ره ا و نوید ده د مؤم ان‪ -‬چر دل نو نازل کرد است‪ .‬ک‬
‫فر ت ان او و رسوالنآ و ‪،‬برطیل و می اطیل چا د [چداند که] خدا د‬
‫که د‬
‫خشدا و‬
‫کافران است»‪.‬‬
‫‪ -2‬اسااق در م د خود آورد ت ان ه در «مطالب عالیه» ‪ 3534‬است طبری ‪ 1611‬و ‪ 1612‬و واحشدی‬
‫‪ 40‬از طریق بی روایت کرد اند‪ .‬ای حدیث مرسل است زیرا‬
‫بی ع ر را ندید است‪ .‬و حافظ در‬
‫«مطالب عالیه» می وید‪ :‬مرسل و س د آن صایح است‪.‬‬
‫‪ -3‬اچ اچو یبه ‪ 285 14‬و طبری ‪ 1617‬روایت کرد اند راویهای آن ثقه اما حدیث مرسل است‪.‬‬
‫‪ -4‬طبری ‪ 1616‬از سدی چه طور مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -5‬طبری ‪ 1613‬از قتاد روایت کرد و ای هم مثل ساچقآ است‪.‬‬
‫‪40‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫و ای دو حدیث نیز م قطع ه ت د‪.‬‬
‫‪ -31‬ک‪ :‬اچ اچوحانم از طریق دی ر از عبدالرح‬
‫یهودی چا ع ر ‪ ‬چرخورد و فت‪، :‬برطیل که دوست‬
‫است‪ .‬ع ر فاروق فت‪ :‬هرک‬
‫د‬
‫د‬
‫چ اچی لیلی روایت کرد است‪:‬‬
‫ا و او را یاد میک د چا ما د‬
‫خدا فر ت ان یامبران ‪،‬برطیل و می اطیل چا د خدا‬
‫اوست‪ .‬اچ اچی لیلی فته است‪ :‬ای آیه چه زچان ع ر ‪ ‬نازل ردید است(‪.)1‬‬
‫ای ها طرقی اند که ی دی ر را قوی میسازند(‪.)2‬‬
‫اچ ‪،‬ریر نقل کرد است که اهل علم ه ه قبول دارند که سبب نزول ای آیه ه ی‬
‫است(‪[ .)3‬اهل علم متفق د چر ای که ای آیه در ‪،‬واب چ ی اسراطیل که ‪،‬برطیل ‪ ‬را د‬
‫خود و می اطیل ‪ ‬را دوست خویآ میدان ت د نازل د است اما اختال‬
‫چر سر ای‬
‫است که ته تیز سبب چیان ای نظر از سوی یهود د است چ ی از عل ا م تقدند که یهود‬
‫ه ام م اظر چا رسول خدا در امر نبوت ای سخ را فت و چ ض دی ر می وی د‪ :‬ه ام‬
‫م اظر چا ع ر ‪ ‬در چارة رسول اهلل ای سخ را یاد کردند](‪.)4‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :100 – 99‬‬
‫‪.5﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -32‬اچ اچوحانم از طریق س ید یا ع رمه از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬اچ‬
‫صوریا چه نبی کریم ‪ ‬فت‪ :‬ای ما د تیزی که چرای ما قاچل فهم و‬
‫اخت چا د‬
‫نیاورد ای و خدا ه راة نو ن انة آ اری چرای اثبات رسالتت نفرستاد است‪.‬‬
‫خدا آیة‬
‫‪ -1‬اچ کثیر ‪ 301 – 300 1‬چا س دش از اچ اچولیلی ذکر و چه اچ اچوحانم ن بت کرد است‪.‬‬
‫‪ -2‬مؤلف ن ام روایات ساچقه را از «فتح الباری» رفته حتی عبارت «ای ها طرقی اند که ی دی ر را نقویت‬
‫میک د»‪.‬‬
‫‪ -3‬نف یر طبری ‪.476 1‬‬
‫‪ -4‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 1‬د ‪.431‬‬
‫‪ -5‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و چه یقی ن انههای رو‬
‫چه نو نازل کرد ایم و ‪،‬ز چدکاران چه آن ان ار ن‬
‫ورزند»‪.‬‬
‫‪41‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫﴿‪ ﴾...    ‬را نازل کرد‪ .‬ه امی که رسول اهلل مب وث ردید و‬
‫ن هد و ی انی را که یهود سپرد چود – مب ی چر ای که هر ا ما د ‪ ‬مب وث ردد چه او‬
‫ای ان چیاورند – یادآور د مالک چ صیف فت‪ :‬سو د چه خدا که ما در چارة نأیید و‬
‫نصدیق نبوت ما د هیچ ن هدی ن پرد ایم و در ای چار هیچ ی انی نب ته ایم‪.‬‬
‫آیة‬
‫‪ ﴾... ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫﴿ ‪  ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :102‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪                 ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 1640‬و ‪ 1641‬از اچ اسااق از ما د چ اچوما د روایشت کشرد ایش ما شد مجهشول و اسش اد‬
‫ض یف است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و از آن ه یاطی در [عهشد] فرمشانروای سشلی ان مش خواندنشد یشروى کردنشد‪ .‬سشلی ان کفشر‬
‫نورزید چل ه یاطی کفر ورزیدند‪ .‬چه مردم ‪،‬ادو مش آموخت شد‪ .‬و [نیشز از] آن شه در چاچشل چشر دو فر شته‬
‫هاروت و ماروت فرو فرستاد د‪ .‬و [آن دو فر شته] چشه هشیچ ک ش [‪،‬شادو] ن ش آموخت شد م شر آن شه‬
‫م‬
‫فت د‪ :‬ما ن ها [مایه] آزمون ه تیم‪.‬‬
‫تیزى م آموزند که چا آن چی‬
‫[چا چه کار یرى ‪،‬ادو] کافر م شو‪ .‬آن شا [مشردم] از آن دو‬
‫خص و ه رش ‪،‬دای م اندازند‪ .‬و آنان چا آن چه ک ش زیشان رسشان‬
‫نبودند م ر چه اراد خداوند‪ .‬و آن ه را که م آموخت د چه آنان زیان م رساند و چه آنان سود ن‬
‫چه راست دان تهاند که هر ک‬
‫تیزى است آن ه خود‬
‫چخ ید و‬
‫خریدارش چا د در آخرت هشیچ چهشر اى نشدارد و ا شر مش دان شت د چشد‬
‫ان را چه [چهاى] آن فروخت د»‬
‫‪42‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -33‬ک‪ :‬اچ ‪،‬ریر از هر چ حو ب روایت کرد است‪ :‬یهودیان فت د‪ :‬چبی ید ت ونه‬
‫ما د حق و چاطل را چه هم میآمیزد و سلی ان را از انبیای الهی میداند م ر سلی ان ساحری‬
‫نبود که سوار چاد می د‪.‬‬
‫‪ ﴾... ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫آیة ﴿ ‪            ‬‬
‫‪ -34‬اچ اچوحانم از اچوعالیه روایت کرد است‪ :‬یهود زمانی از نبی کریم در چارة م اطلی‬
‫از نورات سؤال کرد هیچ سؤالی را از نورات چا او مطرح ن ردند م ر ای که خدا ‪،‬واب‬
‫آن را چه یامبر وحی کرد‪ .‬و سرور کاط ات ه وار چر حرکات خص انة آنان غالب د‪ .‬تون‬
‫دیدند که یامبر ن ام رسآهای آنان را ‪،‬واب درست می وید چه ی دی ر فت د‪ :‬او چه‬
‫نورات از ما عال تر است‪.‬‬
‫راة دی ر خصومت و ستیز را یآ رفت د و را‪،‬ع چه سار و‬
‫‪ ﴾ ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫ساحری از او رسآها ن ودند‪ .‬خدا آیة ﴿ ‪            ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :104‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ -35‬ک‪ :‬اچ م ذر از سدی روایت کرد است‪ :‬دو نفر از یهود مالک چ صیف و فاعه‬
‫چ زید هر ا چه دیدار رسول اهلل میآمدند در اث ای صابت چا او ‪ ‬می فت د‪ :‬راع ا س ک‬
‫واس ع غیر م ع‪[ :‬راع ا چه زچان عرچی ف ل امر است از مادة رعایت ی ی مراعات حال ما را‬
‫چ‬
‫سخ ان ما را چه دقت چ و و ای کل ه چه لفظ یهود د ام و استهزات است] م ل انان‬
‫دا ت د اهل کتاب ای کل ات را چرای ستایآ و چزر دا ت انبیای خود چه کار میچرند‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 1669‬از هر روایت کرد و ای ض یف است‪.‬‬
‫‪ -2‬مؤلف در «دُر ال ثور» ‪ 183 1‬چه اچ ‪،‬ریر و اچ اچوحانم ن بت داد است‪ .‬ماقق در طبری ‪ 1650‬چه‬
‫ه ی عبارت دید که از رچیع روایت د نه از اچوعالیه و ه‬
‫رچیع چ ان‬
‫ن بت داد است‪.‬‬
‫ان اچ کثیر ‪ 306 1‬ایش حشدیث را چشه‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬اى مؤم ان م ویید‪« :‬راع ا» و [چل ه] چ ویید‪« :‬انظرنا» و [چه خوچ ] وش فرادهیشد و کشافران‬
‫عذاچ دردناک [در یآ] دارند»‪.‬‬
‫‪43‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫آنان نیز چه سرور کاط ات ای اصطالح را می فت د‪ .‬در ای مقام آیة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾      ‬نازل د‪.‬‬
‫‪ -36‬اچون یم در «دالطل» از طریق سدیی صغیر از کلبی از اچوصالح از اچ عباس روایت‬
‫کرد است‪ ، :‬لة راع ا در زچان یهود د ام قبیح است [آنها ای ‪ ،‬له را در خفا چر رسول‬
‫(‪)1‬‬
‫اهلل چه کار میچردند]‬
‫تون یدند که اصااب رسول اهلل ای ‪ ،‬له را خطاب چه او ‪‬‬
‫می وی د چی خود خ دیدند‪.‬‬
‫فت‪ :‬ای د‬
‫ای آیه نازل د‪ .‬س د چ م اذ ای ق یه را ید و چه آنها‬
‫ان خدا! ا ر ای سخ را چ د از ای از زچان ی ی از‬
‫ا چ وم سرش را‬
‫میچرم(‪.)2‬‬
‫[راع ا‪ :‬ارع ا س ک ای اس ع م ا ون ع م ک‪ :‬چه مطالب ما وش چد نا سؤاالت و‬
‫خواستههای خویآ را مطرح ن ایم و چه آرامآ سخ چ و نا چتوانیم مطالبت را خوب درک‬
‫ک یم‪ .‬در زچان یهود راع ا مفهوم استهزا و د ام را میرساند‪ .‬تون راع ای عرچی چا مفهوم‬
‫صایح چا کل های از زچان یهود چا مفهوم استهزات و د ام در لفظ چراچر چود خدا م ل انان را از‬
‫ذکر آن در چراچر رسول اهلل م ع کرد](‪.)3‬‬
‫‪ -1‬اچوالف ل ما ود األلوسی نف یر روح ال انی ه ان م بع ج ‪ 1‬د ‪.348‬‬
‫‪ -2‬اس ادش ‪،‬داً ض یف است‪ .‬ما د چ مروان سدیی صغیر و خیآ متشروک و مشتهم ه شت د و اچوصشالح‬
‫ض یف است‪ .‬ماقق در «دالطل» چه ای لفشظ و اسش اد ندیشد و در «دُر ال ثشور» ‪ 196 1‬هشم چشه ه شی‬
‫عبارت چه او ن بت ن رد ‪ .‬اچون یم ‪44 1‬ح‪ 6‬از موسی چ عبدالرح‬
‫از اچ ‪،‬ریج از عطات از اچ عباس‬
‫چه ه ی م ی روایت کرد و در آن نزول آیه نی ت و اس اد آن ‪،‬داً ض یف است چه خاطر ای که موسی‬
‫متروک و متهم است‪.‬‬
‫‪ -3‬نف یر روح ال انی ه ان م بع ج ‪ 1‬د ‪.476‬‬
‫‪44‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -37‬ک‪ :‬اچ ‪،‬ریر از ضااک روایت کرد است‪ :‬خصی می فت‪ :‬ارع ی س ک‬
‫ی ی چه مطالب م چه نأنی وش چد [اما م ظور آن استهزات و د ام چود]‬
‫ای آیه نازل‬
‫د(‪.)1‬‬
‫‪ -38‬ک‪ :‬و از عطیه روایت کرد است‪ :‬عد ای از یهود خطاب چه رسول خدا می فت د‪:‬‬
‫ارع ا س ک ی ی رعایت حال ما را چ‬
‫و سخ ان ما را چه دقت چ و اما م ظور ان استهزا و‬
‫د ام چود حتی چرخی از م ل انان هم – که از مفهوم دی ر آن چیخبر چودند – ای کل ات‬
‫را چه کار چردند‪ .‬ای ع ل آنان در ی‬
‫اة خدا نا د آمد‪ .‬ای آیه نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ -39‬ک‪ :‬و از قتاد روایت کرد است‪ :‬عد ای می فت د‪ :‬راع ا س ک ی ی چه ما مهلت‬
‫چد نا سؤاالت خود را مطرح ک یم و مطالب را چه آرامی چیان ک نا چه م ی آن چهتر ی چبریم‪.‬‬
‫یهود هم که نزد یامبر میآمدند مثل ای کل ات را چه کار میچردند‪ .‬تون در زچان ای ان‬
‫کل ة راع ا مفهوم استهزا و د ام را میرساند‪ .‬ای آیه نازل د(‪.)3‬‬
‫‪ -40‬و از عطات روایت کرد است‪ :‬ای کل های است که انصار در ‪،‬اهلیت چه کار‬
‫میچردند‪ .‬چ اچرای آیه نازل د(‪.)4‬‬
‫‪ -41‬و از اچوعالیه روایت کرد است‪ :‬اعراب وقتی چا ی دی ر صابت میکردند‬
‫می فت د‪ :‬ارع ی س ک ی ی مطالبم را چه خوچی چ و نا رسآها و خواستههای خویآ را‬
‫مطرح ن ایم و آه ته سخ چ و نا مطالب را چهتر درک ک م‪ .‬تون ای ‪ ،‬له در زچان یهود‬
‫م ی استهزا و د ام را میرساند اسالم م ل انها را از فت ای سخ نهی کرد(‪.)5‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 1730‬از ضااک چه طور مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 1732‬از عطیة عوفی روایت کرد ای حدیث مرسل و عطیه ض یف است‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 1733‬از قتاد چ‬
‫ل مرسل روایت کرد ‪.‬‬
‫‪ -4‬طبری ‪ 1738 – 1736‬روایت کرد ای حدیث مرسل است‪.‬‬
‫‪ -5‬طبری ‪ 1739‬چه ق م مرسل روایت کرد اما ای روایات چه مج وع قوی ه ت د – واهلل اعلم‪.‬‬
‫‪45‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪              ﴿ :106‬‬
‫‪.1﴾  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -42‬ک‪ :‬اچ اچوحانم از طریق ع رمه از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬اهی چرای‬
‫رسول خدا ‪ ‬ب وحی میآمد و یامبر آن را روز فراموش میکرد‪.‬‬
‫خدای چزرگ ای‬
‫آیه را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫[از قتاد روایت کرد است‪ :‬آیهای از قرآن مجید چه خاطر آیة دی ر م وخ می د وقتی‬
‫یامبر یک آیه و یا چی تر از یک آیة ناسخ را که قراتت میکرد آیة م وخ چردا ته و‬
‫فراموش می د](‪.)3‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :109 – 108‬‬
‫‪.4﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -43‬ک‪ :‬اچ اچوحانم از طریق س ید یا ع رمه از اچ عباس ب روایت میک د‪ :‬رافع‬
‫چ حری له و وهب چ زید چه رسول اهلل ‪ ‬فت د‪ :‬ای ما د چرای ما از آس ان کتاچی چیاور‬
‫که چخوانیم و یا چرای ما نهرهای ‪،‬اری ک نا از نو یروی کرد نصدیقت ن اییم‪.‬‬
‫کرد ار ﴿‪            ‬‬
‫‪ ﴾      ‬را نازل کرد‪ .‬حیی چ اخطب و اچو یاسر چ‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬هر آیه اى را که ن خ ک یم یا آن را فرو ذاریم چهتر از آن یا مان د آن را [در میان] آوریم‪ .‬آیا‬
‫ندان تهاى که خدا چر هر کارى نواناست؟»‪.‬‬
‫‪، -2‬داً ض یف است‪ .‬اچ اچوحانم روایت کرد ت ان شه در «نف شیر اچش کثیشر» ‪ 330 1‬از طریشق حجشاج‬
‫‪،‬زری آمد حجاج چ ن یم متروک است و مان د ای سبب ثاچت ن ی ود م ر چه روایت ثقات‪.‬‬
‫‪ -3‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 1‬د ‪.476‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪« :‬آیا م خواهید از یامبرنان [تیزى] درخواست ک ید ت ان که یآ از ای از موس درخواست‬
‫د؟ و ک‬
‫که کفر را چه [‪،‬اى] ای ان ‪،‬ای زی ک د‪ .‬حقاا که را راست را م کرد است»‪.‬‬
‫‪46‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اخطب از ‪ ،‬لة سرسختنری یهودیانی چودند که چه عرب ح ادت میکردند زیرا خدا چه‬
‫عرب چرنری داد و رسول اهلل ‪ ‬را از میان آنان چر زید چود‪ .‬ای دو چرای م ار ساخت‬
‫مردم از اسالم نا آخری نوان خود میکو یدند‪.‬‬
‫خدا در چارة ای ان آیة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -44‬ک‪ :‬اچ ‪،‬ریر از مجاهد روایت کرد است‪ :‬قریآ از رسول اهلل ‪ ‬خواست کوة‬
‫صفا را چرای ان چه کوهی از طال نبدیل ک د‪ .‬یامبر ‪ ‬فرمود‪ :‬ای کار دنی است اما ا ر‬
‫چازهم م ل ان ن دید ای م جز چرای‬
‫ای درخواست م صر‬
‫ا مان د ماطدة چ ی اسراطیل می ردد‪.‬‬
‫قریآ از‬
‫د‪ .‬خدای مت ال آیة ﴿‪ ﴾...    ‬را‬
‫نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪ -45‬و از سدی روایت کرد است‪ :‬عرب از ما د ‪ ‬خواست که خدا را چه نزد ای ان‬
‫چیاورد نا او را آ ار م اهد ک د‬
‫ای آیه نازل ردید(‪.)3‬‬
‫‪ -46‬ک‪ :‬و از اچوعالیه روایت کرد است‪ :‬خصی فت‪ :‬ای رسول خدا کاش کفارة‬
‫اهان ما مان د کفارة م اصی چ ی اسراطیل چود‪ .‬نبی کریم فت‪ :‬آن ه که خدا چه‬
‫ا عطا‬
‫فرمود خوچتر است زیرا ا ر ی ی از چ ی اسراطیل مرن ب اهی می د آن را چا کفار اش‬
‫روی در م زل خویآ نو ته مییافت کفار را هم که ادا میکرد در دنیا رسوا و رم د می‬
‫د و ا ر کفار را ادا ن یکرد در آخرت ذلیل و ی ان می ت‬
‫آن ه خدا ‪ ‬چر‬
‫ا مقرر دا ته از آن نی ونر است‪ .‬خدا فرمود است‪    ﴿ :‬‬
‫‪ -1‬در طبری ‪ 1780‬از طریق ما د چ اسااق از ما د چ اچوما د از س ید چ ‪،‬بیر یا ع رمه آمد‬
‫شیخ‬
‫اچ اسااق مجهول است‪.‬‬
‫‪ -2‬ه دانی در «نف یر مجاهد» ‪ 86 – 85 1‬و طبری ‪ 1785 – 1783‬از دو طریق از مجاهد روایت کشرد‬
‫اند‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪.1782‬‬
‫‪47‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪( ﴾...‬ن ات‪« )110 :‬و هر ک‬
‫که چدى ک د یا چر خوی ت ستم روا دارد ‪ »...‬و‬
‫ن ازهای ج انه در هر روز و ن از ‪ ،‬ه را کفارة اهانی قرار داد که در طول روز و هفته‬
‫از‬
‫‪ ﴾... ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫ا سر میزند‪ .‬آیة ﴿ ‪    ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪       ﴿ :113‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.2﴾  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -47‬اچ اچوحانم از طریق س ید یا ع رمه از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬روزی‬
‫م یایان نجران نزد رسول اهلل آمدند و انفاقاً دان‬
‫دان یهود نیز در آنجا ح ور یافت د‪ .‬چی‬
‫آنها و م یایان م ازعهای در رفت‪ .‬رافع چ خزی ه فت‪ :‬آیی‬
‫ا ایه و اساسی ندارد‪ .‬و‬
‫نبوت عی ی ‪ ‬و کتاب او انجیل را ان ار کرد‪ .‬مردی از اهل نجران در اسخ او چه یهودیان‬
‫ا ایه و اساس ندارد‪ .‬و نبوت موسی ‪ ‬را ن ذیب و کتاب نورات را ان ار‬
‫فت‪ :‬آیی‬
‫‪ ﴾...  ‬نازل د(‪.)3‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪    ‬‬
‫ن ود‪ .‬در ای چار آیة ﴿ ‪   ‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 1786‬ای حدیث مرسل است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬یهودیان فت د‪« :‬م یایان چرخوردار [از] هیچ [حقیقت ] نی ت د» و م یایان فت شد‪« :‬یهودیشان‬
‫چرخوردار [از] هیچ [حقیقت ] نی ت د»‪ .‬حال آن ه [ه ه] آنان کتاب [آس ان ] م خوان د‪ .‬ه‬
‫که [از حقا تیزى] ن‬
‫آن اختال‬
‫ی ک ان‬
‫دان د [سخ ] مان د سخ آنان فت د خداوند روز قیامت در [چار ] آن شه کشه در‬
‫م کردند چی آنان داورى م ک د»‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 1813‬از اچ اسااق از ما د چ اچوما د چشه ه شی عبشارت روایشت کشرد و شیخ اچش اسشااق‬
‫مجهول است‪.‬‬
‫‪48‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :114‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.1﴾   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -48‬اچ اچوحانم از طریق مذکور روایت کرد است‪ :‬قریآ رسول خدا را از ادای ن از‬
‫آیة ﴿‪﴾...     ‬‬
‫در م جد حرام و نزدیک ک به م ع کرد‪.‬‬
‫نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ -49‬و اچ ‪،‬ریر از اچ زید روایت کرد است‪ :‬روز حدیبیه ه امی که م رکان رسول‬
‫خدا را از دخول چه م ه مانع دند ای ایه نازل ردید(‪.)3‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :115‬‬
‫‪.4﴾  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -50‬م لم نرمذی و ن اطی از اچ ع ر ب روایت کرد اند‪ :‬رسول اهلل ‪ ‬در م یر‬
‫حرکت از م ه چه سوی مدی ه چه هر س ت و ‪،‬هتی که تر سواریآ در حرکت چود ن از نافله‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و ته ک‬
‫ست ارنر از ک‬
‫است که [مردم را] از م جدهاى خدا از [چیم] آن ه نام خشدا در‬
‫آنها یاد ود چاز دارد و در ویران آنها چ و د؟ ای‬
‫رو را ن زد که ‪،‬ز هراسان چشه م شا‪،‬د در آی شد‪.‬‬
‫آنان در دنیا خفات [و خوارى] و در آخرت عذاچ چزرگ [در یآ] دارند»‪.‬‬
‫‪ -2‬ی تر ذ ت‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 1828‬از اچ زید که نامآ عبدالرح‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬م رق و مغرب از آن خداست‪.‬‬
‫خدا فراخ ن ت داناست»‪.‬‬
‫چ زید چ اسلم است روایت کرد ‪.‬‬
‫چه هر کجا که روى آورید ه انجا قبله خداست‪ .‬حقاا کشه‬
‫‪49‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫را ادا میکرد‪.‬‬
‫اچ ع ر ﴿‪ ﴾  ‬را قراتت کرد و فت‪ :‬ای آیه در‬
‫ه ی چار نازل ردید است(‪.)1‬‬
‫‪ -51‬حاکم از اچ ع ر روایت کرد است‪ :‬خدای چزرگ ﴿‪﴾    ‬‬
‫را نازل کرد است که چه هر س ت تر سواریت روان چود چه ه ان ‪،‬هت ن از نافله (م تابی)‬
‫را ادا ک‬
‫حاکم می وید‪ :‬ای حدیث چه رط م لم صایح است(‪.)2‬‬
‫ای صایحنری روایت از روی اس اد است که در ان نزول ای آیه آمد است و‬
‫روهی چه آن اعت اد کرد اند اما در ای حدیث چه صراحت چیان ن د که سبب نزول آیه‬
‫ه ی تیزی است چل ه فته د در چارة ادای ن از نافله فرستاد د است‪.‬‬
‫‪ -52‬اچ ‪،‬ریر و اچ اچوحانم از طریق علی چ اچوطلاه از اچ عباس ب روایت کرد‬
‫اند‪ :‬وقتی که رسول اهلل ‪ ‬چه مدی ه هجرت کرد خدای عزو‪،‬ل چه او امر فرمود که چه سوی‬
‫چیت ال قدس ن از چخواند یهود از ای چاچت ادمان د‪ .‬رسول اکرم ‪ ‬چیآ از د ما رو چه‬
‫سوی چیت ال قدس ن از خواند اما قبلة اچراهیم ‪ ‬را چی تر دوست دا ت و ه وار دعا‬
‫میکرد و م تظر رسیدن وحی آس انی چود‪.‬‬
‫خدا ﴿‪« ﴾  ‬روی خود‬
‫را چه سوی م جدالارام ک ید» (چقر ‪ )144 :‬را نازل کرد‪ .‬یهودیان ایراد رفت د و فت د‪ :‬ته‬
‫تیز م ل انان را از قبلهای که چه سوی آن ن از میخواندند چر رداند‪.‬‬
‫خدا آیة ﴿‪‬‬
‫‪( ﴾ ‬چقر ‪ )142 :‬و ﴿‪ ﴾    ‬را نازل کرد ‪ .‬اس اد ای‬
‫روایت قوی است و م ی نیز آن را م اعدت میک د‬
‫چاید چه آن اعت اد کرد‪.‬‬
‫در چارة ان نزول ای آیه روایات ض یف دی ر هم و‪،‬ود دارد‪:‬‬
‫‪ -1‬صایح است مالک ‪ 151 1‬اح د ‪ 66 2‬چخاری ‪ 1096‬م شلم ‪ 700‬اچشوداود ‪ 1224‬ن شاطی ‪1‬‬
‫‪ 243‬اچ ‪،‬ارود ‪ 270‬و اچ حبان ‪ 2421‬از اچ ع ر روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -2‬صایح است طبری ‪ 1842‬و حاکم ‪ 226 2‬روایت کرد اند حشاکم ایش را چشه شرط م شلم صشایح‬
‫میداند و ذهبی هم چا وی موافق است‪.‬‬
‫‪50‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -53‬نرمذی اچ ما‪،‬ه و دار قط ی از طریق ا ث س ان از عاصم چ عبداهلل چ عامر چ‬
‫رچی ه از درش روایت کرد اند‪ :‬در یک ب ناریک چا رسول خدا ‪ ‬در سفر چودیم و‬
‫ن یدان تیم که قبله کدام س ت است هرک‬
‫روچروی خود ن از خواند [و در آن ق ت‬
‫ن انه ذا ت] تون صبح د چه رسول خدا یادآوری کردیم‪.‬‬
‫خدای عزو‪،‬ل ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾   ‬را نازل ردانید‪ .‬نرمذی می وید‪ :‬ای حدیث غریب است و ا ث در‬
‫حدیث ض یف فته می ود(‪.)1‬‬
‫‪ -54‬دار قط ی و اچ مردویه از طریق عرزمی از عطات از ‪،‬اچر ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬رسول‬
‫خدا ‪ ‬دستهای سپاة اسالم را که م هم امل آن چودم چه ی ی از میدانهای ‪ ،‬گ فرستاد‪.‬‬
‫هوا ناریک د و ندان تیم قبله کدام طر‬
‫یافتیم که ‪،‬انب‬
‫است‬
‫روهی از ه راهان ما فت د‪ :‬ما قبله را‬
‫ال است چه آن سو ن از خواندند و چه عالمت ن انه ت د خ ک یدند‪.‬‬
‫روهی دی ر فت د‪ :‬قبله ‪،‬انب ‪ ،‬وب است ن از خواندند و ت د خ ن انه ذا ت د‪ .‬تون‬
‫صبح د و آفتاب طلوع کرد م لوم د که خطوط چه سوی قبله نبود است‪ .‬وقتی از سفر‬
‫چاز‬
‫تیم از یامبر خدا رسیدیم آن چزر وار س وت کرد‪ .‬و خدای عزو‪،‬ل آیة ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -1‬نرمذی ‪ 345‬اچ ما‪،‬ه ‪ 120‬طیال ی ‪ 1145‬دار قط ی ‪ 272 1‬طبری ‪ 1843‬و ‪ 1845‬واحشدی در‬
‫«اسباب نزول» ‪ 58‬اچون یم ‪ 179 1‬چیهقی ‪ 11 2‬ه ه از عاصم چ عبداهلل از عبداهلل چ عامر چ رچی ه‬
‫از درش روایت کرد اند‪ .‬نرمذی می وید‪ :‬اس اد ای حدیث قوی نی ت و ا ث ض یف فته می ود‪.‬‬
‫ای حدیث دارای ناچع است که [اچوداود] طیال ی از ع رو چ قی‬
‫روایت کرد ‪ .‬علت حدیث عاصم چ‬
‫عبیداهلل است زیرا اچ عرچی او را ض یف فته‪.‬‬
‫‪ -2‬دارای اهد است که دارالقط ی ‪ 272 1‬حاکم ‪ 206 1‬واحدی در «اسباب نزول» ‪ 57‬و چیهقی ‪2‬‬
‫‪ 12 – 10‬از ‪،‬اچر روایت کرد اند‪ .‬ای اس اد چه ‪،‬هت ما د چ سالم اچوسشهل ضش یف اسشت چشه ه شی‬
‫سبب ذهبی در نلخیص ای حدیث را دارای علت میداند‪ .‬ای حدیث دارای ناچع هم است کشه واحشدی‬
‫‪ 57‬و ‪،‬صاد ‪ 76 1‬از عبدال الک عرزمی روایت کرد انشد عرزمشی متشروک اسشت‪ .‬از ت شد طریشق‬
‫‪51‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -55‬ک‪ :‬اچ مردویه از طریق کلبی از اچوصالح از اچ عباس ب روایت کرد است‪:‬‬
‫یامبر سپاهی را چه ی ی از میدانهای ‪،‬هاد اعزام دا ت‪ .‬نا ا هوا اچری د‪ .‬و آنها قبله را‬
‫نیافت د اما ن از را ادا کردند‪ .‬چ د از ای که هوا آفتاچی د م لوم د که چه سوی قبله ن از‬
‫نخواند اند‪ .‬تون ح ور نبی کریم ‪ ‬رسیدند موضوع را چیان کردند‪.‬‬
‫خدای عزو‪،‬ل‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫آیة ﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -56‬اچ ‪،‬ریر از قتاد روایت میک د‪ :‬یامبر خطاب چه یاران خود فرمود‪ :‬چرادرنان نجا ی‬
‫از ‪،‬هان در ذ ت‬
‫ا ن از ‪ ،‬ازة او را ادا ک ید‬
‫فت د‪ :‬ای رسول خدا! چرای خصی‬
‫نام ل ان ن از ‪ ،‬از چخوانیم‪ .‬چ اچرای خدا آیة ﴿‪﴾      ‬‬
‫(آل ع ران‪ )199 :‬را نازل کرد‪ .‬فت د‪ :‬او چه سوی قبله ن از ن یخواند‪.‬‬
‫خدا آیة ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾‬را نازل کرد (‪ .)2‬ای حدیث غریب مرسل و یا م ل است‪.‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -57‬ک‪ :‬اچ ‪،‬ریر از مجاهد روایت کرد ‪ :‬وقتی که ﴿‪( ﴾  ‬غافر‪:‬‬
‫‪ )60‬نازل د‪ .‬فت د‪ :‬چه کدام سو دعا ک یم‪.‬‬
‫خدا ﴿‪ ﴾    ‬را نازل‬
‫کرد(‪.)3‬‬
‫واهی دی ر هم آمد ‪ .‬م‬
‫ای ها در مج وع چه در‪،‬ة ح‬
‫یا نزدیک چه ح‬
‫چرس د‪ .‬رح چی شتر ایش‬
‫موضوع را چه «نف یر اچ کثیر» ‪ 163 1‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -1‬اس اد ای ‪،‬داً ض یف است ما د چ ساطب کلبی متهم چه کذب و یخ او ض یف است‪.‬‬
‫‪ -2‬ض یف است‪ .‬طبری ‪ 1846‬از قتاد روایت کرد و ای حدیث مرسل است‪.‬‬
‫‪ -3‬ض یف است‪ .‬طبری ‪ 1849‬از اچ ‪،‬ریج روایت کرد ای حشدیث مرسشل و چشی اچش ‪،‬شریج و مجاهشد‬
‫انقطاع و هم اچ ‪،‬ریج مدل‬
‫است‪.‬‬
‫‪52‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :118‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪ -58‬اچ ‪،‬ریر و اچ اچوحانم از طریق س ید یا ع رمه از اچ عباس ب روایت کرد‬
‫اند‪ :‬رافع چ حری له چه رسول خدا فت‪ :‬ا ر ه انطوری که ادعا میک ی فرستادة خدا چا ی‬
‫از او چخوا چا ما صابت ک د نا سخ ان او را چ ویم در ای چار خدا آیة ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :119‬‬
‫‪.3﴾  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -59‬عبدالرزاق از ثوری از موسی چ عبید از ما د چ ک ب قرظی روایت کرد است‪:‬‬
‫رسول اهلل ‪ ‬فرمود‪ :‬کاش میدان تم رورد ار چا در و مادرم چ د از در ذ ت آنها ته‬
‫کرد است طولی ن‬
‫ید که خدا آیة ﴿‪        ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و نادانان فت د‪ :‬ترا خدا [چ واسطه] چا ما سخ ن‬
‫ه‬
‫وید یا [ترا] چرای ان م جز اى ن‬
‫آیشد؟‬
‫ی ی ی یان ان [هم سخ ] مان د سخ آنان فت د‪ .‬دلهای ان ه ان شدى دارد‪ .‬چشه یقشی ن شانههشا [ى‬
‫خود را] چراى روه که یقی م ک د [چه رو‬
‫] چیان کردیم»‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 1864‬از اچ اسااق از ما د چ اچوما د روایت کرد و ای ما د مجهشول و حشدیث ضش یف‬
‫است‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چه راست ما نو را چه حقا م د آور و چیم ده د فرستادیم و از نو درچشار دوزخیشان چازخواسشت‬
‫نخواهد د»‪.‬‬
‫‪53‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ ﴾  ‬را نازل کرد‪ .‬رسول اکرم ‪‬‬
‫از آن نا مرگ آنان را یاد ن رد‪.‬‬
‫ای حدیث مرسل است(‪.)1‬‬
‫‪ -60‬اچ ‪،‬ریر از اچ ‪،‬ریج از داود از اچوعاصم روایت کرد است‪ :‬روزی یامبر فت‪:‬‬
‫کاش میدان تم ‪،‬ای اة در و مادرم چ د از در ذ ت آنها از دنیا کجا است‪.‬‬
‫ای آیه‬
‫نازل د‪ .‬ای حدیث هم مرسل است(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :120‬‬
‫‪                 ‬‬
‫‪.3﴾  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -61‬ث لبی از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬یهود مدی ه و نصارای نجران ه وار‬
‫آرزو دا ت د که سرور کاط ات چه سوی قبلة ای ان ن از چخواند تون خدای ‪ ‬ک به را قبلة‬
‫‪ -1‬ض یف است‪ .‬عبدالرزاق در «نف یر قرآن» ‪ 126‬و طبری ‪ 1878 – 1877‬از ما د چ ک ب قرضی چشه‬
‫ق م مرسل روایت کرد اند‪ .‬سیوطی در «دُر ال ثور» ‪ 209 1‬چه وکیع سشفیان عبشد چش ح یشد و اچش‬
‫م ذر هم ن بت داد است‪ .‬در اس اد آن موسی چ عبیدة رچزی ‪،‬داً ض یف اسشت‪ .‬ت ان شه در «نقریشب»‬
‫آمد و عقیلی او را در «ال فات» و اچ حبان در «مجروحی » ذکر کرد اند‪ .‬و اچ کثیشر ‪ 162 1‬او را‬
‫ض یف می ارد و سیوطی در «در ال ثور» فته‪ :‬ای حدیث مرسل و اسش اد آن ضش یف اسشت‪ .‬شاهد‬
‫دی ری هم دارد‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 1879‬از داود چ اچوعاصم چه طور مرسل روایت کشرد و سشیوطی در «در ال ثشور» فتشه اسشت‪:‬‬
‫اس اد ای م ل و ض یف است و ن ی ود چه ای و ما قبلآ استدالل کرد‪ .‬واحشدی ایش را در «اسشباب‬
‫نزول» ‪ 64‬چدون اس اد چه اچ عباس ن بت کرد‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬هر ز یهودیان و م یایان از نو خ ود ن‬
‫هدایت خداست که هدایت [واق ] است‪ .‬و ا ر‬
‫ای مت ض یف است‪.‬‬
‫وند م ر آن ه از آیی آنشان یشروى ک ش ‪ .‬چ شو‪:‬‬
‫از دان‬
‫که چشه نشو رسشید اسشت از خواسشتههشاى‬
‫[نف ان ] آنان یروى ک ‪[ .‬چراى رهای ] از [کیفر] خدا هیچ دوست و یاورى ندارى»‪.‬‬
‫‪54‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫م ل انان قرار داد ای امر چر آنها د وار آمد و از نأیید دی‬
‫دند‪.‬‬
‫ان در نظر رسول اکرم مأیوس‬
‫آیة ﴿‪ ﴾...     ‬نازل د‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :125‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪.1﴾  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -62‬چخاری و دی ران از ع ر چ خطاب ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬در سه مورد چا رورد ارم‬
‫موافقت کردم‪ .‬فتم‪ :‬ای رسول خدا! کاش از مقام اچراهیم مالی چرای ادای ن از انتخاب‬
‫میکردیم‪ .‬چ اچرای ﴿‪ ﴾    ‬نازل د فتم‪ :‬ای رسول خدا!‬
‫ا خاد صالح و نی وکار و افرد فاسد و ناچ ار چه حرم اکیز و چا عظ ت‬
‫ا داخل‬
‫می وند و ه راننان را میچی د کاش دستور میدادی از مردان نامارم روی می و اندند‬
‫آیة حجاب نازل د ی امدی روی داد که زنان یامبر چه خاطر ح ادت و غیرت دور‬
‫رسول خدا رد آمدند‪ .‬فتم‪ :‬ا ر یامبر‬
‫از‬
‫ا چه او ارزانی فرماید‪.‬‬
‫است خدایآ ک انی چهتر‬
‫ا را طالق چدهد م‬
‫ای ت ی نازل ردید(‪.)2‬‬
‫ای حدیث از طریق زیاد روایت د است و از آن ‪ ،‬له است‪:‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و ه ام که خانه [ک به] را مر‪،‬ع مردم و [حرم] ام قرار دادیم‪ .‬و از «مقام اچراهیم» ن از شا‬
‫چر زی ید‪ .‬و چه اچراهیم و اس اعیل وح کردیم که خانهام را چراى طشوا‬
‫ک شد ان و م ت فشان و رکشوع‬
‫ک د ان سجد زار اکیز ردانید»‪.‬‬
‫‪ -2‬صایح است‪ .‬چخاری ‪ 403‬و ‪ 4483‬و ‪ 4790‬و ‪ .4916‬نرمشذی ‪ 2959‬و ‪ 2960‬ن شاطی در «نف شیر»‬
‫‪ 18‬اچ ما‪،‬ه ‪ 1009‬اح د ‪ 36 – 24 1‬دارمی ‪ 44 2‬اچ حبان ‪ 6896‬طااوی در «ال‬
‫‪ 825‬و چغوی در « رح س ت» ‪ 3787‬از ت د طریق از ح یشد طویشل از انش‬
‫ل» ‪4‬‬
‫روایشت کشرد انشد‪ .‬م شلم‬
‫‪ 2399‬از اچ ع ر از ع ر روایت کرد است و از ت د طریق دی ر هم آمد که در «نف یر اچ کثیر» چشه‬
‫نف یر ه ی آیه چیان د‪.‬‬
‫‪55‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -63‬اچ اچوحانم و اچ مردویه از ‪،‬اچر روایت کرد اند‪ :‬وقتی یامبر ‪ ‬طوا‬
‫میکرد‬
‫فاروق اعظم رسید‪ :‬مقام در ما اچراهیم ای جاست؟ یامبر فت‪ :‬آری ع ر ‪ ‬فت‪ :‬آیا ای‬
‫مال را م ان ادای ن از قرار چدهیم؟‬
‫آیة ﴿‪ ﴾    ‬نازل‬
‫د‪.‬‬
‫‪ -64‬اچ مردویه از طریق ع رو چ می ون از ع ر چ خطاب روایت کرد است‪ :‬ع ر ‪‬‬
‫از مقام اچراهیم ‪ ‬ذ ت و فت‪ :‬ای رسول خدا آیا در مقام خلیل اهلل نای تیم؟ رسول‬
‫خدا فت‪ :‬در ای مقام میای تیم‪ .‬فت‪ :‬آیا در آن ‪،‬ا ن از نخوانیم؟ اندک زمانی سپری‬
‫‪ ﴾ ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫ن د چود که ﴿ ‪  ‬‬
‫از ظاهر ای حدیث و قبل از آن م لوم می ود که آیه در حجت الوداع نازل د ‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :130‬‬
‫‪.2﴾  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪          ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -65‬اچ عیی ه می وید‪ :‬عبداهلل چ سالم ‪ ‬چرادرزاد ان خود «سلی ه» و «مها‪،‬ر» را چه‬
‫اسالم دعوت کرد‪ :‬خوب میدانید که خدا ‪ ‬در نورات فرمود است‪ :‬از ن ل اس اعیل‬
‫یامبری مب وث میک م که اس آ اح د است هرکه از او یروی ک د چه راة راست رفته‬
‫رست ار می ود و هرکه چه او ای ان نیاورد از نی ی و رح ت رورد ار چه دورماند مورد‬
‫نفری و ل‬
‫قرار خواهد رفت‪.‬‬
‫سل ه م ل ان د و مها‪،‬ر ای ان نیاورد‪.‬‬
‫در ای‬
‫چار ای آیه نازل د‪.‬‬
‫‪ -1‬مؤلف چه ای مردویه ن بت کرد ماقق چه اس اد آن واقف ن د اما حدیث قبلی چه ای‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و ته ک‬
‫از آیی اچراهیم روى چر م ناچد ‪،‬ز ک‬
‫در دنیا چر زیدیم و چه یقی او در آخرت از ای ت ان است»‪.‬‬
‫که خود را چشه سب‬
‫اهد است‪.‬‬
‫شرى اف شد‪ .‬و او را‬
‫‪56‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :135‬‬
‫‪.1﴾    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -66‬اچ اچوحانم از طریق س ید یا ع رمه از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬اچ‬
‫صوریا چه نبی اکرم ‪ ‬فت‪ :‬راستی و رست اری ‪،‬ز چا ما یهودیان نی ت از ما یروی ک نا‬
‫راة راست را چیاچی و هدایت وی‪ .‬و نصرانیان نیز ای ی می فت د‪.‬‬
‫خدا در چارة آنها‬
‫‪ ﴾ ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫﴿ ‪   ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :144 – 142‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -67‬اچ اسااق میفرماید که از اس اعیل چ اچوخالد یدم و او از اچواسااق از چرات‬
‫روایت میک د‪ :‬رسول خدا ‪ ‬چه سوی چیت ال قدس ن از میخواند در حالی که اه ا چا‬
‫ن اهی ر از انتظار چه آس ان مین ری ت و ت م انتظار رسیدن دستور الهی چود طولی‬
‫ن‬
‫ید که خدا آیة ﴿‪           ‬‬
‫‪ 4﴾  ‬را نازل کرد‪ .‬ی ی از م ل انان فت‪ :‬کاش می د از‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫احوال در ذ ت ان خویآ که قبل از ناویل قبله وفات کرد اند آ ا‬
‫ویم و نیز ح م‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و [اهل کتاب ] فت د‪ :‬یهودى یا م یا چا ید نا را یاچید‪ .‬چ و‪[ :‬هر ز] چل شه از آیشی اچشراهیم‬
‫که اکدی غیر م رک چود [ یروى م ک یم]»‪.‬‬
‫‪ -2‬ض یف است‪ .‬طبری ‪ 2095‬از طریق اچ اسااق از ما د چ اچوما د روایت کرد که یخ اچ اسشااق‬
‫مجهول است‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چ‬
‫از مردم کشم خشرد خواه شد فشت‪ :‬تشه تیشز آنشان را از قبلشه شان کشه یشرو آن چودنشد‬
‫چر رداند؟ چ و‪ :‬م رق و مغرب از آن خداست‪ .‬هر ک‬
‫را که چخواهد چه را راست هدایت م ک د»‪.‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪« :‬آرى روی ردت را [ ا چه ا ] چه [سوى] آس ان م چی یم نو را چه قبلهاى چر م‬
‫آن خ ود وى‪ .‬رویت را چه سوى م جد الارام چر ردان»‪.‬‬
‫ردانیم که چه‬
‫‪57‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ن ازی را که چه سوی چیت ال قدس خواند ایم چدانیم‪.‬‬
‫خدا ﴿‪   ‬‬
‫‪ ﴾‬را نازل کرد‪ .‬چیخردان فت د‪ :‬ته تیز م ل انان را از قبلهای که مدتها چه سوی‬
‫آن ن از میخواندند م ار‬
‫ساخت؟‬
‫خدا آیة ﴿‪ ﴾...   ‬را‬
‫نازل کرد(‪.)1‬‬
‫ای حدیث طریق دی ر هم چه ه ی م ی دارد‪:‬‬
‫‪ -68‬در چخاری و م لم از چرات ‪ ‬روایت د است‪ :‬قبل از ناویل قبله ن دادی از‬
‫م ل انان فوت کرد و عد ای هم چه هادت رسید چودند و ما در چارة نتیجة اع ال و‬
‫عبادات ان چا اچهام روچرو چودیم‬
‫‪ ﴾ ‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫﴿ ‪   ‬‬
‫[رسول خدا انزد یا هفد ما چه سوی چیت ال قدس ن از خواند](‪.)3‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :150‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪.4﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -1‬اس اد ای قوی و راوی هایآ ثقه اند‪ .‬اچ اسااق نصریح ن ود که ای حدیث را ش ید اسشت‪ .‬چ شاچرای‬
‫بة ندلی‬
‫م تفی می ود‪ .‬اچ کثیر ‪ 671‬نیز ای حدیث را چه لفظ یدن از اچش اسشااق روایشت کشرد‬
‫است و حدیث چ دی چه ای حدیث اهد است‪.‬‬
‫‪ -2‬صایح است چخاری ‪ 4486‬و ‪ 7252‬م لم ‪ 525‬نرمذی ‪ 340‬اح د ‪ 283 2‬اچش ما‪،‬شه ‪ 1010‬و‬
‫اچ حبان ‪ 1716‬از چرات روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -3‬صایح چخاری کتاب نف یر حدیث‬
‫ارة ‪.4486‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و از هر کجا که چرآی روى خود را چه سوى م جد الارام چ ردان و [ ا نیز اى مؤم شان] هشر‬
‫کجا که چا ید رو چه سوى آن چ ردانید نا مردم‪ -‬م ر ست اران ان [آن هشم چشه نشاحق]‪ -‬چشر ش ا الزامش‬
‫ندا ته چا د‪.‬‬
‫از آنان مترسید و از م چترسید نا ن تم را چر‬
‫ا ن ام ک م و نا که را یاچید»‪.‬‬
‫‪58‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -69‬اچ ‪،‬ریر از طریق سدی چا اساندیآ روایت کرد است‪ :‬رسول اهلل ‪ ‬چه سوی چیت‬
‫ال قدس ن از میخواند و چ د از مدنی چه امر خدا چه سوی ک به روی رداند‪ .‬م رکان م ه‬
‫فت د‪ :‬ما د در دی خود سر ته و حیران د و قبلة‬
‫حت اً حاال درک کرد که راة‬
‫ا را می ذیرد‪.‬‬
‫دی‬
‫ا را قبلة خویآ قرار داد است‬
‫ا از دی او راستنر و درستنر است و در آی دة نزدیک‬
‫‪ ﴾ ‬را نا آخر آیه نازل‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫خدا ﴿ ‪  ‬‬
‫کرد(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪            ﴿ :154‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -70‬اچ م د در «م رفت صااچه» از طریق سدیی صغیر از کلبی از اچو صالح از اچ‬
‫عباس ب روایت کرد است‪« :‬ن یم چ ح ام» در چدر هید د و در چارة او و یارانآ آیة‬
‫‪ ﴾...‬نازل ردید(‪.)3‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫﴿ ‪ ‬‬
‫اچون یم فته است‪ :‬عل ا متفق د آن که در چدر چه هادت رسید «ع یر چ ح ام» چود‬
‫است و اما سدی نصایف کرد ‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :158‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 2311‬از اسباط از سدی از اچومالک از اچوصالح از اچ عباس و از مرة ه دانی از اچ م ش ود و از‬
‫عد ای از صااچه روایت کرد ‪ .‬اس اد آن ض یف است ت ان ه در اول کتاب ذ ت‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و چه آنان که در را خدا ک ته م‬
‫ن‬
‫یاچید»‬
‫شوند م وییشد کشه مشرد انشد چل شه زنشد انشد ولش‬
‫ش ا در‬
‫‪ -3‬اس اد ای ‪،‬داً ض یف است‪ .‬چه خاطر ای که ما د چ مروان سدی صغیر و استادش متهم چه دروغ ویی‬
‫ه ت د و اچوصالح ض یف است‪.‬‬
‫‪59‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -71‬چخاری م لم و دی ران از عرو روایت کرد اند‪ :‬چه عای ه ل فتم‪ :‬آیا چه ای‬
‫کالم ﴿‪               ‬‬
‫‪ ﴾ ‬میچی ی چه نظر م ک ی که چه صفا و مرو طوا‬
‫ن د ا کار نی ت‪.‬‬
‫عای ه ل فت‪ :‬خواهرزادة عزیزم آن ه فتی ای ته نی ت ا ر آیه مطاچق نأویل‬
‫خودت میچود چای ت فال ‪ ،‬اح علیه أن ال یطو‬
‫چه ا چودی‪ .‬لی‬
‫ای آیه چه ای سبب نازل‬
‫د است که انصار یآ از ای که اسالم چیاورند م ات طاغیه(‪ )2‬را که م بود ان چود چه قصد‬
‫عبادت و نبرک زیارت میکردند و ک ی که چه عبادت ای چت میآمد از س ی چی صفا و‬
‫مرو ا‪،‬ت اب مین ود‪.‬‬
‫ت د ن از صااچه از رسول اهلل ‪ ‬رسیدند‪ :‬ما در ‪،‬اهلیت س ی‬
‫چی صفا و مرو را ا می دا تم و از آن ا‪،‬ت اب میکردیم ای ک ح م الهی در ای‬
‫﴿‪            ‬‬
‫م أله تی ت؟‬
‫‪ ﴾‬نازل د(‪.)3‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چ‬
‫ان «صفا» و «مرو » از اطر خدا ه ت د‪.‬‬
‫ع ر چه ‪،‬اى آورد‬
‫وا‪،‬بات] نی‬
‫هر ک‬
‫اه چر او نی ت که در میان آن دو طوا‬
‫که حشجا خانشه [خشدا] چ شزارد یشا‬
‫(س ) ک شد و ا شر ک ش [افشزون چشر‬
‫ک د [چداند که] خدا قدردان داناست»‪.‬‬
‫‪ -2‬م ات چونی چود که ع رو ر لای در ‪،‬اهلیت از س گ نرا ید و چرای قبیلة هذیل ذا ته چود که آنها‬
‫آن را عبادت میکردند‪ .‬م ل انان او را م ات طاغیه فت د‪.‬‬
‫‪ -3‬صایح است چخاری ‪ 1643‬م لم ‪ 1277‬ح یدی ‪ 219‬اح د ‪ 144 6‬نرمذی ‪ 2965‬ن شاطی ‪5‬‬
‫‪ 238‬و اچ حبان ‪ 3840‬ه ه از طریق زهری از عرو از عای ه روایت کشرد انشد‪ .‬و از طریشق ه شام چش‬
‫عرو از عرو از عای ه نیز آمد که آن را چخشاری ‪ 1970‬و ‪ 4495‬م شلم ‪ 1277‬اچشوداود ‪ 1901‬اچش‬
‫ما‪،‬ه ‪ 2986‬مالک ‪ 373 1‬اچ خزی ه ‪ 2769‬و اچ حبان ‪ 3839‬روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪60‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -72‬چخاری از عاصم چ سلی ان روایت کرد است‪ :‬از ان‬
‫‪ ‬در مورد صفا و مرو‬
‫رسیدم‪ .‬فت‪ :‬تون اسالم آمد ما س ی چی صفا و مرو را از امور ‪،‬اهلیت دا ته نرک‬
‫کردیم‪.‬‬
‫‪ ﴾‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫خدا ﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -73‬حاکم از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬در ‪،‬اهلیت یاطی ن ام بها چی‬
‫صفا و مرو آواز میدادند و م رکان هم در چی صفا و مرو چتهایی دا ت د تون اسالم‬
‫آمد‪ .‬م ل انان فت د‪ :‬ای رسول خدا! ما در چی صفا و مرو طوا‬
‫ن یک یم زیرا که از‬
‫کارهای دوران ‪،‬اهلیت ماست‪ .‬چ اچرای خدا ای آیه را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :159‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ -74‬ک‪ :‬اچ ‪،‬ریر و اچ اچوحانم از طریق س ید یا ع رمه از اچ عباس ب روایت‬
‫کرد اند‪ :‬م اذ چ ‪،‬بل س د چ م اذ و خار‪،‬ه چ زید ‪ ‬از دان‬
‫دان یهود را‪،‬ع چه چ ض‬
‫م اطل نورات سؤال کردند اما آنها حقایق را از م ل انان هان ن ودند و آ ا ان ن اخت د‪.‬‬
‫‪ -1‬صایح است چخاری ‪ 4496‬م شلم ‪ 1278‬نرمشذی ‪ 2966‬طبشری ‪ 2345 2344‬و اچش اچشوداود در‬
‫«مصاحف» د ‪ 111‬ه ه از سلی ان چ عاصم احول از ان‬
‫چه نفاوت اندک چی کل شات روایشت کشرد‬
‫اند‪.‬‬
‫‪ -2‬صایح است حاکم ‪ 272 2‬از اچومالک از اچ عباس روایشت کشرد اسشت اسش ادش در شواهد ح ش‬
‫است‪ .‬حاکم و ذهبی ای را چه رط م لم صایح می ارند حاکم ‪ 271 2‬از و‪،‬ه دی ر روایت کرد‬
‫و چه رط چخاری و م لم صایح میداند و ذهبی هم چشا وی موافشق اسشت‪ .‬طبشری ‪ 2346‬از و‪،‬شه دی شر‬
‫روایت کرد که در آن ‪،‬اچر ‪ ،‬فی متروک است‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬ک ان که ن انههاى رو‬
‫کتاب [آس ان ] رو‬
‫و هدایت را که نازل کرد ایم‬
‫از آن شه آن را چشراى مشردم در‬
‫ساختهایم و ید م دارند ای ان د که خداونشد آنشان را ل شت مش ک شد و ل شت‬
‫ک د ان [از مردم و فر ت ان نیز] آنان را ل ت م ک د»‪.‬‬
61
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫﴾ را در چارة آنان نازل‬       ﴿ ‫خدای ح یم آیة‬
.)1(‫فرمود‬
        ﴿ :164 ‫اسباب نزول آیة‬
                
            
.2﴾ 
  
   
  
  
  
 
  
  
»‫ س ید چ م صور در «س » خود فریاچی در «نف یرش» و چیهقی در « ب اإلی ان‬-75
        ﴿ ‫ ه امی که‬:‫از اچوال ای روایت کرد اند‬
‫ فق یک خدا! ا ر‬:‫ م رکان ن جب کردند و فت د‬.‫) نازل د‬163 : ‫﴾ (چقر‬ 
   ﴿ ‫خدا آیة‬
‫ چ اچرای‬.‫در فتار خود صادق است چاید م جز چیاورد‬
             
               
.‫ از اچ اسااق از ما د چ اچوما د روایت کرد و ای ما د ضی ف است‬2376 ‫ طبری‬-1
‫ « چشه راسشت در آفشری آ آسش انها و زمشی و [در ش ی شدی ر] آمشد و رفشت شب و روز و در‬:‫ ه‬،‫ نر‬-2
‫ک ت اى که در دریا چراى چهر ورى مرد م روان است و در آن ه خداوند از آس ان آب چارانشد آن شا‬
‫ ب د اى راک د و در رداندن چادها و اچر‬، ‫چخ ید و در آن از هر‬
‫از مردنآ چا آن زند‬
‫زمی را‬
.»‫م خار چی آس ان و زمی چراى روه که خرد م ورزند ن انههای است‬
‫‪62‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ ﴾ ‬را نازل‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫کرد(‪.)1‬‬
‫سیوطی صاحب می وید‪ :‬ای حدیث م ل لی‬
‫دارای اهد است‪.‬‬
‫‪ -76‬اچ اچوحانم و اچو یخ در «العظمة» از عطات روایت کرد اند‪ :‬در مدی ه آیة‬
‫﴿‪ ﴾          ‬نازل د‪ .‬کفار قریآ در م ه‬
‫فت د‪ :‬ت ونه انجام امور ن ام مردم از عهدة یک خدا ساخته است؟‬
‫خدا ‪ ‬آیة ﴿‪‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪          ‬‬
‫‪ ﴾‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪ -77‬ک‪ :‬اچ اچوحانم و اچ مردویه از طریق ‪،‬ید چه ق م موصول از اچ عباس ب‬
‫روایت کرد اند‪ :‬قریآ چه یامبر فت‪ :‬از خدایت چخوا کوة صفا را چرای ما طال چ رداند نا‬
‫چه وسیلة آن چر د‬
‫ان خویآ تیر ویم خدا چه یامبر وحی فرستاد م خواستة آنها را‬
‫چرآورد میسازم اما ا ر چازهم در کفر خویآ ثاچت ماندند چه عذاب دردناکی دتار ان ک م‬
‫که هیچ ی ی از ‪،‬هانیان را آن ونه عذاب ن رد چا م‪ .‬رسول خدا فت‪ :‬ررود ارا! قومم را‬
‫چه خودم وا ذار م آنها را آه ته آه ته روز چه روز چه راة اسالم دعوت میک م‪ .‬چ اچرای‬
‫خدای عزو‪،‬ل آیة ﴿‪ ﴾       ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 2409 – 2407‬و واحدی ‪ 85‬از س ید چ م روق از اچوضای روایت کرد انشد راویهشای ایش‬
‫ثقه اند اما حدیث مرسل است‪.‬‬
‫‪ -2‬واحدی ‪ 84‬از عطا روایت کرد ای مرسل و از ق م ض یف اسشت و طبشری ‪ 2410‬از وی چشه اختصشار‬
‫روایت کرد است‪.‬‬
‫‪63‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ی ی ت ونه از نو درخواست میک د کوة صفا را طال چ ردانم در حالی که آیات و‬
‫ن انههای چزر تر از ای را م اهد کردند‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪            ﴿ :170‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪ -78‬ک‪ :‬اچ اچوحانم از طریق س ید یا ع رمه از اچ عباس ب روایت کرد است‪:‬‬
‫رسول اهلل ‪ ‬یهود را چه اسالم دعوت و چه یروی از آن ن ویق کرد و آنان را از عذاب انتقام‬
‫و مجازات رورد ار چرحذر دا ت‪ .‬رافع چ حری له (‪ )2‬و مالک چ عو‬
‫فت د‪ :‬ای ما د!‬
‫ما ن ها از کیآ دران خویآ – که از ما چرنر و آ ا نر چودند – یروی میک یم‪.‬‬
‫خدا آیة‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪          ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫﴿ ‪    ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و تون چه آنان فته ود‪ :‬از آن ه خدا نازل کشرد اسشت یشروى ک یشد وی شد‪[ :‬نشه] چل شه از‬
‫یو اى که نیاکان ان را چر آن یافتهایم یروى م ک یم‪ .‬آیا [ت ی مش ک شد] ا شر تشه دران شان تیشزى‬
‫نفه ید و را نیافته چا‬
‫د؟»‪.‬‬
‫‪ -2‬در «اسباب نزول» و «دُر ال ثور» ‪ 206 1‬هم ای طور آمد و در طبشری «رافشع چش خار‪،‬شه» اسشت نشه‬
‫«حری له»‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 2454‬از اچ اسااق از ما د چ اچی ما د روایت کرد اس اد آن ض یف است چه خاطر یخ اچ‬
‫اسااق که مجهول است‪ .‬چازهم طبری ‪ 2455‬چه ه ی اس اد روایت کرد م ر ای که افزود است‪ :‬اچشو‬
‫رافع چ خار‪،‬ه و مالک چ عو‬
‫چه او فت د‪.‬‬
‫‪64‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :174‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -79‬اچ ‪،‬ریر از ع رمه روایت کرد است‪ :‬آیة ﴿‪ ﴾     ‬و‬
‫آیة ‪ 77‬سورة آل ع ران در مورد یهود نازل د است(‪.)2‬‬
‫‪ -80‬ث لبی از طریق کلبی از اچوصالح از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬مدتها‬
‫چزر ان و دان‬
‫دان یهود از زیردستان ان هدایای فراوان دریافت میکردند و امیدوار‬
‫چودند که یامبر مب وث در آخرالزمان از میان خود آنهاست‪ .‬تون ما د ‪ ‬از عرب‬
‫چران یخته د نرسیدند که هدایا و مه انیهای که نرنیب می د از دست چرود و ریاست و‬
‫چزر ی ان ایان یاچد چه ه ی دلیل آ اهانه صفات نا‪،‬ی چ ریت را که در نورات آمد چود‬
‫نغییر دادند و آن صفات ناریف یافته را چه یروان ت و فرومایة خویآ اعالم کردند و‬
‫فت د‪ :‬ای صفات یامبری است که در آخرالزمان مب وث می ود میچی ید که چه هیچ و‪،‬ه‬
‫چه صفات ای‬
‫یامبر عرب بیه نی ت‪ .‬آن ا خدا آیة ﴿‪    ‬‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)3‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چه راست ک ان که [چخ‬
‫] از کتاچ را که خدا نازل کرد است نهان م دارند‪ .‬و [چه عو ]‬
‫آن چهای اندک م ستان د ای ان در درون خود ‪،‬ز آنآ [فرو ن‬
‫قیامت چا آنان سخ ن‬
‫وید و آنان را اک ن‬
‫چرنشد و] ن ش خورنشد و خداونشد روز‬
‫دارد و آنان عذاچ دردناک [در یآ] دارند»‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 2505‬چه ق م مرسل روایت کرد و چازهم ‪ 2504‬از سدی چه ای م ی روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -3‬اس اد ای ‪،‬داً ض یف است‪ .‬در ای اس اد کلبی متهم چه کذب و استادش ضش یف اسشت واحشدی ‪ 78‬چشه‬
‫کلبی ن بت کرد است‪ .‬صورت درست ای است که در ای جا یهود و نصاری هردو مرادند‪.‬‬
‫‪65‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :177‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪          ‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪          ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ -81‬ک‪ :‬عبدالرزاق از م ر از قتاد روایت کرد است‪ :‬یهود چه سوی مغرب و نصاری چه‬
‫‪ ﴾... ‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪           ‬‬
‫س ت م رق ن از میخواندند‪ .‬آیة ﴿ ‪  ‬‬
‫‪ -82‬اچ اچوحانم نیز از اچوعالیه ه ی ونه روایت کرد است(‪.)3‬‬
‫‪ -83‬اچ ‪،‬ریر و اچ م ذر از قتاد روایت کرد اند‪ :‬مردی از رسول خدا ‪ ‬در چارة‬
‫نی وکاری رسید‪ .‬خدای چزرگ آیة ﴿‪ ﴾...   ‬را نازل کرد‪ .‬یامبر آن‬
‫خص را چه ح ور خواست و آیه را چرایآ نالوت فرمود‪ .‬و چ ا د چود که مردی قبل از‬
‫ن یی فرایض و ن الیف رعی چه ی ان ی خدا و رسالت یغ بر ‪ ‬ای ان چیاورد و در آن حال‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬آن ه رویهایتان را چه م رق و مغرب آرید نی‬
‫نی ت‪ .‬چل ه نی وکار ک‬
‫است که چه خدا و‬
‫روز قیامت و فر ت ان و کتاب و یامبران ای ان آورد و مال را در عی دوست دا ت آ چه خوی اوندان و‬
‫یتی ان و چی وایان و در را ماند ان و خواه شد ان و در را [آزادى] چشرد هشا چدهشد و ن شاز چشر شا دارد و‬
‫زک ات چپردازد و وفاک د ان چه عهد خود تون عهد چ دند و [چشوی ک شان کشه] در سشخت و ما شت و‬
‫ه ام کار زار چردچارند‪ .‬ای ان د که راست فت د و ای ان د رهیز اران»‪.‬‬
‫‪ -2‬ض یف است‪ .‬عبدالرزاق در «نف یر قرآن» ‪ 160‬و از طریق او طبری ‪ 2526‬از م ر روایشت کشرد انشد‬
‫ای مرسل و ض یف است‪ .‬صایح ای است که یهود روی خود را چشه سشوی چیشت ال قشدس ی شی مثشرق‬
‫میکرد‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 2528‬از رچیع چ انی‬
‫چه طور مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪66‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫از ‪،‬هان چرود امید و ن ا می د که در آخرت خیر و نی ویی نصیب او ردد‬
‫خدا‬
‫‪ ﴾‬را نازل فرمود(‪.)1‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪           ‬‬
‫﴿ ‪  ‬‬
‫[م ظور یهود و نصاری است که یهود ه ام ن از سوی مغرب و نصاری چه سوی م رق‬
‫ن از میخواندند خدا در چارة آنها ای آیه را نازل کرد و آ ا ان ساخت که نی وکاری‬
‫آن نی ت که آنها انجام میده د چل ه نی وکاری تیزی است که ما در ای آیه چیان‬
‫کردیم](‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :178‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪.3﴾‬‬
‫‪ -84‬ک‪ :‬اچ اچوحانم از س ید چ ‪،‬بیر روایت کرد است‪ :‬در زمان ‪،‬اهلیت اندکی یآ‬
‫از ظهور اسالم دو طایفه از عرب چاهم ‪ ،‬یدند و از ی دی ر فراوان ک ت د حتی از ک ت‬
‫زنان و چرد ان نیز دریر ن ردند و از ی دی ر قصاد و دیه ن رفته چه دی اسالم م ر‬
‫دند‪ .‬ی ی از ای دو طایفه چا دا ت افراد زیاد و ثروت فراوان ردن ک ی و چر دی ری ستم‬
‫میکرد ت ان ه سو د یاد کرد نا در عو‬
‫چرد ان خود آزاد ان د‬
‫و در عو‬
‫زنان‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 2527‬از او روایت کرد و ای مرسل است‪.‬‬
‫‪ -2‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 2‬د ‪.95‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬اى مؤم ان قصاد در [چار ] ک ته د ان چر‬
‫و زن چه زن [قصاد م‬
‫نی‬
‫ود] آن ا ا ر چراى ک‬
‫ا مقرر د است‪ .‬آزاد چه آزاد و چرد چه چرد‬
‫از [خون] چرادرش تیزى ذ ت د‪[ .‬ح م او] چه‬
‫یروى کشردن و شرداخت [خونبهشا] چشه او چشا خو شخوی اسشت‪ .‬ایش نخفیشف و رح تش از سشوى‬
‫رورد ارنان است‪.‬‬
‫ا رک‬
‫چ د از ای از حدا چ ذرد عذاچ دردناک [در یآ] دارد»‪.‬‬
‫‪67‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫خود مردان آنها را ن‬
‫د راضی ن ود‪ .‬در چارة آنها ﴿‪    ‬‬
‫‪ ﴾  ‬نازل ردید(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :184‬‬
‫‪                 ‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -85‬اچ‬
‫س د در «طبقات» از مجاهد روایت کرد است‪ :‬آیة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾...   ‬در چارة موالی م قی‬
‫نزول آیه افطار کرد و چرای هر روز افطار یک م‬
‫چ ساطب نازل د که‬
‫از‬
‫ی را ط ام داد(‪.)3‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :186‬‬
‫‪.4﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 2567‬از س ید چ اچوعروچه چه ای م ی روایت کرد است و ای مرسل است‪ .‬و عبدالرزاق ‪163‬‬
‫و از طریق او طبری ‪ 2568‬از م ر چه ای م ی روایت کرد اند‪ .‬ای حدیث واهد دی ر هم دارد‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬روزها ی م دود [و م ی را روز چ یرید]‪.‬‬
‫هر ک‬
‫از‬
‫ا که چی ار یا م افر چا شد [چدانشد‬
‫که] چه ن داد آن از روزهاى دی ر [چر او وا‪،‬ب است] و چر ک ان که آن را چه د وارى نشاب مش آورنشد‬
‫کفاار ‪ -‬که عبارت از خوراک چی وای است‪ -‬وا‪،‬ب است‪.‬‬
‫هر ک‬
‫که چشه دلخشوا خیشرى [افشزون]‬
‫انجام دهد آن چرایآ چهتر است و روز رفت ‪ -‬ا ر چدانید‪ -‬چرایتان چهتر است»‪.‬‬
‫‪ -3‬مرسل و ض یف است‪.‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و تون چ د انم درچار م از نو چپرس د [چ و‪ ]:‬چه راست که م نشزدی م‪ .‬دعشاى دعشا ک شد را‬
‫ه ام که مرا [چه دعا] چخواند روا م دارم‪.‬‬
‫که را یاچ د»‪.‬‬
‫چاید که از م فرمان ذیرند و چه م ای ان آورند چا شد‬
‫‪68‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -86‬اچ ‪،‬ریر اچ اچوحانم اچ مردویه اچو یخ و دی ران در روایتهای مت دد از ‪،‬ریر‬
‫چ عبدالا ید از عبدة سج تانی از صلت چ ح یم چ م اویه چ حید از درش و او از در‬
‫چزر آ روایت کرد اند‪ :‬اعراچیی نزد رسول اهلل ‪ ‬آمد و رسید‪ :‬آیا رورد ار چه ما نزدیک‬
‫است که چا او چا صدای آه ته سخ چ وییم و یا دور است که چه آواز چل د او را صدا ن اییم؟‬
‫‪ ﴾...‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫یامبر س وت کرد‪ .‬نا ای که آیة ﴿ ‪   ‬‬
‫‪ -87‬عبدالرزاق از ح‬
‫خدای ما کجاست؟‬
‫روایت کرد است‪ :‬اصااب ‪ ‬از سرور کاط ات رسیدند که‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫خدا آیة ﴿ ‪   ‬‬
‫ای حدیث مرسل است و چه طرق دی ر هم روایت د است‪.‬‬
‫‪ -88‬اچ ع اکر از علی روایت کرد است‪ :‬رسول خدا ‪ ‬فرمود‪ :‬در دعا و نیایآ س تی‬
‫و ن بلی ن ید زیرا رورد ار چه م وحی کرد است‪( ﴾  ﴿ :‬غافر‪)60 :‬‬
‫مردی فت‪ :‬ای رسول خدا ررد ار ما ت ونه دعا را می ود؟ خدا آیة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾...‬را نازل فرمود(‪.)3‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -89‬اچ ‪،‬ریر از عطات چ اچورچاح روایت کرد است‪ :‬ه امی که کالم آس انیی ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾   ‬نازل د‪ .‬عد ای فت د‪ :‬کاش میدان تیم در کدام ساعت‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 2912‬روایت کرد ‪ .‬صلت چ ح یم مجهول و اس اد ض یف است‪.‬‬
‫‪ -2‬چه ای کل ات ض یف است‪ .‬عبدالرزاق ‪ 196‬و از طریق او طبری ‪ 2913‬چه س د ح‬
‫از ح ش چشه ق شم‬
‫مرسل روایت کرد اند‪ .‬ما قبل ای ار‪،‬ح است‪.‬‬
‫‪ -3‬ن ها اچ ع اکر روایت کرد نه دی ر مادثی و اهل نف شیر ا شر صشایح میچشود طبشری و دی شران نیشز‬
‫روایت میکردند‪.‬‬
‫‪69‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫دعا ک یم‪.‬‬
‫آیة ﴿‪            ‬‬
‫‪ ﴾ ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :187‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫چ اچو لیلی از م اذ چ ‪،‬بل ‪ ‬روایت‬
‫‪ -90‬اح د اچوداود و حاکم از طریق عبدالرح‬
‫کرد اند‪ :‬م ل انان بهای رم ان مینوان ت د چخورند و چیا ام د و چا زنان خویآ مقارچت‬
‫انجام چده د‪ .‬اما ا ر میخواچیدند چ د از چیداری در طول ب از ای کارها م ع د چودند‪.‬‬
‫مردی از انصار چه نام قی‬
‫چ صِرمَه(‪ )3‬چ د از ادای ن از ع ا خواچید و نا صبح غذا نخورد و‬
‫در طول روز نا غروب چه زح ت و م قت زیاد افتاد‪ .‬ع ر چ خطاب نیز در طول ب از‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 2916 – 2915‬از عطات چه ق م مرسل روایت کرد‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬آمیزش چا زنانتان در ب روز چرایتان حالل‬
‫ض یف است‪.‬‬
‫رد د‪ .‬آنان چراى‬
‫ا [نیز] چراى آنان [چه م زله] و آ ه تید‪ .‬خداوند م دان ت که‬
‫نوچه‬
‫ا را ذیرفت‪ .‬و از [ اهان]‬
‫ا [چه م زله] و آانشد و‬
‫ا چه خودنشان خیانشت مش کردیشد‪.‬‬
‫ا در ذ ت‪ .‬ای ک [در بهاى ما رم ان م نوانید] چشا آنشان‬
‫مبا رت ک ید و آن ه را که خداوند چرایتان مقرار دا ته است چجویید‪ .‬و چخورید و چیا امید نا آن ه ر شته‬
‫سپید‪ -‬که فجر است‪ -‬از ر ته سیا [ ب] آ ار ود آن ا روز را نا ب چه ایان رسانید و در حال‬
‫که در م جدها م ت فید چا زنان مبا رت م ید‪ .‬ای ها حدود [نه‬
‫آنها نزدیک ن وید‪ .‬خداوند آیههایآ را چدی ان چراى مردم رو‬
‫‪ -3‬چه در ال ثور و س اچوداود صرمه چ قی‬
‫است‪ .‬متر‪،‬م‪.‬‬
‫د ] اله است‬
‫[چه قصد نجاوز] چه‬
‫م سازد نا نقوى ی ه ک د»‪.‬‬
‫‪70‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫خواب چیدار د و چا ه رش مقارچت انجام داد‬
‫کرد‬
‫چه ح ور رسول اهلل آمد و ‪،‬ریان را چیان‬
‫‪ ﴾ ‬نازل د(‪ .)1‬ای حدیث از اچ‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫﴿ ‪ ‬‬
‫اچی لیلی م هور اما او از م اذ ن ید است و دارای واهد نیز میچا د‪.‬‬
‫‪ -91‬چخاری از چرات [چ عاذب] روایت کرد است‪ :‬اصااب رسول خدا در اوایل فرضیت‬
‫روز ت ی چودند‪ :‬هر ا خصی روز می رفت و قبل از افطار میخواچید آن ب و روز‬
‫چ د نا غروب ا‪،‬ازة غذاخوردن ندا ت‪ .‬قی‬
‫چ صِرمة انصاری روز چود ه ام افطار نزد‬
‫ه رش آمد و فت‪ :‬آیا ای جا خوردنی یدا می ود؟ فت‪ :‬نه ولی میروم چرایت غذا‬
‫حاضر میک م‪ .‬تون قی‬
‫ن ام روز کار کرد چود چه دلیل خ ت ی زیاد خواچآ چرد ه رش‬
‫آمد او را دید و فت‪ :‬دی ر از غذاخوردن نومید دی ظهر روز چ د از فرط ض ف چیهوش‬
‫د و صااچه ‪،‬ریان را چه رسول اهلل ‪ ‬عر‬
‫کردند‪.‬‬
‫خدا آیة ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾   ‬را نازل کرد و م ل انان چ یار خو اال دند‪ .‬و ه‬
‫ان‬
‫‪ ﴾  ‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫﴿ ‪      ‬‬
‫‪ -1‬اصل ای قوی است وکیع و عبد چ ح ید از ت د طریشق از عبشدالرح‬
‫اختال‬
‫چش اچشولیلی چشه ق شم مرسشل چشا‬
‫اندک در چ ی کل ات روایت کرد اند‪ .‬ت ان ه در «در ال ثور» ‪ 358 1‬و طبشری ‪ 2943‬و‬
‫‪ 2944‬آمد سیاق از وکیع و عبدالرح‬
‫است‪ .‬اس اد آن چه اچ اچولیلی صشایح اسشت و علشت آن ن هشا‬
‫مرسلچودن است و مرسل در نزد عل ای حدیث از ق م ض یف است‪ .‬و طبری ‪ 2957‬از سشدی چشه ق شم‬
‫مرسل چه ای م ی و ‪ 2951‬از اچ عباس چه اس اد واهی روایت کرد در ایش اسش اد عطیشة عشوفی واهشی‬
‫است و از او ک ی روایت کرد که اخته ن د است و طبری ‪ 2959‬از مرسشل ع رمشه روایشت کشرد‬
‫است‪ .‬روایت های دی ری نیز ن ها چه ق یة ع ر و ه‬
‫ان ن ها چه ق یة اچوقی‬
‫چ صرمه آمد است‪ .‬ایش‬
‫صایحنری روایتی است که در ای ق یه آمد ‪.‬‬
‫‪ -2‬صایح است‪ .‬چخاری ‪ 1915‬اچوداود ‪ 2314‬نرمذی ‪ 2968‬اح د ‪ 295 4‬دارمی ‪ 5 2‬ن شاطی در‬
‫«نف یر» ‪ 43‬و واحدی در «اسباب نزول» ‪ 92‬ه ه از چرات چ عازب روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪71‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -92‬چخاری از چرات چ عازب ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬در [اوایل] فرضیت روز مبا رت‬
‫چا زنان هم ب و هم روز م ع چود اما عد ای چودند که چه خود خیانت میکردند‪.‬‬
‫خدای‬
‫چزرگ ﴿‪ ﴾         ‬را نازل‬
‫کرد(‪.)1‬‬
‫‪ -93‬اح د اچ ‪،‬ریر و اچ اچوحانم از طریق عبداهلل چش ک شب چش مالشک ‪ ‬از شدرش‬
‫روایت کرد انشد‪ :‬م شل انان در مشا رم شان ت شی چودنشد هر شا مشردی روز می رفشت و‬
‫بان ا چه خواب میرفت چ د از چیداری خوردن آ امیدن و مقارچت چا زنان چرایآ حرام چود‬
‫نا روز چ د ه ام افطار میرسید‪ .‬ع شر فشارق شبی نشا دیشر وقشت در نشزد یشامبر چشود ه شام‬
‫چاز ت چه خانه خواست چا ه رش نزدی ی ک د ه شرش فشت‪ :‬مش ام شب خواچیشد ام‪.‬‬
‫ع ر چ خطاب فت‪ :‬م ه وز نخواچید ام و چا او مقارچت کرد‪ .‬ک ب چ مالک نیز ای ع شل‬
‫را انجام داد فردای آن روز ع ر فاروق نزد نبی کریم ‪ ‬تافت و از ما‪،‬را آ اهآ سشاخت‪.‬‬
‫ای آیه نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ -94‬چخاری از سهل چ س د ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬تون کالم عزیز ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾       ‬نازل ردید‪ .‬و ﴿‪ ﴾ ‬ه وز‬
‫نازل ن د چود‪ .‬ا خاصی چودند تون اراد میکردند روز چ یرند چه اهای خود نار سفید و‬
‫سیا میچ ت د و چه خوردن و آ امیدن ادامه میدادند نا زمانی که رنگها چه خوچی م خص‬
‫‪ -1‬صایح است چخاری ‪ 4508‬از چرات روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -2‬ح‬
‫صایح است طبری ‪ 2949‬روایت کرد در ای اس اد اچ لهی شه شورید خشرد شد امشا ایش از‬
‫روایت اچ مبارک است که یآ از ورید حال دنآ از او ید‬
‫و دارای واهد است‪.‬‬
‫اس اد ح‬
‫است – ان ات اهلل –‬
‫‪72‬‬
‫ردد‪.‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫خدای چزرگ ﴿‪ ﴾ ‬را نازل کرد‪ .‬م ل انان دان ت د که مراد از خ سفید‬
‫و سیا رو ی صبح و ناری ی ب چود است(‪.)1‬‬
‫‪ -95‬اچ ‪،‬ریر از قتاد روایت کرد است‪ :‬تون مردی از م ل انان م ت ف می د‬
‫هروقت دلآ میخواست از م جد خارج د چا ه رش مقارچت میکرد‪ .‬چه ه ی سبب‬
‫‪ ﴾‬نازل ردید(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫کالم الهی ﴿ ‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :188‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -96‬اچ اچوحانم از س ید چ ‪،‬بیر روایت کرد است‪ :‬امرؤ القی‬
‫ا وع ح رمی در چارة یک قط ه زمی چاهم دعوا و اختال‬
‫چ عاچ‬
‫دا ت د‪ .‬امرؤ القی‬
‫و عبدان چ‬
‫خواست‬
‫چرای اثبات مال یتآ چه دروغ ق م چخورد‪ .‬در چارة او ﴿‪﴾    ‬‬
‫نازل د(‪.)4‬‬
‫‪ -1‬صایح است چخاری ‪ 1917‬م لم ‪ 1091‬ن اطی در «نف یر» ‪ 42‬چیهقشی ‪ 215 4‬از سشهل چش سش د‬
‫روایت کرد اند‪ .‬چه نف یر وکانی ‪ 289‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 3050‬از قتاد چه ق م مرسل روایت کرد دارای اهد اسشت کشه از ‪ ،‬شاعتی از نشاچ ی روایشت‬
‫د‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و اموالتان را در چی خود چه ناحقا مخورید و [چه ر و دادن] آن را چه حاک ان یآکآ م ید‬
‫نا از روى ا و آ اهانه چخ‬
‫از اموال مردم را چخورید»‪.‬‬
‫‪ -4‬مرسل و ض یف است واحدی ‪ 95‬چه مقانل ن بت داد آن هم مرسل است مقانشل چش سشلی ان متشروک‬
‫است و سبب نزول چودن ای ق یه درست نی ت‪ .‬نف یر چغوی ‪ 166‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪73‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :189‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -97‬ک‪ :‬اچ اچوحانم از عوفی از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬مردم در چارة علت‬
‫و ت ون ی نغییر اندازة هالل ما از نبی کریم رسیدند‪.‬‬
‫آیة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾...  ‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -98‬اچ اچوحانم از اچوعالیه روایت کرد است‪ :‬م ل انها از رسول خدا رسیدند‪ :‬هالل‬
‫ما چرای خلق د است؟‬
‫‪ ﴾  ‬را نازل کرد(‪.)3‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫خدا ﴿‪ ‬‬
‫‪ -99‬اچون یم و اچ ع اکر در «ناریخ دم ق» از طریق سدیی صغیر از کلبی از اچوصالح از‬
‫اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬م اذ چ ‪،‬بل و ث لبه چ غ ه ‪ ‬فت د‪ :‬ای رسول خدا!‬
‫حالت هالل ما ت ونه است که مان د ر تة چاریک ظاهر می ود و یا طلوع میک د چ د‬
‫آه ته آه ته چزرگ د ن ام و کامل می ردد چاز چه ندریج چاریک د کم کم چه حالت‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬درچار [فاید ] هاللهاى [ما ] از نو م رس د چ و‪ :‬آنها چشراى مشردم و [موسشم] حشج می ادهشای‬
‫ه ت د‪ .‬و نی وکارى آن نی ت که [در حال احرام] چه خانهها از ت ان درآیید‪ .‬چل ه نی وکار ک‬
‫است‬
‫که روا ی ه ک د‪ .‬و چه خانه ها از درهای ان در آیید و از خدا روا چدارید چا د که رست ار وید»‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 3080‬از عطیة عوفی از اچ عباس روایت کرد است‪ .‬ای اس اد واهشی و عطیشه ضش یف متشروک‬
‫است و از او افراد مجهول روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 3075‬از رچیع چ ان‬
‫مرسل روایت کرد در ای جا یخ او اچوعالیه را ذکر ن رد است‪.‬‬
‫‪74‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اولی خود چرمی ردد هی‬
‫ا چه یک حالت نی ت؟‬
‫خدای چزرگ ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾  ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -100‬چخاری از چرات چ عازب ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬در زمان ‪،‬اهلیت مردم وقتی‬
‫احرام میچ ت د چه خانه از‬
‫ت آن داخل می دند‪ .‬چه ه ی سبب ﴿‪   ‬‬
‫‪ ﴾‬نا آخر آیه نازل د(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ -101‬اچ اچوحانم و حاکم چه ق م صایح از ‪،‬اچر ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬قریآ دعوی‬
‫(‪ ، )3‬اوری و جاعت میکرد و در ‪،‬الت احرام از در خانه داخل می د‪ .‬اما انصار‬
‫ح‬
‫و دی ر قبایل عرب در حالت احرام از در داخل ن ی دند‪ .‬روزی رسول اهلل از در چاغی‬
‫خارج د و چا آن چزر وار قطبه چ عامر انصاری هم چیرون آمد‪ .‬فت د‪ :‬یا رسول اهلل قطبه چ‬
‫عامر – یک خص فا‪،‬ر است – ه زمان چا‬
‫ا از در چاغ خارج د‪ .‬یامبر چه او فت‪ :‬نو را‬
‫ته تیز چه ای کار وادا ت؟ فت‪ :‬دیدمت که از در خارج دی م هم چه یروی از نو ای‬
‫کار را انجام دادم‪ .‬رسول اهلل فت‪ :‬م یک مرد اح ی ه تم قطبه فت‪ :‬چدون نردید دی‬
‫م و دی نو ی ی است‪.‬‬
‫خدای چزرگ ﴿‪﴾      ‬‬
‫را نا آخر آیة نازل فرمود(‪.)4‬‬
‫‪ -1‬اس اد ای ‪،‬داً ض یف سدی صغیر و یخ او متروک و متهم و اچوصالح ضش یف اسشت‪ .‬واحشدی ‪ 98‬چشه‬
‫کلبی ن بت کرد است‪.‬‬
‫‪ -2‬صایح است چخاری ‪ 4512‬م لم ‪ 2319 4‬ح ‪ 3026‬و واحدی ‪ 99‬از چرائ روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -3‬ح‬
‫عبارن د از قریآ ک انه ثقیف خث م خزاعه چ و عامر چ و ن ر چ م اویه تون ای ها چه کیآ و‬
‫آیی خود چ یار سخت یر چودند چه ای نام یاد دند ح اسه چه م ی دت است‪ .‬چشه قرطبشی ‪343 2‬‬
‫ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪، -4‬ید است‪ .‬ای حدیث را حاکم ‪ 8430 1‬روایت کرد و صایح می ارد ذهبی هم چا او موافق اسشت‬
‫و حافظ اچ حجر در «فتح الباری» ‪ 337 3‬فته است‪ :‬اس اد ای چه رط م لم است و قوی‪.‬‬
‫‪75‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -102‬اچ ‪،‬ریر نیز از طریق عوفی از اچ عباس چه ای م ی روایت کرد است(‪.)1‬‬
‫‪ -103‬طیال ی در «م د» خشود از چشرات ‪ ‬روایشت کشرد اسشت‪ :‬هر شا انصشار از سشفر‬
‫چرمی ت د هی یک از آنها از راة در وارد خانه ن ی د‪ .‬در ای چار آیه نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ -104‬عبد چ ح ید از قی‬
‫چ ‪،‬بیر نه لی روایت کرد است‪ :‬تون قبایل عرب احشرام‬
‫میچ ت د از در داخل ن ی دند اما روش ح‬
‫خال‬
‫ای عادت چشود‪ .‬روزی یشامبر ‪ ‬چشه‬
‫چاغی وارد د و از در آن چیرون رفت‪ .‬رفاعه چ ناچوت هم چشا و‪،‬شودی کشه ح شی نبشود چشه‬
‫یروی از یامبر از در چیرون آمد‪ .‬فت د‪ :‬ای رسول خدا! رفاعه هم از در چاغ چیرون آمد‪ .‬یامبر‬
‫از او رسید‪ :‬ته تیز نرا چه ای کار وادا ت؟ فت‪ :‬از نشو یشروی کشردم یشامبر فشت‪ :‬مش‬
‫ح ی ه تم‪ .‬رفاعه فشت‪ :‬دیش مشا ی شی اسشت‪ .‬ش‬
‫﴿‪     ‬‬
‫‪ ﴾‬نازل د(‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :190‬‬
‫‪.4﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -105‬واحدی از طریق کلبی از اچوصالح از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬زمانی‬
‫رسول اهلل ‪ ‬از زیارت ک به م ع د و در عهدنامهای م رکان چا او نوافق کردند که ام ال از‬
‫حدیبیه چر ردد و سال آی د مینواند چه زیارت ک به چیاید‪ .‬تون مدت م ی‬
‫یامبر و یارانآ چرای ادای ع رة ق ات آماد‬
‫ایان یافت‬
‫دند در حالی که چیم دا ت د قریآ چه ن هد‬
‫خویآ وفا ن د و آنان را از ورود چه مج د حرام م ع ن اید و علیه آنها دست چه ی ار چزند‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 3092‬روایت کرد عطیه ض یف است و از او افراد مجهول روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -2‬طیال ی ‪ 717‬طبری ‪ 3082‬روایت کرد اند و اس اد آن چه رط یخی صایح است‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 3084‬از قی‬
‫روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و در را خدا چا ک ان که چا‬
‫خداوند از حد ذران را دوست ن‬
‫ا ‪ ،‬گ م ک د چج ید و [ل ] از حد م ذرید‪ .‬چه راست کشه‬
‫دارد»‪.‬‬
‫‪76‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫زیرا م ل انان از ‪ ،‬گ در ماة حرام نفرت دا ت د‪.‬‬
‫خدای چزرگ آیة ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾ ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :194‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪.2﴾‬‬
‫‪ -106‬اچ ‪،‬ریر از قتاد روایت کرد است‪ :‬نبی کریم و یارانآ در ذی الق د چا‬
‫قرچانیهای ان چه قصد ع ر ره پار م ه دند و نا حدیبیه یآ رفت د اما م رکان سد راة‬
‫ای ان قرار رفت د‪ .‬یامبر ‪ ‬طی صلا امهای چا آنان قرار ذا ت که ام ال از ه ی ‪،‬ا چه‬
‫مدی ه چر ردد و سال آی د چه زیارت م جدالارام چیاید [و سه روز در م ه چه سر چرد و‬
‫دوچار خارج ود و هی‬
‫از اهالی م ه را چا خود نبرد‪ .‬در آن سال م ل انان قرچانیهای‬
‫خود را در حدیبیه سر چریدند و موی سر خود را نرا یدند و یا کونا کردند] تون موعد حج‬
‫سال آی د فرا رسید یامبر و یارانآ از مدی ه چه قصد ع ر حرکت کردند و در ذی الق د‬
‫وارد م ه دند و سه ب در آنجا چاقی ماندند‪ .‬زمانی که م رکان او ‪ ‬را از ورود چه م ه‬
‫مانع دند چر او فخرفرو ی کردند‬
‫ایزد ن الی در چراچر ای ع ل آنها ی وای چ ریت را‬
‫‪ -1‬واحدی در «اسباب نزول» ‪ 102‬از کلبی از اچوصالح از اچ عباس روایت کرد است‪ .‬ای م لق است‪ .‬چشا‬
‫ای وصف ما د چ ساطب کلبی متروک و متهم است و اچوصالح از اچش عبشاس ن ش ید ‪ .‬چ شاچرای‬
‫خبشر‬
‫واهی است‪ .‬وه ن ها در ذکر نزول آیه است اما خبر حدیبیه م هور است چه حدیث چ دی و نف یر چغوی‬
‫‪ 171‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬ما حرام در چراچر ما حرام است و [در صورت‬
‫هر آن ک‬
‫که چه‬
‫ت حرمت] چزر یها مقاچله چه مثل م‬
‫ا ن داى کرد [ ا نیز] ه ون ن داى او چر‬
‫روا چدارید و چدانید که خدا چا رهیز‬
‫اران است»‪.‬‬
‫ود‬
‫ا چر او ن داى ک ید و از خداوند‬
‫‪77‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫دقیقاً در ه ان ماهی که م رکان سد راة او قرار رفته چودند وارد م ه ساخت‪ .‬و در ای چار‬
‫‪ ﴾‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪          ‬‬
‫خدای چزرگ ﴿ ‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :195‬‬
‫‪.2﴾   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -107‬چخاری از حذیفه ‪ ‬روایت میک د‪ :‬ای آیه در چارة انفاق و چخ آ در راة خدا‬
‫نازل د است(‪.)3‬‬
‫‪ -108‬اچوداود نرمذی چه ق م صایح اچ حبان حاکم و غیر از اچوایوب انصاری‬
‫روایت کرد اند‪ :‬وقتی که خدا ‪ ‬اسالم را نیروم د و عزیز رداند و یار و یاور فراوان‬
‫یافت عد ای از ما نهانی چاهم فت د‪ :‬چدون ک دارایی ما ضایع د زیرا خدا خودش‬
‫اسالم را عزت داد‪ .‬ا ر ثروت خود را ن ا میدا تیم آن اموال نلف د در ت ی زمانی‬
‫حال ما را نی و می رداند‪.‬‬
‫خدا چرای رد آن دار و فتار ما ﴿‪    ‬‬
‫‪ ﴾   ‬را نازل کرد که ا ار ای است چر ای که حفظ مال و عدم انفاق‬
‫آن چرای نهیة وسایل ‪،‬هاد و صر‬
‫‪ -1‬چا واهدش ح‬
‫آن چرای ن روری و نرک ‪،‬هاد مایة هالکت می ود(‪.)4‬‬
‫صایح است‪ .‬طبری ‪ 3139‬از قتاد و طبری ‪ 3140‬از قتاد و مق شم و طبشری ‪3137‬‬
‫از مجاهد و طبری ‪ 3141‬از سدی و طبری ‪ 3143‬از رچیع چ ان‬
‫چه ق م مرسل و طبشری ‪ 3144‬از اچش‬
‫عباس روایت کرد است‪ .‬اما ای اس اد واهی است که راویهای آن مجهول د‪ .‬نف شیر «زاد ال شیر» ‪78‬‬
‫نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و در را خدا انفاق ک ید و خوی ت را چه [دست خویآ چه ورطه] ناچودى میف ید و نی‬
‫ک ید‬
‫که خداوند نی وکاران را دوست م دارد»‪.‬‬
‫‪ -3‬صایح است‪ .‬چخاری ‪ 4516‬و طبرانی در «م م اوس » ‪ 1745‬روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -4‬صایح است‪ .‬اچوداود ‪ 2512‬نرمذی ‪ 2972‬ن شاطی در «نف شیر» ‪ 48‬و ‪ 49‬طیال شی ‪ 599‬اچش حبشان‬
‫‪ 4711‬حششاکم ‪ 84 2‬و ‪ 275‬اچشش عبششدالااکم در «فتششوح مصششر» د ‪، 270 – 269‬صششاد در‬
‫«اح ششام» ‪ 326 1‬و ‪ 327‬طبششری ‪ 3179‬و ‪ 3180‬طبرانششی ‪ 4060‬چیهقششی ‪ 45 9‬و واحششدی در‬
‫‪78‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫[ما چه ق ط طی یه در سرزمی روم چرای ‪،‬هاد و ی ار رفته چودیم روزی سپاة چزر ی از‬
‫رومیان در چراچر ما صفآرایی کردند و ما نیز مثل آنان چل ه قویتر چه آرایآ ‪ ،‬ی رداختیم‬
‫در آن حال مردی از سپا اسالم چه صفو‬
‫آنان یورش چرد و در آن نفوذ کرد و دوچار چه‬
‫سوی ما چر ت و چه آواز چل د م ل انان را چه انجام ت ی فداکاریها ن ویق ن ود‪ .‬روهی‬
‫فت د‪ :‬خودش را چه هالکت اف د‪ .‬آن ا صااچی رسول خدا ‪ ‬اچوایوب انصاری فت‪ :‬ای‬
‫مردم‬
‫ا ای آیه را ت ی نأویل میک ید ای آیه در چارة ما روة انصار نازل د است](‪.)1‬‬
‫[اچوایوب انصاری ه وار در زیر سایة رتم اسالم چه ‪،‬هاد و ی ار ادامه داد نا در‬
‫سرزمی روم و در سال ‪ 52‬هش ق چه هادت رسید و در آنجا دف‬
‫د]‪.‬‬
‫‪ -109‬طبرانی چا س د صایح از اچو‪َ،‬بِیر چ ضَاَّاک ‪ ‬روایت میک د‪ :‬انصار آن ه خدا‬
‫خواسته چود از دارایی خود صدقه میدادند و چخ آ میکردند‪ .‬سالی دتار قاطی دند و از‬
‫انفاق در راة خدا خودداری کردند‪ .‬خدا آیة ﴿‪ ﴾...    ‬را نازل‬
‫کرد‪.‬‬
‫«اسباب نزول» ‪ 107‬از ت د طریق از یزید چ اچوحبیب از اسشلم اچشوع ران از اچوایشوب انصشاری روایشت‬
‫کرد اند‪ .‬و ای اس اد صایح اسشت‪ .‬اسشلم [چش یزیشد] اچشوع ران نجیبشی مصشری ثقشه اسشت ت ان شه در‬
‫«نقریب» آمد و از یزید چ اچوحبیب یخی روایت کرد اند و چه نادیث نصریح کرد اسشت چشه ایش‬
‫نرنیب بة مرسلچودن رفع می ود‪ .‬زیرا او احادیث مرسل را چ یار روایت میک د‪ .‬حاکم ای حشدیث را‬
‫چه رط یخی صایح می داند و ذهبی هم چا وی موفق است‪ .‬درست ای است که ایش حشدیث صشایح‬
‫است و چ‬
‫تون چخاری و م لم از اچوع ران روایت ن رد اند در هرحشال او ثقشه اسشت‪ .‬اح شام قشرآن‬
‫‪ 167‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪ -1‬اچوعبداهلل ما د چ عبداهلل حاکم نی ا وری م تدرک انت ارات دار ال تب ال ل یه چیروت تشاپ اول‬
‫سال ‪ 1411‬ج ‪ 2‬د ‪.302‬‬
‫‪79‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -110‬و ه‬
‫ان چه س د صایح از ن ان چ چ یر روایت کرد است‪ :‬مردی اهی را‬
‫انجام میداد و می فت‪ :‬هر ز مورد آمرزش قرار نخواهم رفت‪ .‬چ اچرای‬
‫خدای چزرگ‬
‫‪ ﴾ ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -111‬ای حدیث دارای اهد است که حاکم از چرات چ عازب ‪ ‬روایت کرد (‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :196‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪                 ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -1‬طبرانی در «م جم اوس » ‪ 5668‬و واحدی ‪ 106‬از ح اد چ سش اک چش حشرب از ن شان چ شیر روایشت‬
‫کرد اند‪ .‬اس اد آن ح‬
‫و راوی های او راویان م لم ه ت د‪ .‬لی‬
‫سیوطی ای اس اد را صایح فته است و ه‬
‫در مورد س اک سشخ انی فتشه انشد‪.‬‬
‫ان هیث ی در «مج ع الزواطد» ‪ 17 6‬می وید‪ :‬راویهای‬
‫آن راویهای صایح ه ت د‪.‬‬
‫‪ -2‬صایح است حاکم ‪ 275 2‬از چرات روایت کرد اما نزول آیه در آن ذکر ن د و ن هشا نأویشل آیشه در‬
‫آن چیان د است‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و حجا و ع ر را چراى خداوند چه ک ال رسانید آن ا ا ر چاز دا شته شوید آن شه از قرچشان‬
‫[کردن ] می ار چا د [چاید انجام ذیرد] و سرهایتان را مترا ید نا آن ه قرچان چه قرچان اهآ چرسد‪.‬‬
‫آن ک‬
‫از‬
‫هشر‬
‫ا که چی ار و یا او را در سر رنج چا شد [چایشد] کفاشار اى [کشه عبشارت اسشت] از روز یشا‬
‫صدقه یا قرچان [چدهد]‪ .‬و تون ای ش‬
‫شدید هشر کش‬
‫کشه چشه [سشبب] اداى ع شر نشا [زمشان] حشج [چشه‬
‫ماظورات] دتار د [چاید که ] از قرچان آن ه می ار چا د [قرچان ک د] و هر کش‬
‫کشه نیاچشد [چایشد] چشه‬
‫[وقت ] حج سه روز و تون [از سفر] چاز ردید هفت روز روز چ یرد‪ .‬ایش د [روز] کامشل اسشت ایش‬
‫‪80‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -112‬اچ اچوحانم از صفوان چ امیه روایت کرد است‪ :‬مردی که لباس خود را چا‬
‫زعفران عطرآ ی کرد چود ح ور سرور کاط ات آمد و فت‪ :‬در چارة ادای مراسم ع ر‬
‫مرا هدایت میفرمایی؟‬
‫از زمانی اندک خدا ﴿‪ ﴾   ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫یامبر فت‪ :‬آن که در مورد ع ر سؤال دا ت کجاست؟ فت‪ :‬م ای جا ه تم‪ .‬یامبر ‪‬‬
‫فرمود‪ :‬ای لباسها را از ن ت چیرون ک‬
‫سپ‬
‫غ ل ن ا و نا مینوانی است اق ک‬
‫چ د ن ام‬
‫اع الی را که حی ادای مراسم حج انجام میدادی در ع ر نیز چه ‪،‬ا چیاور‪.‬‬
‫اسباب نزول‪﴾   ﴿ :‬‬
‫‪ -113‬چخاری [از عبدالرح‬
‫چ اصبهانی از عبداهلل چ م قل روایت میک د‪ :‬در م جد‬
‫کوفه] از ک ب چ عجر ‪ ‬در چارة ای قول خدا ﴿‪ ﴾  ‬رسیدم‪ .‬فت‪ :‬مرا‬
‫چردا ته نزد رسول خدا چردند در حالی که پآها چر سر و صورنم میدویدند‪ .‬یامبر فرمود‪:‬‬
‫ن یدان تم رنج و سختی نا ای حد نانوانت ساخته است آیا مینوانی یک وسف د یدا‬
‫ک ی؟ فتم‪ :‬نه فت‪:‬‬
‫سه روز روز چ یر و یا آ م‬
‫ی را غذا چد چرای هر م‬
‫ی‬
‫نیم صاع(‪ )1‬و چ د سرت را چتراش چه ه ی سبب ای آیه نازل د که نزول آن م خصاً چرای‬
‫م و ح م آن چر ن ام‬
‫[ح م] چراى ک‬
‫است(‪.)2‬‬
‫است که خانواد اش از ساک ان م جد الارام ( شهر م شه) نبا شد‪ .‬و از خداونشد شروا‬
‫چدارید و چدانید که خداوند سخت کیفر است»‪.‬‬
‫‪ -1‬م ادل ‪ 2948 04‬رام‪ .‬فره گ دهخدا‪.‬‬
‫‪ -2‬صشششایح اسشششت چخشششاری ‪ 1818 – 1814‬و ‪ 4159‬و ‪ 4190‬و ‪ 4191‬و ‪ 4517‬و ‪ 5665‬و ‪ 5703‬و‬
‫‪ 6808‬م ششلم ‪ 1201‬مالششک ‪ 417 1‬اچششوداود ‪ 1856‬و ‪ 1857‬و ‪ 1860‬و ‪ 1861‬نرمششذی ‪ 953‬و‬
‫‪ 2973‬ن اطی ‪ 194 5‬و ‪ 195‬اچ ما‪،‬ه ‪ 8930‬طیال ی ‪ 1065‬ح یدی ‪ 710 709‬اح د ‪242 4‬‬
‫و ‪ 243‬اچ طه شان در «م شیخ» ‪ 206‬اچش خزی شه ‪ 2678 2677‬اچش حبشان ‪ 3978‬طبشری ‪3346‬‬
‫دارقط ی ‪ 227 – 224 1‬چیهقشی ‪ 298 2‬واحشدی در اسشباب نشزول ‪ 112‬از ت شدی طریشق ه شه از‬
‫ک ب چ عجر چه کل ات متقارب روایت کرد اند چه اح ام قرآن ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪81‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -114‬اح د از ک ب [چ عُجر ] ‪ ‬روایت میک د‪ :‬در حدیبیه رسول خدا و ما ه ه در‬
‫حال احرام چودیم‪ .‬م رکان سد راة ما د چودند‪ .‬م موهای انبو و درازی دا تم و ‪،‬انوران‬
‫موذی از سر و صورنم ی در ی میافتادند‪ .‬یامبر از ک ارم ذ ت و فت‪ :‬آیا ‪،‬انوران‬
‫دستور داد که سر خود را چترا م‪ .‬ک ب فت‪:‬‬
‫سرت آزارت میده د‬
‫خدای‬
‫چزرگ ﴿‪              ‬‬
‫‪ ﴾‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -115‬واحدی از طریق عطات از اچ عباس ب روایت میک د‪ :‬ه امی که در حدیبیه‬
‫فرود آمدیم ک ب چ عجر در حالی که ‪،‬انوران موذی چه سر و صورنآ میدویدند نزد‬
‫رسول اهلل آمد و فت‪ :‬ای‬
‫پآها مرا خوردند‪.‬‬
‫در ه انجا ﴿‪﴾   ‬‬
‫نا آخر آیه نازل د(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :197‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -1‬اح د ‪ 241 4‬روایت کرد اس اد آن چه رط یخی صایح است‪.‬‬
‫‪ -2‬چه ای لفظ و اس اد ‪،‬داً ض یف است‪ .‬واحدی ‪ 111‬از ع ر چ چ ر م ی روایت کرد که ع شر متشروک‬
‫است‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪[« :‬موسم] حج ما های م لوم [و م خص] انشد ش‬
‫عهد دار د (احرام چ ت) [چداند که] در حج آمیزش ‪،‬‬
‫هشر آن کش‬
‫کشه در [ایش ] مشا هشا حشج را‬
‫و چدکارى و م اق ه کشردن [روا] نی شت و‬
‫از [کار] نیک هر آن ه را که انجام م دهید خداوند آن را م داند و ر نو ه رهیز ارى اسشت‪ .‬و اى‬
‫خردم دان از م روا چدارید»‪.‬‬
‫‪82‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -116‬چخاری و دی ران از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬اهل ی‬
‫میآمدند نو ه و مصار‬
‫را چا خود چرن یدا ت د و می فت د‪ :‬ما نوکل ی‬
‫که چه حج‬
‫ان ه تیم‪.‬‬
‫‪ ﴾‬نازل د (‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫﴿ ‪       ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :198‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪.2﴾     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -117‬چخاری از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬عُ ام مَجَ َّه و ذوال َجَاز چازارهای‬
‫دوران ‪،‬اهلیت چودند م ل انان نجارت در ایام حج را ا دا ت د و در ای چار از رسول‬
‫اهلل رسیدند‪ .‬چ اچرای ﴿‪ ﴾       ‬نازل د و چه‬
‫م ل انان ا‪،‬از داد که در ه ام ا‪،‬رای مراسم حج مینوان د کارهای نجاری انجام ده د(‪.)3‬‬
‫‪ -118‬اح د اچ اچوحانم اچ ‪،‬ریر حاکم و غیر از طرق مختلف از اچوامامة نی ی‬
‫روایت کرد اند‪ :‬چه اچ ع ر ب فتم‪ :‬ما در ایام حج ح الی میک یم [در چراچر انتقال‬
‫کالهای ا خاد از آنها ا‪،‬رت می یریم] آیا حج ما مقبول است؟ فت‪[ :‬آیا طوا‬
‫را چه ‪،‬ا میک ید و رمی ‪ ،‬ر را انجام میدهید و سرنان را مینرا ید‬
‫ک به‬
‫فتم‪ :‬چله] فت‪:‬‬
‫مردی نزد رسول اهلل آمد و عی ه ی سؤال را از او ‪ ‬رسید یامبر چه ‪،‬واب او نپرداخت نا‬
‫‪ -1‬صایح است‪ .‬چخاری ‪ 1523‬اچوداود ‪ 1730‬ن اطی در «ال بری» ‪ 11033‬و «نف شیر» ‪ 53‬واحشدی در‬
‫«اسباب نزول» ‪ 113‬از اچ عباس روایت کرد اند چه «زادال یر» ‪ 86‬چه نخریج ماقق مرا‪ ،‬ه ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چر‬
‫ا در آن ه [چه موسم حج] از رورد ارنان روزى چخواهیشد شاه نی شت ش‬
‫عرفات چاز ردید چه نزد م ر الارام خداوند را یاد ک ید و چه‬
‫ک ید‪ .‬و چه راست‬
‫یآ از آن از‬
‫راهان چودید»‪.‬‬
‫رانه آن ه‬
‫تشون از‬
‫ا را هدایت کشرد یشادش‬
‫‪ -3‬صایح است‪ .‬چخاری ‪ 1770‬و ‪ 2050‬و ‪ 2098‬و ‪ 4519‬واحدی در اسباب نزول ‪ 116‬چه اح ام قرآن‬
‫‪ 195‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪83‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ای که ‪،‬برطیل امی چا آیة ﴿‪ ﴾       ‬فرود‬
‫آمد‪.‬‬
‫رسول اکرم آن مرد را طلب کرد و فرمود‪ :‬حجتان چه ‪،‬ا و درست است و‬
‫‪ ،‬لة حا‪،‬یان چه‬
‫ا از‬
‫ار میآیید‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :199‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -119‬اچ ‪،‬ریر از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬ن ام عرب در عرفه وقو‬
‫میکردند و ن ها قریآ در مزدلفه‪ .‬خداوند ﴿‪ ﴾     ‬را نازل‬
‫فرمود(‪.)2‬‬
‫‪ -120‬اچ م ذر از اس ات دختر اچوچ ر صدیق ‪ ‬روایت میک د‪ :‬ن ها قریآ در مزدلفه‬
‫نوقف میکردند و دستههای دی ر در عرفه نوقف میکردند‪ .‬چه استث ای یبه چ رچی ه‪.‬‬
‫خدا ﴿‪ ﴾     ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫اسباب آیة ‪     ﴿ :202 – 200‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.1﴾    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬آن ا از آنجا که مردم چاز م‬
‫ردند چاز ردید و از خداونشد آمشرزش چخواهیشد‪ .‬چشه راسشت‬
‫خداوند آمرزند مهرچان است»‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 3836‬از ح ی چ عبداهلل ها ی از ع رمه از اچ عباس چه اس اد ض یف روایت کرد چشه خشاطر‬
‫ض ف ح ی اما حدیث دارای واهد است کشه ‪ ،‬شاعتی از نشاچ ی روایشت کشرد انشد و اصشل حشدیث‬
‫صایح است که چخاری ‪ 4520‬م لم ‪ 1219‬و دی ران از عای ه ل روایت کرد اند اما در آن نزول‬
‫آیه ذکر ن د است و ن ها فته‪:‬‬
‫ه ان است کالم خدای عزو‪،‬ل‪.‬‬
‫‪84‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -121‬اچ اچوحانم از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬مردم عصر ‪،‬اهلیت در اعیاد‬
‫و‪،‬‬
‫های چزرگ ی جا دورهم ‪ ،‬ع می دند‪ .‬ی ی می فت‪ :‬درم مردی سخاوت ی ه‬
‫چود چه مردم غذا میداد تر و اسبهای سواری میچخ ید و خونبهای قتلها را می رداخت‪.‬‬
‫خالصه ‪،‬ز کارهای دران ان از تیزی حر‬
‫ن یزدند‪.‬‬
‫خدای چزرگ آیة ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾...‬را نازل فرمود(‪.)2‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -122‬اچ ‪،‬ریر از مجاهد روایت کرد است‪ :‬تون عربها م اسک حج را چجا‬
‫میآوردند در موضع ‪ ،‬ر ‪ ،‬ع می دند و کارهای دوران ‪،‬اهلیت دران خود را چه رخ‬
‫ی دی ر میک یدند‪ .‬چ اچرای‬
‫آیة مذکور نازل د(‪.)3‬‬
‫‪ -123‬اچ اچوحانم از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬عد ای از عرب چه موقف‬
‫میآمدند و می فت د‪ :‬رورد ارا! ام ال را سال چاران و چرکت سال سرسبزی و‬
‫حاصلخیزی سال دوستی و ص ی یت و سال نی ویی و زیبایی چ ردان‪ .‬اما از امور‬
‫آخرت ان هیچ یادآور ن ی دند‪.‬‬
‫خدا در چارة آنان ﴿‪    ‬‬
‫‪ ﴾         ‬را نازل کرد‪ .‬چ د از آنها ک انی‬
‫میآی د که قلب ان سر ار از نور ای ان است و ه وار می وی د‪   ﴿ :‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪ « ﴾  ‬رورد ارا! در دنیا چه ما نی ی عطا ک و در آخرت نیز چه ما نی ی‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬‬
‫تون م اسک [حج ] خود را چه ‪،‬ا آوردید خداوند را ه ون یاد کرد شدرانتان چل شه چشه‬
‫یاد کردى [چهتر و] چی تر یاد ک ید‪ .‬از مردمان ک ان ه ت د که م‬
‫وی د‪ :‬رورد ارا چشه مشا در دنیشا [از‬
‫ن تهاى خویآ] چد ‪ .‬و او را در آخرت چهر اى نی ت»‪.‬‬
‫‪ -2‬چه اچ اچوحانم ن بت داد ‪ .‬طبری او را از چ یاری از مف ری روایت کرد چه‬
‫ار های ‪3861 – 2850‬‬
‫ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 3857 – 3854‬و ‪ 3861‬از ت دی طریق از مجاهد روایت کرد است‪.‬‬
‫‪85‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫مرح ت فرما و ما را از عذاب دوزخ حفظ ک‬
‫الا اب است»(‪.)1‬‬
‫آنها از ک ب خود چهر ورند و خدا سریع‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :204‬‬
‫‪.2﴾  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -124‬اچ اچوحانم از طریق س ید یا ع رمه از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬وقتی‬
‫که سریة عاصم و مرثد رفتار [دام حیله و نیرنگ چ ی هزیل] ردید دو م افق چاهم فت د‪:‬‬
‫اف وس چر ای ک ته د ان که ای ی نبا و هالک دند نه در خانه و چی خویآ و قوم‬
‫خود ن ت د و نه وظیفه و رسالتی را که ی وای ان چه آنها سپرد چود چه انجام رساندند‪.‬‬
‫‪ ﴾    ‬نازل د(‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫آیة ﴿ ‪  ‬‬
‫‪ -125‬اچ ‪،‬ریر از سدی روایت میک د‪ :‬اخ‬
‫چ‬
‫ریق ثقفی چه ح ور نبی کریم ‪‬‬
‫آمد و اظهار دا ت که دی مبی اسالم را ذیرفته است‪ .‬یامبر از یدن ای خبر‬
‫و اد د‪ .‬سپ‬
‫اخ‬
‫فتزد‬
‫از مدی ه خارج د و در م یر خود تون چه یک ک تزار و یک له‬
‫االغ که مت لق چه م ل انان چود رسید مزرعه را آنآ زد و خران را ی کرد‪.‬‬
‫ای آیه نازل‬
‫د(‪.)4‬‬
‫‪ -1‬چه «در ال ثور» ‪ 417 1‬ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و از مردم ک‬
‫ه ت که سخ آ در [چار ] زند ان دنیا نو را چه‬
‫فت م اندازد و چر آن شه‬
‫چه دل دارد خدا را وا م آورد حال آن ه او سختنری ستیز ‪،‬ویان است»‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 3965‬و ‪ 3966‬از اچ اسااق از ما د چ اچوما د چه اس اد ض یف روایت کرد چه خشاطر شیخ‬
‫اچ اسااق‪.‬‬
‫‪ -4‬طبری ‪ 3964‬از سدی روایت کرد ای مرسل و ض یف است‪.‬‬
‫‪86‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :207‬‬
‫‪.1﴾       ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -126‬حارث چ اچواسامه در «م د» خود و اچ اچوحانم از س ید چ م یب روایت کرد‬
‫اند‪ :‬صهیب چه قصد هجرت چه سوی رسول اهلل تافت و عد ای از م رکان او را دنبال کردند‪.‬‬
‫صهیب ‪ ‬از تر خویآ یاد‬
‫د و چه تاب ه ه نیرهایی را که در نرکآ دا ت چیرون‬
‫آورد و فت‪ :‬ای روة قریآ خوب میدانید که م در میدان مردی از چهتری نیراندازان‬
‫ا ه تم چه خدا سو د نا ه ه نیرهای نرک م را یک چه یک چر ی انینان ن انم چر م‬
‫دست نخواهید یافت و نا قب ة‬
‫یر در دستم است چا ای نیر چران سرهایتان را چر خاک‬
‫میاف م آن وقت هرته خواستید انجام دهید‪ .‬و ا ر خواسته چا ید ن انی اموالم را که در‬
‫م ه ذا تهام چه‬
‫ا میدهم و در عو‬
‫ا راة مرا چاز چ ذارید‪ .‬فت د‪ :‬خوب است‬
‫راهت را چاز می ذاریم‪ .‬تون چه مدی ه نزد ی وای اسالم رسید یامبر فت‪ :‬اچویایی در‬
‫م املهاش فاید کرد و از سرمایهاش چاالنری چهر را رفت‪.‬‬
‫خدای چزرگ ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾       ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪          ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و از مردمان ک‬
‫ه ت که از ‪،‬انآ چراى ک ب خ ودى خدا م‬
‫ذرد و خداوند [ن شبت]‬
‫چه چ د ان مهرچان است»‪.‬‬
‫‪ -2‬اچ س د ‪ 171 3‬و حارث ت ان ه در «مطالب عالیه» ‪ 3552‬است از علی چ زید از س ید روایت کرد‬
‫اند‪ .‬و علی در حدیث ض یف است اما خبر واهد دارد کشه اچش مردویشه از اچوعث شان نهشدی از صشهیب‬
‫روایت کرد ت ان ه در نف یر اچ کثیر ‪ 939‬چه نخریج ماقق آمد در ای اس اد سلی ان چ داود م قشری‬
‫ض یف و متروک است‪.‬‬
‫‪87‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -127‬حاکم در «م تدرک» چه ه ی م ی از طریق اچ م یب از صهیب ‪ ‬چه ق م‬
‫موصول روایت کرد است(‪.)1‬‬
‫‪ -128‬و نیز از ع رمه چ ق م مرسل چه ه ی م ی روایت کرد است(‪.)2‬‬
‫‪ -129‬ه‬
‫ان از طریق ح اد چ م ل ه از ثاچت از ان‬
‫‪ ‬ای حدیث را روایت‬
‫کرد (‪ )3‬و در آن نزول آیه را نصریح ن ود و فته است‪ :‬ای حدیث چه رط م لم است‪.‬‬
‫‪ -130‬اچ ‪،‬ریر از ع رمه روایت میک د‪ :‬ای آیه در مورد صهیب اچوذر و ‪ ،‬دب چ‬
‫که ی ی از خوی اوندان اچوذر چود نازل ردید است(‪.)4‬‬
‫س‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :208‬‬
‫‪.5﴾     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -131‬اچ ‪،‬ریر از ع رمه روایت کرد است‪ :‬عبداهلل چ سالم اچ یامی‬
‫ران ک ب س یه چ ع رو ث لبه و قی‬
‫چودند‬
‫اسد و اسید‬
‫چ زید که ه ه ان یآ از م ل ان دن از یهود‬
‫فت د‪ :‬ای رسول خدا! به روزی است که در ذ ته ما آن را چزرگ و رامی‬
‫میدا تیم چه ما ا‪،‬از چد کارهای مرچوط چه آن روز را چه ‪،‬ا چیاوریم و نورات هم کتاب‬
‫‪ -1‬حاکم ‪ 400 3‬روایت کرد در ای اس اد حصی چ حذیفه مجهول‬
‫اسش اد ضش یف اسشت‪ .‬چشا ایش‬
‫وصف حاکم ای حدیث را صایح فته و ذهبی س وت کرد و طبری ‪ 7308‬از و‪،‬ه دی شری روایشت‬
‫کرد که در ای اس اد ما د چ زچاله متروک است‪.‬‬
‫‪ -2‬حاکم ‪ 398 3‬چه ق م مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -3‬حاکم ‪ 398 3‬روایت چه رط م لم صایح دان ته و ذهبی هم موافق است چه نف یر اچش کثیشر ‪ 939‬و‬
‫‪ 340‬نف یر چغوی ‪ 213‬نف یر وکانی ‪ 343‬زادال یر ‪ 91‬نف شیر ک شا‬
‫‪ 114‬ن شا ک یشد ه شه چشه‬
‫نخریج ماقق‪ .‬خالصه‪ :‬ای حدیث چه ه ه طرق و واهدش قوی است اما درست ایش اسشت کشه فتشه‬
‫ود آیه عام است و صهیب هم از ‪ ،‬ع آنهاست ای نظر طبری است – خدا دانانر است‪.‬‬
‫‪ -4‬طبری ‪ 4004‬از اچ ‪،‬ریج از وی روایت کرد ای حدیث مرسل است‪.‬‬
‫‪ -5‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬اى مؤم ان یک دست چه اسالم در آیید و از امهاى یطان یشروى م یشد چشه راسشت کشه او‬
‫چراى‬
‫اد‬
‫آ ار است»‪.‬‬
‫‪88‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫الهی است‪ .‬ما را ا‪،‬از چد نا بها چه دستورات آن ع ل ک یم‪.‬‬
‫آیة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾...    ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪      ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :214‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -132‬عبدالرزاق از م ر از قتاد روایت کرد است‪ :‬در غزوة احزاب رسول خدا و‬
‫یارانآ دتار چال و آزمون دند و در ن ای دید قرار رفت د‪ .‬ای آیه در آن روز نازل‬
‫د(‪.)3‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :215‬‬
‫‪.4﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 4019‬چه ق م مرسل از وی روایت کرد و واحدی ‪ 126‬چه ه ی م ی از اچ عباس روایت کرد‬
‫است در ای اس اد موسی چ عبدالرح‬
‫ص انی ض یف متروک است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬آیا دا تید که چه چه ت در آیید حال آن ه ه وز ح ایت آنان که یآ از‬
‫سر]‬
‫ا ذ ت د [چشر‬
‫ا نی امد است؟ سخت و ما ت چه آنان رسید و ن ان خوردند نا آن شه یشامبر و ک شان کشه چشا او‬
‫ای ان آوردند م‬
‫فت د‪ :‬نصرت اله ک خواهد چود؟ چدان که نصرت خدا نزدیک است»‪.‬‬
‫‪ -3‬عبدالرزاق ‪ 250‬و از طریق او طبری ‪ 4068‬از م ر روایت کرد اند ای مرسل است‪.‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪« :‬از نو م رس د‪ :‬ته تیزى [و چه ته یو اى] انفاق ک د چ و‪ :‬هر مال که انفاق کردیشد از آن‬
‫در و مادر و خوی اوندان و یتی ان و چی وایان و در را ماند ان اسشت و هشر نی ش کشه انجشام مش دهیشد‬
‫[چدانید] که خداوند چه آن آ ا است»‪.‬‬
‫‪89‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -133‬اچ ‪،‬ریر از اچ ‪ُ،‬رَیج روایت کرد است‪ :‬م ل انان از رسول خدا رسیدند که از‬
‫دارایی و ثروت خود چهتر است چه کدام ا خاد صدقه چده د‬
‫آیة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾      ‬نازل د‪.‬‬
‫‪ -134‬اچ م ذر از اچ حیان روایت کرد است‪ :‬ع رو چ ‪ ،‬وح از نبی اکرم ‪ ‬رسید‬
‫ای آیه نازل د‪.‬‬
‫از دارایی خویآ ته تیز را و چه ته ک ی صدقه چدهیم؟‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :218 – 217‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪          ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -135‬اچ ‪،‬ریر و اچ اچوحانم و طبرانی در «م جم کبیر» و چیهقی در «س » خود از‬
‫‪ ،‬دب چ عبداهلل روایت کرد اند‪ :‬رسول اهلل روهی از سپاة اسالم را چه فرماندهی عبداهلل چ‬
‫‪،‬اآ چه مأموریتی فرستاد‪ .‬ای ان چه اچ ح رمی چرخوردند و او را چه قتل رساندند و‬
‫ندان ت د که آن روز از ماة ر‪،‬ب است و یا از ‪ ،‬ادی‪ .‬م رکان خطاب چه م ل انان فت د‪:‬‬
‫ا در ماة حرام ‪ ،‬گ و خونریزی ن ودید‪.‬‬
‫آیة ﴿‪    ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬از نو درچار ما حرام‪ ، -‬گ کردن در آن‪ -‬م رس د‪ .‬چ و‪ ، :‬ک کردن در آن [ اه چ ]‬
‫چزرگ و چازدا ت از را خدا و کفر ورزیدن چه او و [چاز دا ت از] م جد الاشرام اسشت و چیشرون رانشدن‬
‫اهلآ از آن نزد خداوند ناروانر است‪ .‬و فت ه [ شرک] از قتشل سشختنشر اسشت و یوسشته چشا ش ا ‪ ،‬شگ‬
‫م ک د نا آن ه ا ر چتوان د‬
‫ا را از دی تان چر ردان د‪ .‬و هر ک‬
‫از‬
‫ا از دی خشود چر شردد آن شا‬
‫در حال کفر چ یرد آنان کارهای ان در دنیا و آخرت نبا د است‪ .‬و آنان دوزخش انشد آنشان در آنجشا‬
‫‪،‬اودانهاند»‪.‬‬
‫‪90‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ ﴾‬نازل د‪ .‬سپ‬
‫عد ای فت د‪ :‬ای ‪ ،‬اعت ا ر چه ا مبتال ن د چا د چه ا‪،‬ر و ثواب‬
‫هم نایل ن ی ردند‪ .‬خدای مهرچان ﴿‪      ‬‬
‫‪ ﴾ ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -136‬اچ م د در «الصاابة» از طریق عث ان چ عطات از درش از اچ عباس ب ای‬
‫حدیث را روایت کرد است(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :219‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫اسباب نزول ﴿‪ ﴾  ‬رح سبب نزول ای آیه در سورة ماطد‬
‫اسباب نزول آیات ‪ 93 – 90‬میآید‪.‬‬
‫‪ -137‬اچ اچوحانم از طریق س ید یا ع رمه از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬زمانی‬
‫که م ل انها چه انفاق در راة خدا مأمور دند عد ای از اصااب ‪ ‬ح ور رسول اهلل آمدند‬
‫‪ -1‬صایح و ت د اهد دارد اچوی لی ‪ 1534‬طبری ‪ 4087‬طبرانی ‪ 1670‬چیهقی ‪ 12 – 11 9‬از ‪ ،‬شدب‬
‫چ عبداهلل روایت کرد اند‪ .‬یشک راویشآ مجهشول و اسش ادش ضش یف اسشت‪ .‬طبشری ‪ 4085‬از عشرو و‬
‫‪ 4086‬از سدی و ‪ 4092‬از اچومالک چه ق م مرسل روایت کرد و طبری ‪ 4089‬از اچش عبشاس چشا سش د‬
‫ح‬
‫و طبری ‪ 4090‬چا اس اد واهی از عطیة عوفی و طبری ‪ 4096‬از مرسل ضااک روایت کرد است‬
‫ای حدیث واهد دی ر هم دارد که ه ه مرسل ه ت د‪ .‬خالصه چا ه ه طرق و شواهدش صشایح اسشت‬
‫«زاد ال یر» ‪ 98‬نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪ -2‬اس اد آن ض یف است چرای ای که عث ان چ عطای خراسانی ض یف است‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬از نو درچار راب و ق ار م رس د چ و‪ :‬در هر دوى آنها اه چشزرگ و [نیشز] چشراى مشردم‬
‫سودهای است و ا هر دوى آنها از نف ان چی تر است‪ .‬و از نو م رس د‪ :‬ته تیشز انفشاق ک شد‪ .‬چ شو‪:‬‬
‫افزون [چر نیاز خود را]‪ .‬خداوند ن انهها را ای ی چراى‬
‫ا رو‬
‫م سازد چا د که‬
‫ا اندی ه ک ید»‪.‬‬
‫‪91‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫و فت د‪ :‬اسالم چه ما دستور داد است که از اموال خود در راة خدا انفاق ن اییم اما ن یدانیم‬
‫ته تیز را چاید انفاق ک یم؟‬
‫‪ -138‬ه‬
‫خدا ﴿‪ ﴾    ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫ان از یایی روایت کرد است‪ :‬م اذ چ ‪،‬بل و ث لبه نزد یامبر ‪ ‬آمدند و‬
‫فت د‪ :‬ای یامبر خدا ما چرد دار و زن و چ هداریم از دارایی ته تیز را در راة خدا چبخ یم‪.‬‬
‫ای آیه نازل د(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :220‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -139‬اچوداود ن اطی حاکم و دی ران از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬تون آیة‬
‫﴿‪      ‬‬
‫‪﴾...‬‬
‫(اسرات‪ )34 :‬و آیة ﴿‪ ‬‬
‫‪( ﴾...  ‬ن ات‪ )10 :‬نازل د آنهای که از یتیمها سر رستی‬
‫میکردند غذای خود را از غذای یتیم ‪،‬دا کرد‪ .‬طوری که ا ر از غذای یتیم تیزی میماند‬
‫آن را چرایآ ن ا میدا ت نا دف ة چ د چخورد و در نتیجه عذا خراب و فاسد می د‪ .‬ای امر‬
‫چر م ل انان د وار آمد و از رسول اکرم تار ‪،‬ویی کرند لذا ﴿‪﴾  ‬‬
‫نازل د(‪.)3‬‬
‫‪ -1‬اچ کثیر ‪ 960‬چه‬
‫ار ذاری ماقق از اچ اچوحانم از آچان از یایی ذکر کرد ایش مرسشل اسشت زیشرا‬
‫یایی چ اچوکثیر م اذ را ندید و آچان ر عبداهلل امی متروک است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬در [کار] دنیا و آخرت‪ .‬و از نو درچار یتی ان م رس د‪ .‬چ و‪ :‬اصشالح کشردن [کشار] آنشان چهتشر‬
‫است و ا ر چا آنان ه زی ت ک یشد [در ح شم] چشرادران ش ا ه شت د و خداونشد نبه شار را از درسشت ار‬
‫م‬
‫‪ -3‬ح‬
‫اسد و ا ر خدا م خواست چر‬
‫ا سخت م‬
‫رفت چه راست که خداوند یروزم د فرزانه است»‪.‬‬
‫اسشت اچشوداود ‪ 3871‬ن شاطی ‪ 256 6‬حشاکم ‪ 278 2‬طبشری ‪ 4186‬واحشدی ‪ 134‬از اچش‬
‫عباس روایت کرد اند‪ .‬اس اد آن چا واهدش ح‬
‫است چه ‪،‬هت عطات چ ساطب که ن ها ورید خشرد‬
‫‪92‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اساب نزول آیة ‪         ﴿ :221‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ -140‬اچ م ذر اچ اچوحانم و واحدی از مقانل [چ حیان] روایت کرد اند‪ :‬اچ اچو مرثد‬
‫غ وی از نبی اکرم ‪ ‬ا‪،‬از خواست چا ع اق ازدواج ک د‪ .‬در حالی که ای زن م رک چشود و‬
‫از و‪،‬اهت و زیبایی چهرة کافی دا ت‪.‬‬
‫ای آیه نازل د‪.‬‬
‫‪ -141‬واحدی از طریق سدی از اچومالک از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬عبشداهلل‬
‫چ رواحه چر ک یزک سیاة خود خ‬
‫ی‬
‫د و سیلیی ما شی چشر صشورت او نواخشت‪ .‬چ شد‬
‫ی ان د و نزد نبی اکرم ‪ ‬آمد و از ‪،‬ریان آ اهآ سشاخت‪ [ .‬یشامبر از رویشة آن رسشید‬
‫عبداهلل فت‪ :‬ای رسول خدا روز می یرد ن از میخواند و چه خشدا و رسشولآ ای شان دارد‪.‬‬
‫یامبر فرمود‪ :‬ای زن م ل ان اسشت](‪ .)2‬عبشداهلل فشت‪ :‬حت شاً آزادش مشیک م و چشا او ازدواج‬
‫مین ایم و ه ی کار را هم کرد‪ .‬روهی چه چد ویی و ط هزدن رداخت د و فت د‪ :‬عبداهلل چا‬
‫ک یزکآ ازدواج ن ود‪.‬‬
‫﴿‪ ﴾ ‬نا آخر آیه در چارة او نازل د‪.‬‬
‫د حاکم ای را صایح فته و ذهبی هم موافشق اسشت‪ .‬ایش حشدیث دارای شواهد اسشت کشه طبشری‬
‫‪ 4188‬از مرسل عبدالرح ان چ اچولیلی و ‪ 4189‬از مرسل قتاد و ‪ 4191‬از مرسل رچیع چ ان‬
‫روایشت‬
‫کرد چه «زاد ال یر» ‪ 101‬چه نخریج ماقق مرا‪ ،‬ه ک ید‪.‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و زنان م رک را ه ر م زی ید نا وقت که ای ان آورند‪ .‬و چ‬
‫م رک چهتر است ا ر ته [زیبای آن زن م رک]‬
‫ا را چه‬
‫ان ک یز مشؤم از زن [آزاد]‬
‫فت آورد چا د و [زنان م شل ان را] چشه‬
‫ه رى م رکان در نیاورید نا وقت که ای ان آورند‪ .‬و چرد مؤم چهتر از م رک است و ا ر تشه ش ا‬
‫را چه‬
‫فت آورد چا د‪ .‬آنان (م رکان) چه آنآ [دوزخ] فرا م خوان د و خدا چه نوفیق خود چه چه ت و‬
‫آمرزش فرا م خواند‪ .‬و ن انههاى خود را چراى مردم رو‬
‫م سازد چا د که د ذیرند»‪.‬‬
‫‪ -2‬اسباب نزول واحدی نی اچوری نا ر مؤس ة حلبی قاهر د ‪.45‬‬
‫‪93‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -142‬ای حدیث را اچ ‪،‬ریر از سدی چه ق م م قطع روایت کرد است(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :222‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.)2(﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -143‬م لم و نرمذی از ان‬
‫‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬یهود ه ام قاعد ی زنان نه چا ای ان‬
‫غذا میخوردند و نه چا آنان در خانهمقارچت و نزدی ی میکرد‪ .‬اصااب کبار از نبی کریم ‪‬‬
‫در ای مورد رسیدند‪.‬‬
‫خدا آیة ﴿‪ ﴾...  ‬را نازل فرمود‪ .‬یامبر‬
‫فت‪ :‬چه ‪،‬ز مقارچت مینوانید هر کاری که چخواهید انجام دهید(‪.)3‬‬
‫‪ -144‬چارودی در «الصاابة» از طریق اچ اسشااق از ما شد چش اچوما شد از ع رمشه یشا‬
‫س ید از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬ثاچت چش دحشداح از یشامبر اکشرم [در چشارة ایشام‬
‫حیض] رسید‪ .‬چ اچرای آیة ﴿‪ ﴾...  ‬نازل ردید‪.‬‬
‫‪ -145‬اچ ‪،‬ریر از سدی چه ای م ی روایت کرد است(‪.)4‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 4228‬از سدی چه ق م مرسل روایت کرد که از حدیث موصول قبلی صایحنر است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬از نو درچار حیض م رس د چ و‪ :‬آن [مایه] رنج است‬
‫یرید و نا وقت که اک وند چا آنان نزدی‬
‫ک د] از ه ان ‪،‬ا که خداوند چه‬
‫[چشه وقشت] حشیض از زنشان ک شار‬
‫م ید آن ا تشون [چشه خشوچ ] شاک شوند [غ شل‬
‫ا فرمان داد است چشا آنشان آمیشزش ک یشد‪ .‬چشه راسشت خداونشد نوچشه‬
‫ک د ان و اک وند ان را دوست م دارد»‪.‬‬
‫‪ -3‬صایح است م لم ‪ 302‬اچوداود ‪ 2165 258‬نرمذی ‪ 2977‬و ن اطی ‪ 152 1‬و ‪ 187‬و اچش ما‪،‬شه‬
‫‪ 644‬طیال ی ‪ 2052‬دارمی ‪ 245 1‬اچوعوانه ‪ 311 1‬اچ حبان ‪ 1362‬از ان‬
‫«زاد ال یر» ‪ 105‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -4‬طبری ‪ 4237‬روایت کرد و ای مرسل است‪.‬‬
‫روایت کرد اند چه‬
‫‪94‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :223‬‬
‫‪.)1(﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -146‬چخاری م لم اچوداود و نرمذی از ‪،‬اچر ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬یهود می فت‪ :‬ا شر‬
‫ک ی چا زن از عقب در مال ن اسلی مقارچت انجام دهد فرزند کج ت م چه دنیا میآیشد‪ .‬ش‬
‫‪ ﴾   ‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -147‬اح د و نرمذی از اچ عباس روایت کرد اند‪ :‬ع ر فاروق ‪ ‬نزد یامبر ‪ ‬آمشد و‬
‫فت‪ :‬ای رسول خدا هالک دم فت‪ :‬ته تیز هالکت کرد؟ فت‪ :‬ام ب چشا ه شرم از‬
‫ت در ناحیة ن اسلی مقارچت کردم‪ .‬یشامبر ‪ ‬اسشخ نشداد‪ .‬ش‬
‫آیشة ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾   ‬نازل د‪ .‬کشالم الهشی ویاسشت کشه ه شه روشهشا و وضش یتهای‬
‫مختلفآمیزش را چ ار چ دید و از آمیزش در ت مال ن اسلی و روزهای حیض خشودداری‬
‫ک ید(‪.)3‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬زنانتان ک تزار‬
‫اه تد‬
‫هر ونه که خواهید چه ک تزار خود در آیید و [ر نو شهاى از‬
‫کارهاى نیک ] چراى خودنان یآ فرستید‪ .‬و از خداوند روا چدارید و چدانید که‬
‫رسید‪ .‬و مؤم ان را نوید د »‪.‬‬
‫ا چه لقاى او خواهیشد‬
‫‪ -2‬صایح است چخاری ‪ 4528‬م لم ‪ 1435‬اچوداود ‪ 2163‬نرمذی ‪ 2978‬ن اطی در «نف یر» ‪ 59‬اچش‬
‫ما‪،‬ه ‪ 1925‬ح یدی ‪ 1263‬عبدالرزاق در «نف یر قرآن» ‪ 264‬اچ اچو یبه ‪ 229 4‬طااوی ‪40 3‬‬
‫و چیهقی ‪ 194 7‬روایت کرد اند‪ .‬چه فتح القدیر ‪ 355‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -3‬نرمششذی ‪ 2980‬ن ششاطی در «نف ششیر» ‪ 60‬و «ال بششری» ‪ 8977‬و ‪ 11040‬اح ششد ‪ 297 1‬اچششوی لی‬
‫‪ 2736‬اچشش حبششان ‪ 4202‬طاششاوی در «ال شش ل» ‪ 6127‬طبششری ‪ 4350‬خراططششی در «م ششاویت‬
‫األخالق» ‪ 465‬طبرانی ‪ 12317‬چیهقی ‪ 198 – 197 7‬چغشوی در «نف شیر» ‪ 242‬چشه ش ارة ذاری‬
‫ماقق واحدی ‪ 145‬در «اسباب نزول» از ت د طریق از ی قوب از عبداهلل ق ی از ‪ ،‬فشر چش اچشومغیر از‬
‫س ید چ ‪،‬بیر از اچ عباس روایت کرد اند‪ .‬اس اد آن ح‬
‫است و راویهای آن ثقشه انشد نرمشذی ایش‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪95‬‬
‫‪ -148‬اچ ‪،‬ریر اچوی لی و اچ مردویه از طریق زید چ اسلم از عطات چ ی ار از اچوس ید‬
‫خدری ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬مردی چا ه ر خود از ت سر مقارچت کرد و مردم ایش ع شل‬
‫او را نقبیح ن ودند‪.‬‬
‫آیة ﴿‪ ﴾  ‬نازل ردید‪.‬‬
‫‪ -149‬چخاری از اچ ع ر ب روایت کرد است‪ :‬ای آیه در چشارة مقارچشت چشا زنشان از‬
‫ت فرود آمد است(‪.)1‬‬
‫‪ -150‬و طبرانی در «م جم اوس » چه س د ‪،‬ید از [اچ ع ر ب] روایشت کشرد اسشت‪:‬‬
‫‪ ﴾ ‬در مورد ا‪،‬ازة مقارچت چازنان در ت ماشل ن اسشلی فرسشتاد شد‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫﴿ ‪ ‬‬
‫است(‪.)2‬‬
‫حدیث را ح‬
‫میداند و حافظ اچ حجر در «فتح الباری» ‪ 191 1‬و ‪ 4528‬ای اس اد را صایح فتشه‬
‫است‪ .‬اح ام القرآن ‪ 243‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪ -1‬مؤلف ای جا و در «در ال ثور» چه چخاری ن بت داد چخاری چه ای عبشارت روایشت ن شرد امشا در ایش‬
‫مورد ا ار ای د است چخاری ‪ 4527‬از اچ عون از نافع روایشت کشرد اسشت‪ :‬اچش ع شر هروقشت چشه‬
‫قراتت قرآن آغاز میکرد نا فارغ ن ی د چا ک ی سخ ن ی فت یک روز م قرآن را چه دست رفتم‬
‫و او سورة چقر را [از حفظ] خواند نا ای که چه ‪،‬ایی از ای سور رسید و از م رسید آیشا میدانشی در‬
‫چارة ته نازل د ؟ فتم‪ :‬نه فت‪ :‬ای آیه در خصود فالن تیز نازل د است و چه قراتت ادامه داد‪.‬‬
‫و از عبدالص د [از درش] از ایوب از نافع از اچ ع ر روایت کرد ﴿‪ ﴾   ‬می وید‪:‬‬
‫چا زن در مقارچت میک د‪ .‬ای را ما د چ یایی چ س ید از درش از عبیداهلل چ نافع از اچ ع ر روایشت‬
‫کرد است‪ .‬چخاری ای ونه روایت کرد و تیزی چر ای نیفزود است‪ .‬حافظ اچ حجر در «فتح الباری»‬
‫‪ 179 8‬چه نقل از اچ عرچی ه ی ونه چیان کرد است‪ .‬مؤلف چه روش اسااق چ راهویه و طبشری چیشان‬
‫دا ته است‪ .‬طبری ‪ 4330 – 4328‬از ت د طریق از اچ عون از نافع از اچ ع ر روایشت کشرد اسشت‪ .‬و‬
‫ای اس اد چه رط چخاری و م لم است‪.‬‬
‫‪ -2‬طبرانی در «م جم اوس » ‪ 3839‬از اچ ع ر روایشت کشرد اسشت‪ .‬هیث شی در «مج شع الزواطشد» ‪10860‬‬
‫می وید‪ :‬ای را طبرانی از استادش علی چ س ید چ چ یر روایشت کشرد کشه او حشافظ اسشت‪ .‬دار قط شی‬
‫می وید‪ :‬قوی نی ت و چاقی راویهای آن ثقه اند‪.‬‬
‫‪96‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -151‬و نیز از اچ ع ر ب روایت است‪ :‬مردی در زمان یامبر چا ه ر خشود از شت‬
‫سر مقارچت کرد مردم ای کار را ز ت دا ت د و او را سرزنآ کردند‪.‬‬
‫خدای چشزرگ‬
‫‪ ﴾ ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -152‬اچوداود و حاکم از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬اچ ع ر کشه خشدا مغفشرنآ‬
‫ک اد نوهم کرد است‪ .‬روهی از انصار که چت رست چودند چا طایفة از یهود که اهشل کتشاب‬
‫چودند ن اس دا ت د‪ .‬روة انصار طایفة یهود را چه ف ل و دانآ از خود چرنر میدان شت د و در‬
‫چ یاری از کارهای خود از آنها یشروی میکردنشد اهشل کتشاب چشا ه شران خشود نزدی شی‬
‫ن یکردند م ر از یک طر‬
‫که آن حال و شید نری حالشت زن اسشت و قبیلشة انصشار نیشز‬
‫ه ان روش را اختیار کرد چودند‪ .‬قبیلة قریآ زنان را چره ه میکردند و از آنان از یآ رو از‬
‫ت و چه ت خواچید لذت می‪ ،‬ت د‪ .‬وقتی مها‪،‬ری چه مدی ه آمدند مردی از آنها چا زنی‬
‫از انصار ازدواج کرد خواست ه ان روش را چا ای زن انجام دهد اما زن نپذیرفت و فشت‪:‬‬
‫ما ن ها از یک طر‬
‫مقارچت انجام میدهیم چاآلخر سر ان فاش د و ما‪،‬را چه وش رسول‬
‫خدا رسید‪ .‬چ اچرای خشدای عزو‪،‬شل ﴿‪ ﴾      ‬را نشازل‬
‫فرمود‪ .‬ی ی از یو های مختلف آمیزش و م ا رت‪ :‬ی رو‬
‫ت و چه ت خواچیشد و دراز‬
‫ک ید لذت چجویید البته ن ها از ‪،‬ایی که مال نولد فرزند است(‪.)2‬‬
‫حافظ اچ حجر در رح صایح چخاری فته است‪ )3(:‬سشبب نزولشی کشه اچش ع شر ب‬
‫چرای ای آیه ذکر کرد م هور است مثل ای که اچ عباس حدیث اچوس ید را ن ید و ن هشا‬
‫حدیث اچ ع ر چه او رسید و در ای چار چه ا تبا اش نداسته است(‪.)1‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 4336‬و طبرانی در «م جم اوس » ‪ 6294‬از دو طریق از نافع از اچ ع ر روایت کرد اند‪ .‬اسش اد‬
‫آن نا نافع صایح است‪ .‬سالم و زهری در ای مورد چا نافع مخالف د‪.‬‬
‫‪ -2‬ح‬
‫است اچوداود ‪ 2164‬حاکم ‪ 279 2‬طبری ‪ 4340‬واحدی ‪ 142‬چه اسش اد ح ش و چیهقشی ‪7‬‬
‫‪ 195‬روایت کرد اند و اصلآ واهد دارد‪.‬‬
‫‪« -3‬فتح الباری» ‪.191 8‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪97‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪       ﴿ :224‬‬
‫‪.)2(﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -153‬اچ ‪،‬ریر از طریق اچ ‪،‬شریج روایشت کشرد اسشت‪ :‬آیشة ﴿‪   ‬‬
‫‪ ﴾... ‬در چارة اچوچ ر صدیق ‪ ‬نازل د است(‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :228‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.)4( ﴾  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -1‬صایح ه ی است که عامة اهل علم از صااچه ناچ ی و چ د از آنها مقارچت چا زنهشا را در شت ماشل‬
‫ن اسلی حرام میدان د چه نف یر اچ کثیر زادال یر نف یر وکانی اح ام اچ عرچی چه ه ی آیشه ن شا‬
‫ک ید‪ .‬خالی از مفاد نی ت‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و چراى [ا‪،‬ت اب از] آن ه نی وکارى ک ید و روا دارید و چی مشردم آ شت دهیشد [نشام] خشدا را‬
‫دستاویز سو دهاى خویآ قرار مدهید‪ .‬و خداوند واى داناست»‪.‬‬
‫‪، -3‬داً ض یف است طبری ‪ 4371‬ر وایت کرد و ای م ل است و آن شه را چش ‪،‬شریج چشه ق شم مرسشل‬
‫روایت ک د چه مرانب واهی است‪ .‬در ان اچوچ ر آیانی از سورة نور نازل د در آنجا ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و زنان طالق داد د چاید خود ان را نا سه حیض [یا اک ] ت م چه را دارند و ا ر چه خدا و‬
‫روز چاز ی ای ان دارند نهان دا ت آن ه خداوند در رح های ان آفرید است چراى آنهشا روا نی شت‪.‬‬
‫وهران ان‪ -‬ا ر خواهان آ ت ه ت د‪ -‬در ای [مدت] چه چاز رداندن ان [چه ن اح خشود] سشزاوارنرند و‬
‫زنان از ه ون حق که [ وهران ] چه طور ای ته چر آنان دارند چشر خشور دارنشد و مشردان چشر آنشان [چشه‬
‫مرنبت ] چرنرى دارند و خداوند یروزم د فرزانه است»‪.‬‬
‫‪98‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -154‬اچوداود و اچ اچوحانم از اس ات دختر یزید چ س‬
‫انصاری روایت کرد اند‪ :‬در‬
‫زمان رسول اهلل ‪ ‬یآ از چیان ح م عدة طالق وهرم مرا طالق داد‪ .‬سپ‬
‫خدای ح یم‬
‫عدة طالق ﴿‪ ﴾    ‬را نازل فرمود‪.‬‬
‫‪ -155‬ث لبی و هبت اهلل چ سالمه در «ال اسخ» از کلبی و مقانل روایت کرد اند‪:‬‬
‫اس اعیل چ‬
‫عبداهلل غفاری در عهد رسول اهلل ‪ ‬ه رش قتیله را در حالی که از‬
‫حاملهچودنآ آ اهی ندا ت طالق داد‪ .‬چ د که چاخبر د چه او ر‪،‬وع کرد اما‬
‫زای ان آن زن و فرزندش از ‪،‬هان رفت د‪.‬‬
‫از‬
‫﴿‪   ‬‬
‫‪ ﴾   ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :229‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.)2( ﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -156‬نرمذی حاکم و دی ران از عای ه ل روایت کرد اند‪ :‬مرد هر وقت‬
‫میخواست زن خود را طالق میداد و هر ا در روزهای عد ر‪،‬وع میکرد آن زن ه ر‬
‫رعی وی‬
‫رد می د و ا ر مردی صد چار یا چی تر هم ای کار را میکرد مینوان ت‪.‬‬
‫نا ای که مردی چه ه رش فت‪ :‬چه خدا سو د نه طالقت میدهم که از م ‪،‬دا وی و نه‬
‫‪ -1‬کلبی و مقانل روایت کرد اند هردوی متروک و متهم چه دروغ ویی ه ت د‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬طالق [ر‪ ] ،‬دو چار است‬
‫[از آن چاید زن را] چه ای شت‬
‫کردن‪ .‬و چرایتان روا نی ت که از آن ه چه آنان داد اید تیزى را [چاز‬
‫چترس د که ن‬
‫نوان د اح ام خدا را چر ا دارند‪.‬‬
‫چر ا ندارند در آن ه زن عو‬
‫اله است‬
‫خبر ناتیز است‪.‬‬
‫ن شا دا شت یشا چشه نی ش رهشا‬
‫] چ یرید م شر آن شه [ه شران]‬
‫[اى م ل انان] ا ر چیم آن دا تید که حدود اله را‬
‫خویآ [چه وهر] دهد چر آن دو اه نی ت‪ .‬ای حدود [مقرار د ]‬
‫از آنها نجاوز م ید و هر ک‬
‫از حدود خدا نجاوز ک د ای ان د که ست ارند»‪.‬‬
‫‪99‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫در خانة خود ‪،‬ایت میدهم‪ .‬زن فت‪ :‬ی ی چا م ت ونه رفتار میک ی؟ فت‪ :‬طالقت‬
‫میدهم و تون زمان انق ای عد نزدیک د چه نو ر‪،‬وع میک م‪ .‬آن زن ح ور نبی کریم‬
‫‪ ‬رفت و ‪،‬ریان را چه عر‬
‫رساند‪ .‬یامبر س وت فرمود‪ .‬نا وحی آس انیی ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫اسباب نزول کالم عزیز ﴿‪ ﴾  ‬نا آخر آیه‪:‬‬
‫‪ -157‬اچوداود در «ناسخ و م وخ» از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬مرد دارایی‬
‫زن خود را هر ونه که میخواست مصر‬
‫میکرد ته مهریهای که خودش چه او داد چود و‬
‫ته اموال دی ر و ف ر ن یکرد که ای ع لآ ا ما وب ود‪.‬‬
‫خدا کالم آس انیی‬
‫﴿‪ ﴾       ‬را نازل فرمود‪.‬‬
‫‪ -158‬اچ ‪،‬ریر از اچ ‪،‬ریح روایت کرد است‪ :‬حبیبه از وهرش ثاچت چ قی‬
‫رسول خدا‬
‫نزد‬
‫ایت کرد‪ .‬یامبر فت‪ :‬آیا چاغ او را [که مهر رفتهای] چرمی ردانی؟ فت‪:‬‬
‫آری یامبر ثاچت را نزد خود خواست و مطلب را چیان کرد‪ .‬ثاچت فت‪ :‬آیا رواست که م‬
‫چاغ خود را‬
‫چ یرم یامبر فت‪ :‬آری ثاچت فت‪ :‬ای کار را میک م‪.‬‬
‫﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾        ‬نا آخر در چارة او نازل د‪.‬‬
‫‪ -1‬مالک ‪ 588 2‬و طبری از عرو چه ق م مرسل روایت کشرد انشد و نرمشذی ‪ 1192‬چشه ش ل موصشول‬
‫حاکم ‪ 279 2‬و ‪ 280‬واحدی ‪ 152‬چیهقی ‪ 333 7‬از عای ه روایت کرد اند‪ .‬حاکم ای حدیث را‬
‫صایح فته و ذهبی ای را ض یف‬
‫رد است زیرا فته‪ :‬ت دنا ی قوب چ ح ید است‪.‬‬
‫‪100‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪            ﴿ :230‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.)1( ﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -159‬اچ م ذر از مقانل چ حیان روایت کرد است‪ :‬عای ه دختر عبدالرح‬
‫چ عتیک‬
‫ه ر ر ع وی خود رفاعه چ وهب چ عتیک چود وهرش او را طالق چاط داد و او چا‬
‫نزد رسول خدا آمد و فت‪:‬‬
‫عبدالرح‬
‫چ زچیر قرظی ازدواج کرد‪ .‬او هم طالقآ داد‪.‬‬
‫عبدالرح‬
‫قبل از ای که چا م مقارچت ک د طالقم داد ای ک مینوانم چه وهر اولی‬
‫خویآ چر ردم؟ نبی کریم فت‪ :‬نه نا وهر دوم چا نو مقارچت انجام نداد ن ینوانی چه ای‬
‫سبب ﴿‪               ‬‬
‫‪ ﴾  ‬نازل د‪ .‬مب ی چر ای که ا ر وهر چ دی‬
‫از مقارچت او را طالق‬
‫دهد ن اح او چا وهر اولآ ا ما وب ن ی ود(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪       ﴿ :231‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬‬
‫ا ر [ وهر] او را [چراى سومی چار] طالق داد‬
‫از آن چراى او ( وهر) حالل ن‬
‫شود‬
‫نا آن ه چا ه رى ‪،‬ز او ازدواج ک د‪ .‬آن ا ا ر [آن وهر] او را طالق داد ا ر چدان د که مش نوان شد‬
‫اح ام خدا را چر ا دارند‬
‫اه چر هر دوى آنان نی ت که [چا ازدواج چه ه دی ر] چاز ردند‪ .‬ای حدود‬
‫خداست که آنها را چراى مردم دانا رو‬
‫م سازد»‪.‬‬
‫‪ -2‬مرسل و ض یف است‪ .‬ن ها سبب نزول چودن ای ق یه ا تبا است اما خبر صایح و ثاچت اسشت کشه او را‬
‫چخاری ‪ 2639‬م لم ‪ 1322‬و دی ران از عای ه روایشت کشرد انشد «فشتح القشدیر» ‪ 390‬ش ار ذاری‬
‫ماقق‪.‬‬
‫‪101‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪              ‬‬
‫‪.)1( ﴾      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -160‬اچ ‪،‬ریر از طریق عوفی از اچش عبشاس ب روایشت کشرد اسشت‪ :‬در آن دوران‬
‫ه ا مردی زن خود را طالق میداد و قبل از انق ای عشد چشه غشر‬
‫مت ررسشاخت زن و‬
‫‪،‬لو یری از ازدوا‪،‬آ چا وهر دی ر چه او ر‪،‬وع میکشرد و چشاز طالقشآ مشیداد‪ .‬چ شاچرای‬
‫خدای چزرگ ای آیه را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪ -161‬و از سدی روایت کرد است‪ :‬مردی از انصار چشه نشام ثاچشت چش ی شار زن خشود را‬
‫طالق داد‪ .‬دو یا سه روز قبل از انق ای عد چه او ر‪،‬وع کرد و چشازهم ‪،‬هشت مت ررسشاخت‬
‫زن او را طالق داد‪ .‬چ اچرای‬
‫‪ ﴾ ‬نازل د(‪.)3‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫آیة ﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -162‬اچ اچوع ر در «م د» خود و اچ مردویه از اچودردات ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬مشردی‬
‫زن خود را طالق میداد و می فت‪ :‬وخی کردم و چردة خشود را آزاد میکشرد و می فشت‪:‬‬
‫وخی و مزاح کردم‪.‬‬
‫خدا ﴿‪ ﴾    ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫‪ -163‬اچ م ذر از عباد چ صامت چه ه ی م ی روایت کرد است(‪.)4‬‬
‫‪ -164‬و اچ مردویه از اچ عباس چه ه ی م ی روایت کرد است(‪.)5‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و تون زنان را طالق دادید و چه سر آمد خود چرس د آن ا آنها را چه ای ت‬
‫چه نی‬
‫رها سازید و آنان را چراى زیان رساندن [چه آنان] ن ا مدارید نا ستم ک ید و هر ک‬
‫ن ا دارید یا‬
‫تی کد‬
‫چه راست چر خود ستم روا دا ته است‪ .‬و آیات خدا را چه ری خ د م یرید و ن ت خشدا را چشر خشویآ و‬
‫آن ه را که از کتاب و ح ت چر‬
‫ا نازل کرد است که ش ا را چشه آن شد مش دهشد یشاد ک یشد و از‬
‫خداوند روا دارید و چدانید که خدا چه ه ه تیز داناست»‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 4917‬چه س دی که در آن مجاهیل است از عطیة عوفی روایت کرد و عطیه نیز ض یف است‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 4923‬چه ق م مرسل از سدی روایت کرد که ض یف است‪.‬‬
‫‪ -4‬فتح القدیر ‪ 394‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪ -5‬چه قبلی ن ا ک ‪.‬‬
‫‪102‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -165‬و اچ ‪،‬ریر از مرسل ح‬
‫چه ه ی م ی ای روایت را نقل کرد است(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :232‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪.)2( ﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -166‬چخاری اچوداود نرمذی و چرخی دی ر از مَ قِل چ یَ ار ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬او‬
‫خواهر خود را چه ی ی از م ل انان نزویج کرد و ای زن مدنی چا وهرش زند ی میکردند‪.‬‬
‫وهرش او را طالق داد و نا انق ای عد ر‪،‬وع ن رد اما چاز چه ی دی ر ن ایل یدا‬
‫کردند‪ .‬سپ‬
‫آن مرد چا ‪ ،‬ی نزد م قل آمد و ه ر ساچقآ را خواست اری کرد م قل در‬
‫‪،‬واچآ فت‪ :‬ای ناک‬
‫نادان رامیت دا تم و خواهر خود را چه عقد نو درآوردم اما نو او‬
‫را طالق دادی چه خدا سو د! او دی ر هیچ وقت نزد نو چرن ی ردد‪ .‬خدای عزو‪،‬ل‬
‫نیازم دی ای دو را چه ی دی ر چه علم قدیم خود دان ت و آیة ﴿‪   ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪                 ‬‬
‫‪ ﴾‬را نازل فرمود‪ .‬تون م قل ای آیه را ید فت‪ :‬رورد ار خویآ را فرمانبردارم و‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 4926‬روایت کرد است‪ .‬ای روایات چه مج وع قوی ه ت د‪ .‬واهلل اعلم‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و تون زنان را طالق دادید و چه سر آمد خویآ چرس د وقت که در چی خشویآ چشه ای شت‬
‫نراض ک د آنان را از آن ه چا ه ران خویآ ازدواج ک د چاز مدارید‪ .‬ای [ح ش اسشت] کشه هشر‬
‫ک‬
‫از‬
‫ا که چه خدا و روز قیامت ای ان دارد چه آن د داد م‬
‫است‪ .‬و خدا م داند و‬
‫ان‬
‫دانید»‪.‬‬
‫ود‪ .‬ای چراى‬
‫ا اکتر و اکیز نشر‬
‫‪103‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫از دستورات او اطاعت میک م‪ .‬سپ‬
‫آن مرد را دعوت کرد و فت‪ :‬ای ک خواهرم را‬
‫دوچار چه عقد نو درمیآورم(‪.)1‬‬
‫‪ -167‬ای حدیث را اچ مردویه از طرق زیاد روایت کرد است‪:‬‬
‫‪ -168‬و از سششدی روایششت کششرد اسششت‪ :‬دختششر ع ششوی ‪،‬ششاچر چش عبششداهلل انصششاری ‪ ‬را‬
‫وهرش یک طالق داد و‬
‫از سپری دن عد خواست چه او ر‪،‬وع ک د‪، .‬اچر نپذیرفت و‬
‫فت‪ :‬دختر ع ویم را طالق دادی حاال میخواهی دوچار چا او ازدواج ک ی زن وهر خود‬
‫را دوست دا ت و چه ازدواج مجدد او مایل چود‪.‬‬
‫ای آیه نازل ردید(‪.)2‬‬
‫روایت اول صایحنر و قوی است‪.‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪ ﴿ :238‬‬
‫‪.)3( ﴾‬‬
‫‪ -169‬اح د چخاری در «ناریخ» خود اچوداود چیهقی و اچ ‪،‬ریر از زیشد چش ثاچشت ‪‬‬
‫روایت کرد اند‪ :‬سرور کاط ات ن از ی ی را در رمای دید چ شد از زوال میخوانشد ادای‬
‫‪ -1‬صایح است چخاری ‪ 4529‬و ‪ 5130‬اچوداود ‪ 2078‬نرمشذی ‪ 1981‬ن شاطی در «نف شیر» ‪ 61‬و ‪62‬‬
‫طیال ی ‪ 930‬دار قط ی ‪ 222 3‬طبری ‪ 4934 – 4930‬چیهقی ‪ 138 7‬واحدی در «اسباب نزول»‬
‫‪ 153‬و ‪ 154‬چغوی در «نف یر» ‪ 268‬چه‬
‫طریق از ح‬
‫ار ذاری ماقشق و در « شرح السن ة» ‪ 2256‬از ت شدی‬
‫از م قل چ ی ار روایت کرد اند‪ .‬و ح‬
‫در چ ض روایات چه نادیب چیان کرد چه ایش‬
‫نرنیب عدم صات سخ ‪،‬صاد آ ار می ود که در «اح ام» ‪ 103 2‬فته چودکه حدیث ح ش‬
‫مرسل است‪ .‬أح ام القرآن ‪ 259‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪ -2‬ض یف است طبری ‪ 4942‬و واحدی در «اسباب نزول» ‪ 156‬روایت کرد اند و ای قول را اچ کثیشر‬
‫در نف یر خود ذکر کرد و فته است‪ :‬حدیث م قشل صشایح اسشت‪ .‬چشه «زاد ال شیر» ‪ 120‬چشه نخشریج‬
‫ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چر [ زاردن] ن ازها و [چوی ] ن از میانه (عصر) ایب د چا ید و چراى خداوند فرون انه [چه عبشادت]‬
‫چای تید»‪.‬‬
‫‪104‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ای ن از سروقتآ چشرای اصشااب از دی شر ن ازهشا م ش لنر چشود‪ .‬چ شاچرای ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾‬نازل ردید(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -170‬اح د ن اطی و اچ ‪،‬ریر از زید چ ثاچت ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬سرور کاط ات ن شاز‬
‫ظهر را در رمای دید نی روز میخواند‪ .‬مردم ه ام ظهر میخواچیدند و یا م غول م امله و‬
‫نجارت خویآ چودند‪ .‬چ اچرای‬
‫یک صف و یا دو صف ن از زار چی تر در ک ار یشامبر نبشود‬
‫‪ ﴾‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫خدا ﴿ ‪‬‬
‫‪ -171‬اط ة‬
‫انه(‪ )3‬و غیر آنها از زید چ ارقم ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬ما در زمان رسول‬
‫اهلل ‪ ‬حی ادای ن از سخ می فتیم هرکدام از ما چا دوست خشود کشه در ک شارش چشه ن شاز‬
‫ای تاد چشود حشر‬
‫مشیزد‪ .‬نشا ﴿‪ ﴾   ‬نشازل شد کشه مشا را چشه سش وت و‬
‫خامو ی دستور داد و از سخ‬
‫فت در ه ام ادای ن از نهی کرد(‪.)4‬‬
‫‪ 1720‬اچ ‪،‬ریر از مجاهد روایت کرد اسشت‪ :‬در اوایشل مشردم ه شام ادای ن شاز سشخ‬
‫می فت د و هرکدام کارهایی را از دی ری میخواست نشا چرای شان انجشام دهشد‪ .‬ش‬
‫خشدای‬
‫‪ ﴾     ‬را نازل کرد(‪.)5‬‬
‫عزو‪،‬ل ﴿ ‪    ‬‬
‫‪ -1‬اچوداود ‪ 411‬اح د ‪ 183 2‬چخاری در «التاریخ ال بیر» ‪ 434 3‬طبری ‪ 5462‬و چغوی در «نف یر»‬
‫‪ 275‬چا اس اد ح‬
‫روایت کرد اند راویهای وی ثقه اند اما مت‬
‫اذ است زیرا احادیثی کشه در ایش‬
‫خصود آمد و ای را ن از عصر میداند صایحنر است‪ .‬چه اچ کثیر ‪ 119‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬اح د ‪ 206 5‬طبری ‪ 5463‬چه اس اد ض یف روایت کرد اند چه سشبب انقطشاع چشی زچرقشان و زیشد چش‬
‫ثاچت‪.‬‬
‫‪ -3‬چخاری م لم نرمذی اچوداود ن اطی و اچ ما‪،‬ه‪.‬‬
‫‪ -4‬صایح است چخاری ‪ 4534‬م لم ‪ 539‬اچوداود ‪ 949‬نرمشذی ‪ 2986‬و ‪ 5524‬ن شاطی ‪ 18 3‬اچش‬
‫خزی ه ‪ 856‬اچ حبان ‪ 2245‬و ‪ 2246‬و ‪ 2250‬طبشری ‪ 5527‬طبرانشی ‪ 5063‬و ‪ 5064‬چیهقشی ‪2‬‬
‫‪ 248‬از حدیث زید چ ارقم روایت کرد اند‪ .‬چه «زاد ال یر» ‪ 126‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -5‬طبری ‪ 5537‬از اچراهیم نخ ی و از مجاهد روایت کرد ای حدیث دارای واهد مرسل و موصول است‪.‬‬
‫‪105‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪      ﴿ :240‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.)1( ﴾  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ -173‬اسااق چ راهویه در «نف یر» خود از مقانل چ حیان روایت کرد است‪ :‬خصی‬
‫از اهل طاطف چه مدی ه آمد در مادر ه ر و فرزندانآ ی جا چا او زند ی میکردند‬
‫از مدنی او در مدی ه فوت کرد خبر مرگ او را چه رسول اهلل رساندند یامبر ‪ ‬از دارایشی او‬
‫چه در مادر و فرزندانآ چه و‪،‬ه م رو‬
‫سهم داد اما چه زنآ هیچ نداد ‪،‬ز ای که چه دی ر‬
‫ورثه دستور داد از میراث وهرش نا مشدت یشک سشال چشه او نفقشه چده شد‪ .‬در ایش چشار آیشة‬
‫‪ ﴾...‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫﴿ ‪   ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪.﴾       ﴿ :241‬‬
‫‪ -174‬اچ ‪،‬ریر از اچ‬
‫زید روایت کرد است‪ :‬ه امی که ﴿‪  ‬‬
‫‪( ﴾          ‬چقر ‪« )236 :‬و‬
‫آنان را چه چهر اى ای ته چهر م د سازید‪ .‬چر نوان ر چه انداز نوانآ و چر ن دست چه انداز‬
‫نوانآ [ح م د است‪ .‬که ت ی کار نی‬
‫] چر نی وکاران الزم است» نازل د مردی‬
‫فت‪ :‬م ا ر خواستم نی ی ک م ای کار را انجام میدهم و ا ر ارادة اح ان و دست یری‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و ک ان از‬
‫ا که وفات میک د و زنان چر‪،‬اى م‬
‫ذارند چایشد چشراى ه ران شان وصشیت‬
‫ک د آن ه نا یک سال چه آنان چدون چیرون کردن [از خانه] چهر ده د‪.‬‬
‫روند در کار نی‬
‫فرزانه است»‪.‬‬
‫ا شر [آن زنشان خشود] چیشرون‬
‫که [آنان ] در حق خود ان انجام ده د چشر ش ا شاه نی شت و خداونشد یروزم شد‬
‫‪ -2‬ض یف م ر است‪ .‬مرسل است و مقانل صاحب م اکر است و ای که ن هشا مقانشل ایش را روایشت کشرد‬
‫دلیل وه آن است‪.‬‬
‫‪106‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ ﴾ ‬نازل‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫آیة ﴿ ‪   ‬‬
‫ندا تم ن یک م‪.‬‬
‫د(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول ایة ‪         ﴿ :245‬‬
‫‪.)2( ﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -175‬اچ حبان در صایح خود اچ اچوحانم و اچ مردویه از اچ ع ر ب روایت‬
‫کرد اند‪ :‬تون آیة ﴿‪( ﴾...        ‬چقر ‪:‬‬
‫‪ )261‬نازل د یغ بر فت‪ :‬رورد ارا ا‪،‬ر و ثواب امت مرا از ای هم چی تر ک ‪ .‬آن ا‬
‫﴿‪ ﴾          ‬نازل د‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪            ﴿ :256‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪.)3( ﴾‬‬
‫‪ -176‬اچوداود ن اطی و اچ حبان از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬عادت چرخی از‬
‫زنان انصار ت ی چود که هر ا زنی فرزندش زند ن یماند نذر میکرد ا ر فرزندی از او‬
‫زند چ اند آن فرزند را چه دی یهود درآورد‪ .‬آن ا که چ ی ن یر ‪،‬الی وط‬
‫دند در چی‬
‫آنها ن دادی از فرزندان انصار نیز و‪،‬ود دا ت‪ .‬انصار فت د‪ :‬ما ا‪،‬از ن یدهیم فرزندانمان‬
‫‪، -1‬داً ض یف است‪ .‬طبری ‪ 5598‬از عبدالرح‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬کی ت که در را خدا قر‬
‫و‬
‫خداوند است که ن‬
‫چ زید روایت کرد ای م ل و اچ زید ض یف است‪.‬‬
‫الا ه دهد نا آن را [چه مرانب ] چ یار چشرایآ دو ت شدان سشازد‪ .‬و‬
‫ایآ [در م ی ت مردم] دید م آورد و چه سوى او چاز رداند م‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬در [کار] دی ا‪،‬بارى [روا] نی ت چه راست راهیاچ از‬
‫ک‬
‫راه آ ش ار شد اسشت‪ .‬ش‬
‫وید»‪.‬‬
‫هشر‬
‫که چه طاغوت کفر ورزد و چه خدا ای ان آورد [چداند] که چه دسشتاویزى [چش ] ما شم ت شگ زد‬
‫است [که] آن‬
‫ت‬
‫ندارد‪ .‬و خداوند‬
‫واى داناست»‪.‬‬
‫‪107‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫چا آنها چروند [رسول خدا فت‪ :‬فرزندان خود را اختیار چدهید ا ر چا‬
‫(‪)1‬‬
‫ه ت د و ا ر آنها را انتخاب میکردند چ ذارید چا آنها چروند]‬
‫ا ماندند از‬
‫ا‬
‫خدای مهرچان ﴿ ‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ﴾       ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪ -177‬اچ ‪،‬ریر از طریق س ید یا ع رمه از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬مردی از‬
‫انصار چه نام حصی از طاطفة چ ی سالم چ عو‬
‫م ل ان چود و دو ر نصرانی دا ت‪ .‬چه‬
‫یامبر رامی فت‪ :‬آیا ران خویآ را مجبور ک م که اسالم چیاورند یا نه زیرا آنها هیچ‬
‫دی ی را چه ‪،‬ز نصرانیت ن ی ذیرند‪.‬‬
‫‪ ﴾        ‬نازل د(‪.)3‬‬
‫﴿ ‪‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :257‬‬
‫‪          ‬‬
‫‪.)4( ﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -1‬عون ال بود رح «س » اچوداود رح ه ی حدیث‪.‬‬
‫‪ -2‬ح‬
‫است طبری ‪ 5819‬چیهقی ‪ 186 9‬از اچوعوانه از چ ر از س ید چ ‪،‬بیشر چشه ق شم مرسشل روایشت‬
‫کرد اند‪ .‬اچشوداود ‪ 2682‬ن شاطی در «ال بشری» ‪ 11048‬اچش حبشان ‪ 140‬طبشری ‪ 5813‬ناشاس در‬
‫«ناسخ و م وخ» د ‪ 82‬واحدی در «اسباب نزول» ‪ 158‬و ‪ 159‬چیهقشی ‪ 186 9‬از ت شد طریشق از‬
‫به از اچوچ ر از س ید چ ‪،‬بیر از اچ عباس روایت کرد اند‪ .‬راویهای ای اس اد راویی صایح ه ت د‪.‬‬
‫اما اچوعوانه ق م مرسل روایت کرد است ت ان ه ذ ت‬
‫ال یر» ‪ 137‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫حدیث ح‬
‫است – ان ات اهلل – چه «زاد‬
‫‪ -3‬ض یف است طبری ‪ 5818‬ا ز اچ اسااق از ما د چ اچوما د چه اس اد ض یف روایت کشرد اسشت مشا‬
‫قبل آن صایحنر است‪.‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬خداوند کار ساز مؤم ان است آنان را از ناری یها چه سوى نشور چیشرون مش آورد و ک شان کشه‬
‫کفر ورزید اند کار سازان ان طاغوت اند کشه آنشان را از نشور چشه سشوى ناری یهشا چشه در مش چرنشد‪ .‬ای شان‬
‫دوزخ اند‪ .‬آنان در آنجا ‪،‬اودانه خواه د چود»‪.‬‬
‫‪108‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -178‬اچ ‪،‬ریر از عبد چ اچولباچه روایت کرد است‪ :‬ن دادی از یروان عی ی ‪ ‬چ د‬
‫‪ ﴾    ‬در مورد آنها نازل‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫از چ ثت چه یامبر خانم ‪ ‬ای ان آوردند‪ .‬آیة ﴿ ‪ ‬‬
‫د(‪.)1‬‬
‫‪ -179‬و از مجاهد روایت کرد است‪ :‬قومی چه عی ی ‪ ‬ای ان آورد و روهی چر او‬
‫کفر ورزید چودند ه امی که ما د ‪ ‬مب وث د آن رو که دی عی ی را نپذیرفته‬
‫چودند چه اسالم رویدند و قومی که چه عی ی ای ان آورد چودند از ذیرش اسالم سرچاز‬
‫زدند‪ .‬رورد ار ای آیه را نازل کرد‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :267‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -180‬حاکم نرمذی اچ ما‪،‬ه و دی ران از چَرَات چ عازب ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬ما‬
‫صاحب چاغهای خرما چودیم و هرک‬
‫چه اندازة وس آ از حاصل درختان خرمای خود کم و‬
‫چیآ میآورد‪ .‬در ای میان ا خاصی که چه کار خیر رغبت ندا ت د از چاغ خود خو ههای‬
‫ته ه ته ناچ ته‬
‫میکردند‪.‬‬
‫مرد‬
‫ارید چد و نبا را میآوردند و در م جد نبوی آویزان‬
‫خدا آیة ﴿‪ ﴾...       ‬را نازل‬
‫کرد(‪.)3‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 5861‬روایت کرد و ای مرسل است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬اى مؤم ان از اکیز هاى دستاوردنان و از [ اکیز هشاى] آن شه چرایتشان از زمشی چشر آورد ایشم‬
‫انفاق ک ید و آه گ نا اک م ید [که] از آن چبخ ید [ت ونه ت ی کارى رواست] حال آن ه خود آن‬
‫را ن‬
‫ستانید م ر آن ه در آن ت م و‬
‫ک ید و چدانید که خداوند چ نیاز ستود است»‪.‬‬
‫‪، -3‬ید است اچ ما‪،‬ه ‪ 1822‬حاکم ‪ 285 2‬طبری ‪ 6138‬و ‪ 6139‬و واحدی ‪ 172‬از اسباط از سدی‬
‫از عدی چ ثاچت روایت کرد اند‪ .‬حاکم چه رط م لم صایح فتشه و ذهبشی هشم موافشق اسشت لشی‬
‫‪109‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -181‬اچوداود ن اطی و حاکم از سهل چ ح یف ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬چرخی از مردم‬
‫ه ی ه خراچتری‬
‫میو های خود را صدقه میدادند‪.‬‬
‫﴿‪   ‬‬
‫‪ ﴾‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -182‬حاکم از ‪،‬اچر ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬یامبر خدا ‪ ‬چرای فطریه دستور داد که‬
‫یک صاع خرما [م ادل سه کیلو رام](‪ )2‬چه م ت دان داد ود‪ .‬خصی خرمای خراب د‬
‫و فاسد آورد‪ .‬چ اچرای آیة ﴿‪ ﴾...       ‬نازل‬
‫د‪.‬‬
‫‪ -183‬اچ اچوحانم از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬چرخی از اصااب ط ام ارزان‬
‫را میخریدند و آن را صدقه میدادند‪.‬‬
‫خدای چزرگ ای آیه را فرستاد‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :272‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫اسباط چ ن ر ض یف و حدیث آن چه در‪،‬ة صایح ن یرسد سدی هم مان د آن است‪ .‬نرمذی ‪ 2987‬و‬
‫چیهقی ‪ 136 4‬از سدی از اچومالک از چرات روایت کرد اند نرمذی می وید‪ :‬ای حدیث ح‬
‫صایح‬
‫غریب است‪« .‬زاد ال ی» ‪ 139‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪ -1‬اچشوداود ‪ 1607‬دارقط شی ‪ 130 2‬حشاکم ‪ 402 1‬و ‪ 284 2‬و ‪ 285‬طبشری ‪ 6142‬از ت شد و‪،‬ششه‬
‫روایت کرد اند‪ .‬حاکم ای را چه رط چخاری و م لم صایح می ارد و ذهبی هم چا آن موافشق اسشت‬
‫ح‬
‫است‪ .‬چه «فتح القدیر» ‪ 457‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬فره گ دهخدا‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪[« :‬نوفیق] هد ایت آنان چر عهد نشو نی شت [و م شئولیت نشدارى کشه حت شا هدایت شان ک ش ] چل شه‬
‫خداوند هر آن ک‬
‫را که چخواهد هدایت م ک د و هر مال که انفاق م ک ید چه سود خودنان است و‬
‫‪110‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -184‬ن اطی حاکم چزار طبرانی و دی ران از اچ عباس ب روایت کرد اند‪:‬‬
‫م ل انان از چخ آ مال و لو ناتیز و اندک چه خوی اوندان م رک خود نفرت دا ت د در ای‬
‫چار از رسول اهلل رسیدند چرای ان ا‪،‬از داد نا چه آنها انفاق ک د‪.‬‬
‫خدا ‪ ‬آیة‬
‫﴿‪            ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪ ﴾ ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -185‬اچ اچوحانم از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬نبی کریم ‪ ‬دستور داد که چه‬
‫‪،‬ز م ل انان چه دی ران صدقه داد ن ود‪.‬‬
‫آیة ﴿‪ ﴾  ‬نازل د‪ .‬سپ‬
‫یامبر دستور داد که دا هرکه چا د چه او صدقه داد ود(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪      ﴿ :274‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -186‬طبرانی و اچ اچوحانم از یزید چ عبداهلل چ غریب از درش از در چزر آ روایت‬
‫کرد اند‪ :‬نبی کریم ‪ ‬فرمود که‪ :‬خدای مت ال آیة ﴿‪   ‬‬
‫[روا نی ت ] که ‪،‬ز چراى ک ب خ ودى خدا انفاق ک ید‪ .‬و هر مال که چبخ ید ادا آ چشه ن شام چشه‬
‫ا داد ود و‬
‫ا ستم ن‬
‫چی ید»‪.‬‬
‫‪ -1‬صایح است‪ .‬ن اطی در «نف یر» ‪ 72‬چزار ‪ 2193‬حاکم ‪ 285 2‬و ‪ 156 4‬طبشری ‪ 6202‬و ‪6203‬‬
‫از ت د و‪،‬ه روایت کرد اند‪ .‬حاکم صایح فته و ذهبی هم چا او موافق اسشت‪ .‬چشه اچش کثیشر ‪ 1232‬چشه‬
‫نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬اس اد آن ح‬
‫است طبری ‪ 6199‬از س ید چ ‪،‬بیر چه ق م مرسل روایت کرد است‪ .‬و او هم چه ه شی‬
‫اس اد است و حدیث قبلی چه ای‬
‫اهد است‪ .‬چه اچ کثیر ‪ 1233‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬ک ان که در ب و روز هان و آ ارا مالهاى خود را انفاق م ک د آنان اداش خود را چه‬
‫نزد رورد ار ان دارند و چی‬
‫چر آنان نی ت و آنان اندوه ی ن وند»‪.‬‬
‫‪111‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ ﴾...    ‬را در مورد آنهای که اسبهای خود را چرای‬
‫‪،‬هاد راة خدا نرچیه میک د نازل کرد است(‪.)1‬‬
‫یزید و درش مجهول ه ت د‪.‬‬
‫‪ -187‬عبدالرزاق اچ ‪،‬ریر اچ اچوحانم و طبرانی چه س د ض یف از اچ عباس ب‬
‫روایت کرد اند‪ :‬ای آیه در ان علی چ اچوطالب ‪ ‬نازل ردید است که آن چزر وار‬
‫تهار درهم دا ت ب یک درهم روز یک درهم در خفا یک درهم و یک درهم دی ر‬
‫را آ ار انفاق کرد‪.‬‬
‫‪ -188‬اچ م ذر از اچ م یب روایت کرد است‪ :‬عبدالرح‬
‫چ عو‬
‫‪ ‬و عث ان چ‬
‫عفان‪ ‬سپا اسالم را که در نهایت چی ار ی و ن گدستی ره پار غزوة نبوک چود انفاق‬
‫کردند ای آیه در ان آنها نازل د(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :279 – 278‬‬
‫‪.3﴾             ‬‬
‫‪ -189‬اچوی لی در «م د» خود و اچ م د از طریق کلبی از اچوصالح از اچ عباس ب‬
‫روایت کرد اند‪ :‬چ ی مغیر چرای چ ی ع رو از قبیلة ثقیف رچا مشیداد وقتشی کشه خشدا رسشول‬
‫خود را چر م ه تیر و فانح رداند یامبر ‪ ‬در آن روز ه ه انواع رچا را حرام و چاطل اعالم‬
‫کرد‪.‬‬
‫چ ی ع رو و چ ی مغیر چه نزد والی م ه عتاب چ اسید آمدند‪ .‬چ ی مغیر فت شد‪ :‬آیشا‬
‫ما چدچختنری مردم نی تیم! رچا از ه ة مردم چردا ته د چه استث ای ما‪ .‬چ ی ع رو فت شد‪ :‬مشا‬
‫‪ -1‬در اچ س د ‪ 433 7‬طبرانی ‪ 188 17‬و در «م جم اوس » ‪ 1087‬اچو شیخ در «العظمنة» ‪ 1306‬و‬
‫واحدی ‪ 175‬و اچ کثیر ‪ 1249‬آمد است‪.‬‬
‫‪ -2‬مرسل است ای را ن ها اچ م ذر روایت کرد و ای دلیل وه ای حشدیث اسشت و صشایح ع شوم آیشه‬
‫است‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬اى مؤم ان از خدا روا چدارید و ا ر مؤم ه تید آن ه را که از رچا ماند است رها ک ید»‪.‬‬
‫‪112‬‬
‫چاهم نوافق کردیم که‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ا چرای ما رچا چدهید‪ .‬عتاب در ای چار چه یامبر نامه نو ت‪.‬‬
‫ایش‬
‫دو آیه در چارة آنها نازل د(‪.)1‬‬
‫‪ -190‬اچ ‪،‬ریر از ع رمه روایت کرد ‪ :‬ای آیه در مورد ثقیف از ‪ ،‬له م ش ود حبیشب‬
‫عبد یالیل چ و ع رو رچی ه و چ و ع یر نازل د است(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :286 – 285‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪.3﴾  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -191‬اح د م لم و دی ران از اچوهریر ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬تون ﴿‪   ‬‬
‫‪( ﴾     ‬چقر ‪ )284 :‬نازل د ای م ی چر اصااب ‪‬‬
‫سخت و د وار آمد‬
‫عر‬
‫چه ح ور رسول خدا آمدند و چه زانوی احترام و ادب ن ت د و‬
‫کردند‪ :‬ما نوان و طاقت ای آیه را که چه نو نازل د است نداریم‪ .‬یامبر ‪ ‬فت‪ :‬آیا‬
‫میل دارید سخ اهل کتاب را که یآ از‬
‫ا فته چودند‪ :‬یدیم و نافرمانی کردیم ن رار‬
‫‪ -1‬اچوی لی ‪ 668‬و از طریق او واحدی در «اسباب نزول» ‪ 183‬از کلبشی از اچوصشالح از اچش عبشاس روایشت‬
‫کرد اند اس اد آن ‪،‬داً ض یف است کلبی متروک و اچوصشالح در احشادیثی کشه از اچش عبشاس روایشت‬
‫میک د متروک است‪ .‬هیث ی در «مج ع الزواطد» ‪ 119 4‬و ‪ 120‬فته است‪« :‬ای حشدیث را اچشوی لی‬
‫روایت کرد در اس اد آن ما د چ ساطب کلبی کذاب است» و اچ حجر در «مطالب عالیه» ‪ 3537‬ای‬
‫را ذکر کرد است‪ .‬طبری ‪ 6257‬از اچ ‪،‬ریج چه ای م ی روایت کرد است‪ .‬چه «زاد ال یر» ‪ 148‬چشه‬
‫نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 6257‬از طریق اچ ‪،‬ریج از ع رمه روایت کرد و ای مرسل و اچ ‪،‬ریج مدل‬
‫است‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬رسول [خدا] چه آن ه از [سشوى] رورد شارش چشر او فشرو فرسشتاد شد ای شان آورد اسشت و‬
‫مؤم ان [هم]‪ .‬هر یک چه خداوند و فر ت انآ و کتاچهشایآ و فرسشتاد انآ ای شان آورد انشد [و فت شد‪]:‬‬
‫میان هیچ یک از فرستاد انآ فرق ن‬
‫ذاریم و فت د‪ :‬یدیم و اطاعت کردیم‪ .‬رورد ارا آمشرزش‬
‫نو را [م خواهیم] و چاز ت چه سوى نوست»‬
‫‪113‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ک ید؟ چل ه ه ه چاهم چه در اة الهی عر‬
‫ک ید‪     ﴿ :‬‬
‫‪ « ﴾ ‬یدم و اطاعت کردیم رورد ارا! آمرزش نو را می‪،‬وییم و چاز ت ه ة‬
‫ما چه سوی نوست» تون م ل انان ای را خواندند و زچان ان چه نالوت آن رام د در ی‬
‫آن خدای عزو‪،‬ل ﴿‪ ﴾... ‬را نازل فرمود‪ .‬تون ای ع ل را انجام دادند خدا‬
‫‪ ﴾...  ‬را فرستاد(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫آن را ن خ کرد و آیة ﴿ ‪‬‬
‫‪ -192‬م لم و دی ران از اچ عباس ب چه ه ی م ی روایت کرد اند (‪.)2‬‬
‫***‬
‫سورة آل عمران‬
‫ای سور مدنی و ‪ 200‬آیه است‬
‫‪ -193‬اچ اچوحانم از رچیع روایت کرد است‪ :‬نصاری نزد رسول خدا آمدند و در چارة‬
‫عی ی ‪ ‬چا ای ان چاث و ‪،‬دل کردند‪.‬‬
‫خدا ﴿‪        ‬‬
‫‪ ﴾‬را نا آیة ه تاد و ت دم نازل کرد(‪.)3‬‬
‫‪ -1‬صایح است چخاری ‪ 125‬اح د ‪ 412 2‬اچوعوانه ‪ 76 1‬طبری ‪ 95 3‬واحدی ‪ 187‬روایت کرد‬
‫اند چه «فتح القدیر» ‪ 475‬ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬صایح است م لم ‪ 126‬نرمذی ‪ 2992‬ن اطی در «ال بری» ‪ 11059‬و در «نف یر» اچ حبان ‪5069‬‬
‫و اچ ‪،‬وزی در «نواسخ» ‪ 228‬اح د ‪ 233 1‬طبری ‪ 95 3‬واحدی ‪ 88‬و حاکم ‪ 286 2‬ه شه از‬
‫اچ عباس روایت کرد اند چه «فتح القدیر» ‪ 476‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 6541‬از چیع چه ق م مرسل روایت و چغوی ‪ 406 1‬چه رچیع ن بت کرد است‪ .‬نر‪ ،‬ه‪« :‬الشف الم‬
‫میم خدا [ست که] م بودى [راستی ] ‪،‬ز او نی ت زند ای د است»‪.‬‬
‫‪114‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -194‬اچ اسااق می وید‪ :‬ای حدیث را ما د چ سهل چ اچوامامه چرایم نقل کرد‪:‬‬
‫ه امی که م یایان نجران ح ور رسول خدا آمدند نا از او ‪ ‬در مورد م یح اچ مریم‬
‫سؤالهایی ک د از آغاز سورة آل ع ران نا رأس آیة ه تادم در چارة آنها نازل ردید‪.‬‬
‫‪ -195‬چیهقی نیز در «دالطل» ای حدیث را روایت کرد است(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪       ﴿ :13 – 12‬‬
‫‪.﴾  ‬‬
‫‪ -196‬اچوداود در «س » خود و چیهقی در «دالطل» از طریق اچ اسااق از ما د چ‬
‫اچوما د از س ید یا ع رمه از اچ عباس ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬ه امی که رسول خدا ‪ ‬در‬
‫غزوة چدر یروز د و غ ایم زیاد چه دست آورد و چه مدی ه چاز ت یهود را در چازار چ ی‬
‫قی قاع ‪ ،‬ع کرد و خطاب چه آنها فت‪ :‬ای روة یهود یآ از آن که خدا‬
‫ا را چه‬
‫مصیبتی مان د قریآ دتار ک د اسالم را چپذیرید فت د‪ :‬ای ما د! هر ز چه خود غر م و‬
‫نو روة ناآزمود و چینجرچة قریآ را که چا ه ر ‪ ،‬گ آ ایی ندا ت د م هزم ساخته و‬
‫نانوانان چیمایه را چه قتل رساند ای چه خدا ق م ا ر چا ما چج ی چه خوچی دریاچی ما‬
‫جاعانی ه تیم که هر ز چا مردانی مثل ما رودررو ن د ای‪.‬‬
‫خدا ﴿‪  ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪ -1‬چیهقی در «دالطل» ‪ 385 5‬از ما د چ سهل چه ق م مرسل روایت کشرد و ایش حشدیث دارای شواهد‬
‫مرسل و موصول است که طبری ‪ 6540‬اچ ه ام در «سیر » ‪ 164 2‬از طریق اچ اسااق از ما د چش‬
‫‪ ،‬فر چ زچیر و اچ کثیر در «نف یر» ‪ 376 1‬از طریق اچ اسااق و واحدی در «اسباب نشزول» ‪ 190‬چشه‬
‫نقل از مف ری روایت کرد اند‪ .‬چه نف یر چغوی ‪ 358‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪115‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪               ‬‬
‫‪ 1﴾  ‬را نازل فرمود‪.‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -197‬اچ م ذر از ع رمه روایت کرد است‪ :‬ف ااد یهودی در روز چدر فت‪ :‬نباید‬
‫ما د چه ک تار و یروزی چر قریآ مغرور ود زیرا قریآ اسرار ‪ ،‬گ را خوب ن یداند‪.‬‬
‫چ اچرای ای آیه نازل د‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :24 – 23‬‬
‫‪.﴾           ‬‬
‫‪ -198‬اچ اچوحانم و اچ م ذر از ع رمه از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬رسول خدا‬
‫در خانهای که در آن نورات ندری‬
‫می د و ت د نفر یهودی در آنجا چودند داخل د و‬
‫آنها را چه اسالم دعوت کرد ن یم چ ع رو و حارث چ زید از او ‪ ‬رسیدند‪ :‬ای ما د! نو‬
‫از کدام دی یروی میک ی؟ یامبر فت‪ :‬م چه دی اچراهیم و از یروان راة او ه تم‪ .‬فت د‪:‬‬
‫اچراهیم چدون ک یهودی چود‪.‬‬
‫نا کتاب‬
‫رسول خدا چه ای ان فت‪ :‬چیایید چه نورات مرا‪ ،‬ه ن اییم‬
‫ا چی ما داور چا د اما آنها از ای کار اچا ورزیدند‪.‬‬
‫خدا ﴿‪  ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چه کافران چ و‪ :‬مغلوب خواهید د و در ‪،‬ه ام رد آورد م‬
‫راست در دو روه که [روز چدر] چه هم رسیدند چراى‬
‫وید و [آن] چد ‪،‬ای شاه اسشتبه‬
‫ا ن انهاى است‪ .‬روه در را خشدا کشارزار‬
‫م کردند و روه دی ر کافر چودند‪[ .‬م ل انان] آنان را چه ت م [خود] دو چراچشر خشویآ مش دیدنشد‪ .‬و‬
‫خداوند چه یارى خویآ هر ک‬
‫است»‪.‬‬
‫را که چخواهد نوان م دهد‪ .‬چه راست در ای امر چراى اهل چی آ عبرن‬
‫‪116‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪               ‬‬
‫‪ ﴾ ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :26‬‬
‫‪.2﴾  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪         ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -199‬اچ اچوحانم از قتاد روایت کرد است‪ :‬رسول خدا ‪ ‬از رورد ار طلب کرد‬
‫ن ل و ح رانی چر روم و فارس را چه امت او ارزانی فرماید‪.‬‬
‫خدا ‪ ﴿ ‬‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :29 – 28‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.﴾     ‬‬
‫‪ -200‬اچ ‪،‬ریر از طریق س ید یا ع رمه از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬حجاج‬
‫چ ع رو چا ک ب چ ا ر‬
‫اچ اچی حقیق و قی‬
‫انصار ه راز دند نا آنها را‬
‫چ زید هم ی ان چود ای ها چا ‪ ،‬اعتی از‬
‫را کرد از دی حق چر ردان د‪ .‬رفاعه چ م ذر عبداهلل چ‬
‫‪،‬بیر و س ید چ خیث ه چه آنها (‪ ،‬اعت انصار) فت د‪ :‬از دوستی چا ای یهودان ا‪،‬ت اب ک ید‬
‫و از ص ی یت و ه رازی چا ای ان چپرهیزید نا‬
‫ا را چه فریب و نیرنگ از دی نان م ار‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 6778‬و ‪ 6779‬از اچ اسااق از ما د چ اچوما د از س ید چ ‪،‬بیر یشا ع رمشه روایشت کشرد و‬
‫یخ اچ اسااق مجهول است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬چ و‪ :‬خداوندا اى دارند فرمانروای‬
‫خواه‬
‫سازى‪ .‬نی‬
‫فرمانروای چازستان و هر ک‬
‫چه هر ک‬
‫را کشه خشواه‬
‫که خواه فرمانروای ده و از هر ک‬
‫رامش دارى و هشر کش‬
‫چه دست نوست‪ .‬چه راست نو چر هر کارى نوانای »‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 6788‬چه ق م مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫کشه‬
‫را کشه خشواه خشوار‬
‫‪117‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ن ازند اما آنها نپذیرفت د‪.‬‬
‫در چارة ای ان خدا ‪ ‬آیة ﴿‪   ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪ ﴾‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :31‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -201‬اچ م ذر از ح‬
‫‪ ‬روایت کرد است‪ :‬در زمان یامبر ‪ ‬روهی فت د‪ :‬چه خدا‬
‫ق م ای ما د! ما ررود ار خویآ را چ یار دوست داریم‪ .‬خدای مهرچان آیة ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾...      ‬را نازل کرد(‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪.﴾       ﴿ :62 – 58‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 6821‬از طریق اچ اسااق از ما د چ اچوما د روایت کرد شیخ اچش اسشااق مجهشول اسشت‪.‬‬
‫نر‪ ،‬ه آیت‪« :‬مؤم ان نباید کافران را چه ‪،‬اى مؤم ان دوستان [خویآ] یرنشد و هشر کش‬
‫ایش [کشار] را‬
‫ک د [او را] در هیچ تیز از [دوست ] خدا [چهر اى] نی ت‪ .‬م ر آن ه چه نوع از آنان حشذر ک یشد و خشدا‬
‫ا را از [کیفر] خود چر حذر م دارد و چاز ت چه سوى خداسشت‪ .‬چ شو‪ :‬ا شر آن شه را کشه در دلهشاى‬
‫است نهان دارید یا آ ارش سازید خدا آن را م داند‪ .‬و آن ه را [نیز] که در آس انها و آن ه را که‬
‫در زمی است م داند و خدا چر هر کارى نواناست»‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چ و‪ :‬ا ر خدا را دوست م دارید از م یروى ک ید نا خدا‬
‫را چرایتان چیامرزد و خداوند آمرزند مهرچان است»‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 6840‬و ‪ 6841‬روایت کرد و ای مرسل است‪.‬‬
‫ا را دوست چدارد و اهان‬
‫ا‬
‫‪118‬‬
‫‪ -202‬اچ اچوحانم از ح‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ ‬روایت کرد است‪ :‬دو راهب نجرانی چه ح ور رسول‬
‫خدا آمدند‪ .‬ی ی از آنها از یامبر رسید‪ :‬در عی ی کی ت؟ رسول خدا در ‪،‬واب عجله‬
‫ن یکرد نا دستور و فرمان رورد ار در چار چرسد‪.‬‬
‫خدا ‪   ﴿ ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪ 1﴾    ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -203‬و نیز از طریق عوفی از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬روهی از م یایان‬
‫نجران امل سید(‪ )2‬و عاقب(‪ )3‬چه خدمت رسول خدا آمدند و رسیدند‪ :‬در چارة دوست ما ته‬
‫می ویی؟ فت‪ :‬او کی ت؟ فت د‪ :‬عی ی که نو ف ر میک ی چ دة خداست یامبر ‪ ‬فت‪:‬‬
‫آری او چ دة خداست‪ .‬فت د‪ :‬آیا ک ی را دید و یا ید ای که مان د عی ی چا د؟ و از نزد‬
‫یامبر ‪ ‬خارج دند‪، .‬برطیل امی نازل د و عر‬
‫کرد‪ :‬هر ا نزدت آمدند چه ای ان چ و‪:‬‬
‫﴿‪                ‬‬
‫‪.)4(﴾    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -204‬ک‪ :‬چیهقی در «دالطل» از طریق سل ه چ عبد ی وع از درش از ‪،‬دش روایت‬
‫کرد است‪ :‬یامبر قبل از ای که «ط ‪ ...‬نا ‪...‬سلی ان» نازل ود چه اهل نجران نامه نو ت‪ :‬چه‬
‫نام خدای اچراهیم اسااق و ی قوب از ما د فرستادة خدای ی تا‪ ...‬نا آخر حدیث و در ای‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬ای [مباحث] را که آیات و کتاب ح ت آمیز است چر نو م خوانیم‪ .‬چه راست‬
‫أن عی ش در‬
‫نزد خداوند مان د أن آدم است‪[ .‬که خداوند] او را از خاک آفرید آن ا چه او فرمشود‪ :‬مو‪،‬شود شو و‬
‫[چ درنگ] مو‪،‬ود د»‪.‬‬
‫‪« -2‬سید» نامآ «ایهم» است زعامت سیاسی قبیلة نجران چه عهدة او چود‪.‬‬
‫‪« -3‬عاقب» که «عبدال یح» نام دا ت امیر و فرمانروای مردم نجران چود‪.‬‬
‫‪ -4‬طبری ‪ 7156‬چا س دی که در آن راویان مجهول است از عطیشة عشوفی روایشت کشرد عطیشه نیشز ضش یف‬
‫است‪.‬‬
119
‫رحبیل‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫حدیث آمد است اهل نجران نزد رسول خدا رحبیل چ وداعة ه دانی عبداهلل چ‬
‫ در چارة چ یاری تیزها‬ ‫ آنان خدمت رسیدند و از او‬.‫بار حرثی را فرستادند‬، ‫اصبای و‬
‫واب ادامه دا ت نا ای که‬، ‫ سؤال و‬.‫رسیدند و سرور کاط ات نیز از آنها سؤال میکرد‬
‫ امروز در ای چار م لومانی ندارم م تظر‬:‫ در چارة عی ی ته می ویی؟ یامبر فت‬:‫فت د‬
    ﴿ ‫ل آیة‬،‫ صبح فردای خدای عزو‬.‫ا خبر چدهم‬
‫چ انید نا چه‬
                 
              
          
.)1(‫﴾ را نازل کرد‬ 

 
 
  
‫) نجران عاقب‬2(‫ اسقف‬:‫روایت کرد است‬
‫ اچ س د در طبقات از ازرق چ قی‬-205
‫ یامبر‬.‫ ما قبل از نو م ل ان چودیم‬:‫ فت د‬.‫ چه اسالم دعوت ان کرد‬ ‫ او‬.‫نزد یامبر آمدند‬
‫ می ویید خدا فرزند دارد و ت‬:‫است‬
‫در عی ی کی ت؟ یامبر‬
‫ دروغ فتید سه تیز مانع م ل ان دن‬:‫فت‬
:‫ فت د‬.‫خوک را میخورید و چه چت سجد میک ید‬
    ﴿ ‫که خدا آیة‬
‫ نا ای‬.‫ن یدان ت که چه آنها ته اسخ چدهد‬
                 
              
          
‫چش چ یشر از سشل ه روایشت کشرد سشل ه و شدرش‬
‫ از طریشق یشون‬386 – 385 5 »‫ چیهقی در «دالطل‬-1
.‫مجهول ه ت د و اس اد ض یف است‬
.‫ «اسقف» نامآ «اچوحارث چ علق ه» است ی وای دی ی و روحانی آن مردم چود‬-2
‫‪120‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪                ‬‬
‫‪ ﴾  ‬را نازل فرمود‪.‬‬
‫یامبر آنها را چه مباهله دعوت کرد‪ .‬اما آنها ای‬
‫کار را نپذیرفت د و چا قبول ‪،‬زیه چه دیار خود چر ت د(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :65‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -206‬اچ اسااق چا اس اد م رر که چه اچ عباس ب میرسد روایت کرد است‪:‬‬
‫نصارای نجران و چزر ان یهود نزد رسول اهلل ‪ ‬آمدند و در ح ور مبارک یامبر ‪ ‬چاهم‬
‫م ازع کردند‪ .‬دان‬
‫دان یهود فت د‪ :‬اچراهیم یرو هیچ دی ی نبود ‪،‬ز یهودیت‪ .‬نصاری فت د‪:‬‬
‫خیر یقی اً اچراهیم از یروان م یایت چود‪.‬‬
‫خدا عزو‪،‬ل آیة ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد‪.‬‬
‫‪ -207‬ای حدیث را چیهقی نیز در «دالطل» آورد است(‪.)3‬‬
‫‪ -1‬ازرق ناچ ی و خبر مرسل است اصل ای دارای واهد است سیوطی در «در ال ثور» ‪ 67 2‬ای را چشه‬
‫عبد چ ح ید هم ن بت داد است‪ .‬ترجمه آیات‪« :‬چه راست‬
‫أن عی‬
‫در نزد خداوند مان د أن آدم‬
‫است‪[ .‬که خداوند] او را از خاک آفرید آن ا چه او فرمود‪ :‬مو‪،‬ود و و [چ درنگ] مو‪،‬ود د‪[ .‬ای‬
‫سخ ] از [‪،‬انب] رورد ار نو حقا است‬
‫[چار ] او‬
‫از دان‬
‫هر ز از ک آورند ان مباش‪ .‬و هر ک‬
‫کشه چشا نشو در‬
‫که چه نو رسید اسشت احتجشاج ورزد چ شو‪ :‬چیاییشد نشا فرزنشدان ان و فرزنشدانتان و‬
‫زنان ان و زنانتان و نزدی ان ان و نزدی انتان را فراخوانیم آن ا چا ه دی ر مباهله ک یم و «ل ت» خدا را‬
‫چر دروغ ویان قرار دهیم‪ .‬حقاا که داستان راست ه ی است و م بود [راستی ] ‪،‬ز خدا نی ت و چه راست‬
‫خداوند یروزم د فرزانه است»‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬اى اهل کتاب ترا در [چار ] اچراهیم احتجاج م ورزید؟ حال آن ه نورات و انجیل ‪،‬ز ش‬
‫او فرو فرستاد ن د است‪ .‬آیا خرد ن‬
‫ورزید؟»‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 7198‬و چیهقی ‪ 384 5‬روایت کرد اند و در ای اس اد ما د چ اچوما د مجهول است‪.‬‬
‫از‬
‫‪121‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪      ﴿ :73 – 71‬‬
‫‪.﴾   ‬‬
‫‪ -208‬اچ اسااق از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬عبداهلل چ صیف عدی چ زید‬
‫و حارث چ عو‬
‫چه ی دی ر فت د‪ :‬چیایید چه آن ه خدا چه ما د (‪ )‬و یارانآ وحی کرد‬
‫چامدادان ای ان چیاوریم و ام اهان ان ار ورزیم نا آنها را ن بت چه دی‬
‫ک یم اید آنها هم مان د ما رفتار ن ای د و از دی‬
‫ان دتار نردید‬
‫در چارة آنها ﴿‪‬‬
‫ان چر ردند‪.‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪                  ‬‬
‫‪ ﴾ ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 7219‬روایت کرد در ای اس اد ما د چ اچوما د مجهول است‪ .‬نر‪ ،‬ه‪« :‬اى اهل کتاب ترا‬
‫حق را چه چاطل در م آمیزید و حقا را نهان م دارید حال آن ه [حقیقت] را م دانیشد‪ .‬و روهش از اهشل‬
‫کتاب فت د‪ :‬چه آن ه چر مؤم ان فرو فرستاد د است در آغشاز روز ای شان آریشد و در ایشان آن [روز]‬
‫ان ار [ش] ک ید نا اید که آنان [از دی ] چر ردند‪ .‬و [ای ] ای ان را ‪،‬شز چشراى ک شان کشه از دیش‬
‫ش ا‬
‫یروى کرد اند آ ار م ید‪ -‬چ و‪ :‬هدایت [حقیق ] هدایت خداست‪ -‬که [ن شد] آن شه چشه ش ا داد‬
‫د است چه ک‬
‫داد ود یا [ روه ] چه نزد رورد ارنان چا ش ا احتجشاج ورزنشد‪ .‬چ شو‪ :‬چشه راسشت‬
‫ف ل چه دست خداست‪ .‬آن را چه هر ک‬
‫چخواهد م دهد و خداوند‬
‫ای‬
‫ر داناست»‪.‬‬
‫‪122‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -209‬ک‪ :‬اچ اچوحانم از سدی از اچومالک روایت کرد است‪ :‬دان‬
‫دان و چزر ان‬
‫یهود چه فرومای ان خویآ نوصیه میکردند‪ :‬ای ان نیاورید م ر چه ک ی که از دی‬
‫یروی ک د‪.‬‬
‫ا‬
‫‪ ﴾‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫خدای چزرگ ﴿ ‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :77‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -210‬چخاری م لم و دی ران از قول ا ث چ قی‬
‫نفر یهودی در یک قط ه زمی‬
‫کاط ات چردم‪ .‬یامبر چه م‬
‫‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬م و یک‬
‫راکت دا تیم و او راکت مرا ان ار کرد‪ .‬او را نزد سرور‬
‫فت‪ :‬نو اهد داری؟ فتم‪ :‬نه چه یهودی فت‪ :‬نو ق م چخور‬
‫فتم‪ :‬ای رسول خدا! ای ک ق م میخورد و زمی م از دست میرود‪ .‬چه ای م اسبت آیة‬
‫‪ ﴾‬نازل د(‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -211‬چخاری از عبداهلل چ اچی اوفی ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬مردی کاالی خویآ را در‬
‫چازار عرضه کرد و سو د خورد که آن را چه فالن مبلر خرید است مبلر زافی را چه زچان‬
‫‪ -1‬ای مرسل است چه طبری ‪ 7228‬ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چ‬
‫ان ک ان که چه [‪،‬اى] ی ان خدا و سو دهاى خویآ چهای کم [ارزش] م ستان د آن‬
‫رو در آخرت چهر اى نخواه د دا ت و خداوند در روز قیامت چشا آنشان سشخ ن ش‬
‫ن‬
‫ن رد و اک ان ن‬
‫دارد و عذاچ دردناک [در یآ] دارند»‪.‬‬
‫ویشد و چشه آنشان‬
‫‪ -3‬صشششایح اسشششت چخشششاری ‪ 2356‬و ‪ 2357‬و ‪ 2676‬و‪ 2677‬و ‪ 4549‬و ‪ 4550‬و ‪ 6659‬و ‪ 6660‬و‬
‫‪ 6677‬و ‪ 7183‬و ‪ 7184‬م ششلم ‪ 138‬ششاف ی ‪ 51 1‬اح ششد ‪ 44 1‬و ‪ 212 5‬طیال ششی ‪ 262‬و‬
‫‪ 1051‬اچوداود ‪ 3243‬نرمذی ‪ 1269‬اچ ما‪،‬ه ‪ 2323‬طبری ‪ 7279‬واحدی در اسباب نزول ‪216‬‬
‫چغوی ‪ 318 1‬اچ حبان ‪ 5084‬و چیهقی ‪ 44 10‬از اچ م ود روایت کرد اند‪ .‬زاد ال شیر ‪ 185‬چشه‬
‫نخریج ماقق‪.‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪123‬‬
‫آورد که هر ز آن را نپردخته چود نا چه ای وسیله چه م ل انی ضرر چزند‪ .‬چ اچرای آیة ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫حافظ اچ حجر در رح صایح چخاری فته است‪ :‬چی ای دو حدیث م افات نی ت‬
‫م‬
‫است نزول آیه چه هردو سبب صورت رفته چا د(‪.)2‬‬
‫‪ -212‬اچ ‪،‬ریر از ع رمه روایت کرد است‪ :‬حیی چ اخطب ک ب چ ا ر‬
‫و چرخشی‬
‫دی ر از یهودیان صفات نبی کریم ‪ ‬را که خدای ی انه در نورات چیان کرد چود نغییر دادند‬
‫و سو د یاد کردند که ای ‪ ،‬لههای ناریف د از ‪،‬انب رورد ار است‪ .‬ش‬
‫ایش آیشه‬
‫در چارة آنها نازل د(‪.)3‬‬
‫حافظ اچ حجر فرمود است‪ :‬احت ال دارد که آیه در ای مورد نازل د چا د لی‬
‫آن ه در صایح چخاری آمد مورد اعت اد است‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :80 – 79‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪.﴾   ‬‬
‫‪ -213‬اچ اسااق و چیهقی از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬ه امی که عل ای یهود‬
‫و نصارای نجران ح ور رسول اهلل ‪ ‬رد آمدند و رسول خدا ‪ ‬آنها را چه اسالم دعوت‬
‫کرد اچورافع قرظی فت‪ :‬ای ما د! آیا میخواهی رست ت ک یم مان د م یایان که عی ی‬
‫را رستآ میک د؟ یامبر فت‪ :‬چه خدای ی تا ا میچرم [‪ ...‬م اذاهلل که غیر از خدای ی انه‬
‫دی ری را رستآ ک م و یا دستور چدهم مردم ‪،‬ز ذات اک و مت الی او مو‪،‬ود دی ر را‬
‫‪ -1‬صایح است چخاری ‪ 2088‬و ‪ 4551‬از اچی اوفی روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -2‬فتح الباری ‪.213 8‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 7275‬چه ق م مرسل و واحدی ‪ 220‬از ع رمه چدون اس اد روایت کرد است‪.‬‬
‫‪124‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫چپرست د‪ .‬نه خدا چه ای کار مرا چران یخته و نه چه ای کار مأمورم ساخته است](‪.)1‬‬
‫﴿ ‪‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪ ﴾ ‬نازل‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫د(‪.)2‬‬
‫‪ -214‬عبدالرزاق در نف یر خود از ح‬
‫‪ ‬روایت کرد است‪ :‬مردی فت‪ :‬ای رسشول‬
‫خدا! ما چر نو سالم میک یم ه انطوری که چشه ی شدی ر سشالم می شوییم آیشا نشو را سشجد‬
‫یامبر خود را عزیز و رامی چدارید و حق واچ ت ان و اهل چیتآ را‬
‫ن یم؟ فت‪ :‬نه و لی‬
‫چهتر چ اسید که سجد چر هی‬
‫‪،‬ز خدای ی انشه روا و سشزاوار نی شت‪ .‬چ شاچرای‬
‫خشدای‬
‫مت ال آیات مذکور را نازل فرمود‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :89 – 86‬‬
‫‪.﴾          ‬‬
‫‪ -215‬ن اطی اچ حبان و حاکم از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬مردی از انصار‬
‫م ل ان د سپ‬
‫از اسالم خارج ردید و ت دی چ د از ای کارش ی ان ردید و چه قوم‬
‫‪ -1‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 3‬د ‪.325‬‬
‫‪ -2‬ض یف است طبری ‪ 8294‬چیهقی در «دالطشل» ‪ 384 5‬روایشت کشرد انشد‪ .‬در اسش اد آن ما شد چش‬
‫اچوما د مجهول است‪ .‬سیوطی در «الدر» ‪ 82 2‬چه اچ اسااق اچ ‪،‬ریشر اچش اچوحشانم اچش م شذر و‬
‫چیهقی در «دالطل» ن بت کرد ‪ .‬چه زاد ال یر ‪ 188‬نخریج ماقق‪ .‬ترجمه آیات‪« :‬هیچ چ شرى را [روا]‬
‫نی ت که خداوند چه او کتاب و دانآ و یامبرى چدهد آن ا چه مردم چ وید که چه ‪،‬اى خدا چ د ان م‬
‫چا ید‪ .‬چل ه [ یامبر م‬
‫وید‪ ]:‬چا آموزش کتاب و چا خواندن [آن عال ان] رچاان چا ید‪ .‬و [روا نی ت] که چه‬
‫ا فرمان دهد که فر ت ان و یامبران را چه رورد ارى یرید آیا‬
‫چه کفر فرمان م دهد؟»‪.‬‬
‫ا را‬
‫از آن ه م ل ان د اید‬
125
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫خود یام داد که چه ح ور رسول خدا ک ی را چفرستید و چپرسید آیا چرای م مجال نوچه‬
          ﴿
‫ه ت؟‬
              
            
.‫ نازل ردید‬1﴾ 
 
   
 
 
  
    
  
   
   
   
     
 
   
  
.)2(‫د‬
‫قومآ چرای او یام فرستادند و او دوچار چه اسالم م ر‬
‫ حارث چ سوید چه‬:‫ م دد در م د خود و عبدالرزاق از مجاهد روایت کرد اند‬-216
.‫ ای ان آورد و دوچار مرند د و چه نزد قوم خود چر ت‬ ‫مدی ه آمد و چه نبی کریم‬
          ﴿ ‫خدا در چارة او‬
              
            
‫ ای‬.‫﴾ را نازل کرد‬            
‫ چه خدا‬:‫ حارث فت‬.‫آیه را ی ی از افراد قبیلهاش چه وش او رساند و چرایآ قراتت کرد‬
‫از آن شه] شواه دادنشد‬
‫از ای ان ان کفر ورزیدنشد و [ ش‬
‫ «خداوند ت ونه روه را که‬:‫ ه‬،‫ نر‬-1
‫ریها چراى آنان آمد هدایت م ک د؟ و خداوند رو سشت اران‬
‫یامبر حقا است و [چ د از آن ه] رو‬
‫ز ای ان آن است که ل ت خدا و فر شت ان و مردمشان ه ش چشر آنشان‬، ‫رو‬
‫ ای‬.‫ک د‬
‫را هدایت ن‬
‫ م ر آنان که چ د از آن‬.‫اودانهاند عذاب از آنان کاسته ن ود و نه آنان مهلت یاچ د‬، ]‫ در آن [ل ت‬.‫است‬
.»‫ان خداوند آمرزند مهرچان است‬
‫چ‬
‫نوچه کردند و [کار را] چه صالح آوردند‬
336 4 ‫ و‬142 2 ‫ حشاکم‬4460 ‫ اچش حبشان‬247 1 ‫ اح شد‬85 ‫ صایح است ن شاطی در نف شیر‬-2
‫ روایت کرد اند حاکم و ذهبشی ایش را‬225 ‫ و واحدی در اسباب نزول‬197 8 ‫ چیهقی‬7358 ‫طبری‬
.‫ چه نخریج ماقق‬191 ‫ زاد ال یر‬.‫ دارای واهد مرسل است‬.‫صایح میدان د‬
‫‪126‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫سو د میدانم که نو راست می ویی رسول خدا از نو راست ونر و خدای ی تا از ه ه‬
‫راست ونر است‬
‫از کفر چر ت اسالم آورد‪ .‬اسالمیتآ نی و و چرازند چود(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪            ﴿ :97‬‬
‫‪.2﴾  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -217‬ک‪ :‬س ید چ م صور از ع رمه روایت کرد است‪ :‬ه امی که خدای چزرگ آیة‬
‫﴿‪( ﴾...    ‬آل ع ران‪ )85 :‬را نازل کرد‪ .‬یهود فت‪ :‬ما م ل ان‬
‫ه تیم‪ .‬یامبر چه آنها فت‪ :‬خدا چر م ل انان حج را فر‬
‫فر‬
‫نی ت و از فری ة حج ان ار کردند‪.‬‬
‫کرد است‪ .‬فت د‪ :‬چر ما حج‬
‫خدا ‪     ﴿ ‬‬
‫‪ ﴾  ‬را نازل فرمود(‪.)3‬‬
‫‪    ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :103 – 100‬‬
‫‪.4﴾      ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -218‬فریاچی و اچ اچوحانم از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬در دورة ‪،‬اهلیت چی‬
‫اوس و خزرج ف اد و نفرت حاکم چود‪ .‬روزی آنها یک ‪،‬ا ن ت د و حوادثی را که در‬
‫‪ -1‬عبدالرزاق ‪ 426‬و از طبری ‪ 7361‬چه ق شم مرسشل از مجاهشد و طبشری ‪ 7362‬چشه ه شی م شی از سشدی‬
‫روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬در آن ن انههاى رو‬
‫[از ‪ ،‬له ] مقام اچراهیم است و هر ک‬
‫چراى خداوند حج خانه [ک به] چر [عهد ] مردم است [البته] ک‬
‫که وارد آن ود ای‬
‫اسشت و‬
‫که چتواند سوى آن را چرد‪ .‬و هر کش‬
‫کفر ورزد [چداند] که خداوند از ‪،‬هانیان چ نیاز است»‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 7516‬چه ق م مرسل چه ه ی م ی از وی روایت کرد مرسل و ض یف است‪.‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬اى مؤم ان ا ر از روه از اهل کتاب فرمان چرید‬
‫از ای انتان‬
‫ا را کافر ردان د»‪.‬‬
‫‪127‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ذ ته صورت رفته چود چه رخ ی دی ر ک یدند نا آنجا که چه خ م و غ ب آمدند و علیه‬
‫‪ ﴾‬نا دو آیة چ د از آن نازل د(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫آیة ﴿ ‪   ‬‬
‫ی دی ر سالح چردا ت د‪.‬‬
‫‪ -219‬اچ اسااق و اچو یخ از زید چ اسلم روایت کرد اند‪ :‬اس چ قی‬
‫یهودی از‬
‫ک ار روهی از اوس و خزرج که چاهم م غول صابت چودند ذ ت و م اهدة ص ی یت و‬
‫الفت آنها چ د از آن ه ه د‬
‫ی او را سخت خ‬
‫ی ساخت و چه ‪،‬وان یهودی که چا او‬
‫چود دستور داد نا در چی آنها چ ی د و حوادث روز چ اث را چه خاطر ان چیاورد ‪،‬وان ه ی‬
‫کار را انجام داد‪ .‬آنان چاهم در یری لفظی یدا کردند نا ای که دو نفر چه نامهای اوس چ‬
‫قیظی از قبیلة اوس و ‪،‬بار چ صخر از قبیلة خزرج چرخاست د و چاهم چه فت و رداخت د‪ .‬هردو‬
‫رو خ‬
‫ی‬
‫دند و چه هم ح له کردند و آمادة ‪ ،‬گ دند‪ .‬ای خبر چه یامبر ‪‬‬
‫رسید‪ .‬آن چزر وار آمد و اندرز ان داد و میان آنان صلح چرقرار کرد‪ .‬آنها از دستورات‬
‫یامبر اطاعت کردند‪.‬‬
‫خدای عزو‪،‬ل در مورد اوس چ قیظی ‪،‬بار و ه راهان ان آیة‬
‫﴿‪ ﴾...         ‬را و در مورد اس چ‬
‫قی‬
‫آیة ﴿‪( ﴾...    ‬آل ع ران‪ )99 :‬را نازل کرد‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :115 – 113‬‬
‫‪.﴾     ‬‬
‫‪ -220‬اچ اچوحانم طبرانی و اچ م د در «الصاابة» از اچ عباس ب روایت کرد‬
‫اند‪ :‬تون عبداهلل چ سالم ث لبه چ س یه اسید چ س یه و اسد چ عبید و ت د ن دی ر از‬
‫یهود چه اسالم رغبت یدا کردند و آن را نصدیق ن ودند و ای ان آوردند‪ .‬عل ای یهود و‬
‫کفار واچ ته چه آن رو فت د‪ :‬ک ی از ما چه ما د (‪ )‬ای ان نیاورد است م ر چدکرداران‬
‫‪ -1‬واحدی ‪ 233‬و ‪ 234‬از دو طریق از خلیفه چ حصی از اچونصر از وی روایت کرد است راویهای آن‬
‫ثقه اند اما در یدن اچونصر از اچ عباس اختال‬
‫است و چه اصل حدیث واهد است‪.‬‬
‫‪128‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ریر ای ها ا ر از نخب ان ما چودند هر ز دی‬
‫دران خویآ را رها ن یکردند و سراغ‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪  ‬‬
‫خدا آیة ﴿ ‪  ‬‬
‫آیی دی ران ن یرفت د‪.‬‬
‫‪ -221‬اح د و غیر او از اچ م ود ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬رسول خدا ن از خفت (ع ات) را‬
‫چه م جد آمد در حالی که مردم ه ه م تظر اقامة ن از چودند‪.‬‬
‫چه نأخیر انداخت سپ‬
‫یامبر اکرم ‪ ‬فرمود‪ :‬چه راستی که هی‬
‫یاد ن یک د م ر‬
‫ا‪.‬‬
‫از یروان ای ادیان خدا را در ای وقت ب‬
‫﴿‪          ‬‬
‫‪          ‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪ 2﴾  ‬نازل ردید‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :118‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.3﴾  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -1‬طبرانی ‪ 1388‬روایت کرد است هیث ی در ماج ع زواطد ‪ 10899‬می وید‪« :‬راویهای ای ثقه انشد»‬
‫واحدی ‪ 237‬ای را چه اچ عباس و مقانل ن بت کرد است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪[« :‬ه ه آنان] چراچر نی ت د از اهل کتاب روه راست ردار است‪ .‬آیات خشدا را در اوقشات شب‬
‫سجد ک ان م خوان د‪ .‬چه خدا و روز قیامت ای ان م آورند و چه کشار ای شته فرمشان مش ده شد و از کشار‬
‫نا ای ت چاز م دارند و در [انجام] نی‬
‫ها م‬
‫تاچ د و آنان از ای ت ان د‪ .‬هر کار نی‬
‫هر ز در آن چار ناسپاس نبی د و خداوند چه [حال] رهیز اران داناست»‪.‬‬
‫که انجام ده د‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ششه‪« :‬اى مؤم ششان از غیششر خودنششان ه ششراز م یریششد‪[ .‬آنششان] در ناچ ششارى [ن ششبت چششه] ش ا کونششاه‬
‫ن‬
‫ورزند‪ .‬رنج [و ناراحت ]‬
‫ا را دوست دارند‪ .‬چه راست د‬
‫از زچانهای ان آ ش ار اسشت‪ .‬و آن شه‬
‫دلهای ان نهان م دارد چزر تر است ا ر خرد ورزید ن انهها [ى رو‬
‫] را چراى‬
‫ا چیان کرد ایم»‪.‬‬
‫‪129‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -222‬اچ ‪،‬ریر و اچ اسااق از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬عد ای از م ل انان چا‬
‫مردانی از یهود ن اس و ارنباط دا ت د چه ای خاطر که در زمان ‪،‬اهلیت ه ایه و هم ی ان‬
‫ی دی ر چودند‪ .‬خدای چزرگ آنها را از دوستی و ص ی یت چا یهود م ع کرد زیرا چیم فت ة‬
‫یهود چر آنها میرفت‪ .‬خدا ‪ ‬در ای چار آیة ﴿‪      ‬‬
‫‪ ﴾... ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :121‬‬
‫‪.2﴾    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -223‬اچ اچوحانم و اچوی لی از م ور چ مخرمه روایت کرد اند‪ :‬چه عبدالرح‬
‫چ‬
‫عو ‪ ‬فتم‪ :‬از سر ذ تنان در روز احد چرایم ح ایت ک ‪ .‬فت‪ :‬از آیة ‪ 120‬آل‬
‫ع ران چه چ د را چخوان سر ذ ت ما را درخواهی یافت‪.‬‬
‫﴿‪   ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪ ﴾‬را قراتت کرد و فت‪ :‬آنها ک انی چودند که از م رکان امان خواست د‪ .‬چاز نا‬
‫﴿‪( ﴾         ‬آل ع ران‪« )143 :‬و چه‬
‫راست آرزوى مرگ م کردید یآ از آن ه چه دیدارش رسید‬
‫آن را در حال که‬
‫م ن ری تید» را خواند و فت‪ :‬م ظور روحیة م ل انانی است که نبرد و ی ار چا د‬
‫آرزو میکردند‪.‬‬
‫را‬
‫نا ﴿‪( ﴾    ‬آل ع ران‪« )144 :‬آیا ا ر چ یرد یا‬
‫ک ته ود از آیی خود چر م‬
‫ردید؟» قراتت کرد و فت‪ :‬مراد از ای کل ات صدای‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 7678‬روایت کرد در ای اس اد ما د چ اچوما د مجهول است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و [یاد ک ] آن شا کشه چامشدادان از شیآ ک شانت چیشرون آمشدى‪ .‬مؤم شان را چشراى ‪ ،‬شگ چشه‬
‫‪،‬ای ا ها م‬
‫اردى‪ .‬و خداوند واى داناست»‪.‬‬
‫‪130‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫یطان است که روز احد چه آواز چل د فت‪ :‬ما د ک ته د چازهم نا ای قول خدای ن الی‬
‫﴿‪( ﴾ ‬آل ع ران‪ )154 :‬قراتت کرد و در ای چار فت‪ :‬ی ی آنها را چه خواب‬
‫سب ی فرو چرد‪.‬‬
‫‪ -224‬چخاری و م لم از ‪،‬اچر چ‬
‫عبداهلل روایت کرد اند‪ :‬آیة ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾  ‬در چارة ما چ ی سل ه و چ ی حارثه نازل د است‪.‬‬
‫‪ -225‬اچ اچو شیبه در «مصش ف» و اچش اچوحشانم از ش بی روایشت کشرد انشد‪ :‬روز چشدر چشه‬
‫م ل انان خبر رسید که کرز چ ‪،‬اچر ماارچی چه م رکان ک ک میرساند و ای خبر آنهشا را‬
‫چ ششیار ن ششران سششاخت‪ .‬و ﴿‪         ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪( ﴾  ‬آل ع ران‪« )125 – 124 :‬آن ا که چه مؤم شان مش‬
‫چرایتان چ‬
‫نی ت که رورد ارنان‬
‫آس ان] مدد رساند؟ آرى ا ر‬
‫فتش ‪ :‬آیشا‬
‫ا را چه سه هزار [نفر] از فر ت ان فرو فرسشتاد شد [از‬
‫یبای ک ید و رهیز ارى ن ایید و [کافران] چا ایش ‪،‬شوش‬
‫[و خروش] چه سویتان آی د رورد ارنان‬
‫ا را چه ج هزار [نفر] از فر ت ان ن ان ذار مدد‬
‫م رساند» در ای خصود نازل د‪ .‬تشون خبشر‬
‫شت قشریآ چشه کشرز رسشید دی شر چشه‬
‫م رکان ک ک نرساند و رورد ار ح یم نیز ج هزار فر ته را چه ک ک م شل انان نفرسشتاد‬
‫(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :128‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 7742‬چه‬
‫ل مرسل از بی روایت کرد ض یف است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬نو را در ای کار اختیارى نی ت‪ .‬ته [خداوند] آنان را چبخ اید یا عذاچ ان ک د تشرا کشه آنشان‬
‫ست ارند»‪.‬‬
‫‪131‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -226‬اح د و م لم از ان‬
‫‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬روز احد دندان نبی اکرم ‪‬‬
‫تهرة مبارک ای ان زخم د و خون از صورنآ ‪،‬اری‬
‫ت‪.‬‬
‫آن ا‬
‫ت‬
‫فت‪ :‬ت ونه چه‬
‫فالح و رست اری میرس د قومی که رخ ار یامبر ان را از خون رن ی کردند در حالی که‬
‫چه رستآ و عبادت رورد ار ی تا دعوت ان میکرد‪.‬‬
‫خدای چزرگ آیة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾...  ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -227‬اح د و چخاری از اچ ع ر ب روایت کرد اند‪ :‬از رسول خدا یدم که‬
‫می فت‪ :‬خدایا فالن را ل ت ک‬
‫ع رو را ل ت ک‬
‫خدایا حارث چ ه ام را ل ت ک‬
‫رورد ارا صفوان چ امیه را ل ت ک‬
‫‪ ﴾...  ‬نازل د‪ .‬سپ‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫چ اچرای‬
‫ای خدا سهیل چ‬
‫آیة ﴿‪  ‬‬
‫نوچة ن ام آنها ذیرفته د(‪.)2‬‬
‫‪ -228‬چخاری از اچوهریر ‪ ‬نیز چه ای م ی روایت کرد است(‪.)3‬‬
‫حافظ اچ حجر می وید‪ :‬طریق ‪ ،‬ع چی ای دو حدیث ایش اسشت‪ :‬رسشول خشدا چ شد از‬
‫وقایع دلخراش احد در ن از چر آنهایی که نام ان چه حدیث اچ ع ر ذکر د دعا کرد‪.‬‬
‫آیه در چارة هردوی ای حوادث آن ه چرای یامبر یآ آمد و آن شه یشامبر انجشام داد کشه چشر‬
‫آنها دعا کرد‪ .‬نازل د است‪.‬‬
‫‪ -1‬صایح است چخاری ‪ 365 7‬یآ از حدیث ‪ 4069‬ن لیقاً م لم ‪ 1791‬چه ق شم موصشول اح شد ‪3‬‬
‫‪ 253‬و ‪ 288‬نرمذی ‪ 3002‬و ‪ 3003‬اچ ما‪،‬ه ‪ 4027‬اچوی لی ‪ 3738‬اچش حبشان ‪ 6574‬و ‪6575‬‬
‫واحدی ‪ 244‬طبری ‪ 7805‬و ‪ 7806‬ن اطی در «نف یر» ‪ 97‬از ان‬
‫روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -2‬چا واهدش صایح است چخاری چه ای عبارت روایت ن شرد اح شد ‪ 93 2‬نرمشذی ‪ 3004‬روایشت‬
‫کرد اند در اس اد آن ع ر چ ح ز ض یف است‪ .‬چخاری ‪ 4070‬از سشالم چش عبشداهلل چش ع شر چشه ق شم‬
‫مرسل چه عبارت «دعا میک د» نه «ل ت میک د» روایت کرد است‪ .‬چخشاری ‪ 4069‬و ‪ 7346‬چشه ق شم‬
‫موصول از اچ ع ر روایت کرد و نامها را ذکر ن رد است‪.‬‬
‫‪ -3‬چخاری ‪ 4560‬و ‪ 6200‬ح یدی ‪ 939‬دارمشی ‪ 374 1‬ن شاطی ‪ 201 2‬اچش حبشان ‪ 1972‬روایشت‬
‫کرد اند در ای حدیث هم نام م رکی نی ت‪.‬‬
‫‪132‬‬
‫اچ حجر میافزاید‪ :‬لی‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫موضوع را ای حدیث ی ید نر میسازد‪:‬‬
‫‪ -229‬م لم از اچوهریر ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬یامبر در ن از فجر ای دعا را میخوانشد‬
‫رورد ارا رِعل ذکوان و عُصَیَّه را ل ت ک ‪ .‬نا آن که خدای عزو‪،‬ل آیة ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾ ‬را نازل کرد‪ .‬و‪،‬ه ا ال ای است‪ :‬آیه در موضوع احد نازل ردید و ‪،‬ریان‬
‫رعل و ذکوان چ د از آن است‪.‬‬
‫اچ حجر میفرماید‪ :‬ام ان دارد که فتشه شود قصشة رعشل و ذکشوان چ شد از غشزوة احشد‬
‫صورت رفته است اما نزول آیه از سبب آن [قصة احد] اندک زمانی چه نأخیر افتشاد سشپ‬
‫در چارة ه ة ای ها نازل ردید است(‪.)1‬‬
‫سُیوطی صاحب میفرماید‪ :‬در سبب نزول ای آیه حدیث دی ری نیز آمد است‪:‬‬
‫‪ -230‬چخاری در «ناریخ» خود و اچ اسااق از سالم چ عبداهلل چ ع ر ‪ ‬روایت کرد‬
‫اند‪ :‬مردی از قریآ نزد رسول خدا آمشد و فشت‪ :‬نشو از د ش ام مشا را م شع میک شی و سشپ‬
‫چرمی ردی‪ .‬چ د ت چه رسول خدا کرد و سری خود را چره ه ن ود‪ .‬یامبر او را از خود دور‬
‫کرد و دعای چدش ن شود‪ .‬ش‬
‫آیشة ﴿‪ ﴾...    ‬نشازل شد‪ .‬سشپ‬
‫آن‬
‫خص م ل ان د و چه اسالم اچ دی خوچی ن ان داد‪ .‬ای حدیث مرسل غریب است‪.‬‬
‫اسششباب نششزول آیششة ‪        ﴿ :130‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -231‬فریاچی از مجاهد روایت کرد است‪ :‬م ل انان کاالی خویآ را چه صورت ن یه نا‬
‫زمانی م ی میفروخت د تون زمان رداخت چهشای کشاال میرسشید فرو ش د در عشو دادن‬
‫‪ -1‬چه فتح الباری ‪ 227 – 226 8‬ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬اى مؤم ان رچا را ت دی و ت د چراچشر مخوریشد‪ .‬و از خداونشد شروا چداریشد چا شد کشه رسشت ار‬
‫وید»‪.‬‬
‫‪133‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫مهلت چی تر چه خریدار چرای ادای دی‬
‫مبغلی چر چهای کاال میافزود‪ .‬چشه ایش سشبب خشدا ‪‬‬
‫‪ ﴾   ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪         ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫﴿ ‪    ‬‬
‫‪ -232‬و ه‬
‫ی از عطات روایشت کشرد اسشت‪ :‬در زمشان ‪،‬اهلیشت طایفشة ثقیشف از چ شی‬
‫مغیر (‪ )2‬وام می رفت د و تون مدت ن یی‬
‫د چه ایان میرسشید چشده اران می فت شد‪ :‬چشه‬
‫ا هم در عو‬
‫خشدا ‪‬‬
‫ا سود چی تری میدهیم‬
‫آن مشدنی چشه مشا مهلشت چدهیشد‪ .‬ش‬
‫‪ ﴾   ‬را نازل فرمود(‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪         ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫﴿ ‪    ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :140‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪.4﴾    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -233‬اچ اچوحانم از ع رمه روایت کرد است‪ :‬تون اخبشار ‪ ،‬شگ احشد دیشر چشه زنهشا‬
‫رسید عد ای از آنها چرای ک ب خبر از هر (مدی ه) چیرون آمدند‪ .‬نا شا دو نفشر سشوار چشر‬
‫تر از را رسیدند‪ .‬زنی از آنان رسید‪ :‬از رسول خدا ته خبر؟ فت د‪ :‬زند است‪ .‬زن فشت‪:‬‬
‫اک ون که یامبر ‪ ‬زند است روای دی ر ندارم که خدا چ د ان خویآ را چه در‪،‬ة هادت‬
‫نایل می رداند‪ .‬طبق فتار آن زن کالم ‪،‬لیل ﴿‪ ﴾  ‬نازل د‪.‬‬
‫[اچ اچوحانم از ع رمه روایت کرد است‪ :‬تون اخبشار ‪ ،‬شگ احشد چشه زنشان مدی شه دیشر‬
‫رسید چرای ک ب خبر چیرون آمدند نا ا دیدند ک انی ی ر دو ‪،‬وان هید را چشاالی یشک‬
‫‪ -1‬مرسل و مرسل از ق م ض یف است‪ .‬چه نف یر مجاهد ‪ 134 1‬ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬در ن خة اصلی چ ی ن یر است از طبری و «در ال ثور» ‪ 128 2‬ثبت د‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 7822‬از اچ ‪،‬ریج از عطا روایت کرد مرسل است‪.‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬ا ر چه‬
‫روزها [ى‬
‫چرخ از‬
‫ا زخ‬
‫رسد چه راست چه رو [کافران نیز] زخ ش مان شد آن رسشید اسشت‪ .‬و ایش‬
‫ت و یروزى را] در میان مردم م‬
‫ردانیم‪ .‬و نا خداوند مؤم ان [واق ] را م لوم چدارد و‬
‫ا را وا یرد‪ .‬و خداوند ست اران را دوست ن‬
‫دارد»‪.‬‬
‫‪134‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫االغ و یا یک تر چار کرد چه آنجا رسشاندند‪ .‬زنشی کشه از انصشار چشود رسشید‪ :‬ایش‬
‫شهیدان‬
‫کی ت د؟ فت د‪ :‬فالن و فالن ی ی چرادر آن زن چود و دی ری وهرش (و یا ی ی از ایش دو‬
‫هید وهر و دی ری رش چود) زن در آن حالت ‪،‬ان داز رسید‪ :‬رسول خدا ‪ ‬ته د؟‬
‫فت د‪ :‬زند است فت‪ :‬تون او زند است دی ر هیچ روا ندارم کشه خشدای نوانشا چ شد ان‬
‫خویآ را چه مقام هادت چزرگ و رامی میدارد‪ .‬طبق فتار آن زن کشالم الهشی ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾  ‬نازل د](‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :143‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -234‬اچ اچوحانم از طریق عوفی از اچ عبشاس ب روایشت کشرد اسشت‪ ، :‬شاعتی از‬
‫اصااب ‪ ‬چا ح رت می فت د‪ :‬کاش مان د اصااب چدر هید می دیم و یا کاش مثشل روز‬
‫چدرکارزاری یآ میآمد کشه مشا در آن میشدان چشا م شرکان نبشرد کشرد از خشود دلیریهشا و‬
‫هامتها ن ان میدادیم یا هادت و ‪ ،‬ت را چشه دسشت مشیآوردیم و یشا از زنشد ی چی شتر‬
‫چهر م د می دیم دیری ن ذ ت که خدا در میدان احشد اح ار شان کشرد و در آن کشارزار‬
‫ک ی از خود ایداری و مقاومت ن شان نشداد م شر آنهشا کشه خواسشت و ارادة کرد شار چشر‬
‫ایداری و استقامت ای ان قرار رفته چشود‪ .‬ش‬
‫‪ ﴾...‬نشازل‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫آیشة ﴿ ‪  ‬‬
‫د(‪.)3‬‬
‫‪ -1‬اچوالف ل ما ود األلوسی نف یر روح ال انی ه ان م بع ج ‪ 4‬د ‪.69‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و چه راست آرزوى مرگ م کردید یآ از آن ه چه دیدارش رسید ش‬
‫م ن ری تید دیدید»‪.‬‬
‫‪ -3‬اس ادش چه خ اطر عطیه چ س د عوفی ض یف است‪ .‬اما چه م ی ای‬
‫از ای ذکر کرد است‪.‬‬
‫آن را در حشال کشه‬
‫واهد است که طبری ‪ 7929‬و چ شد‬
‫‪135‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪            ﴿ :144‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.1﴾   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -235‬اچ م ذر از ع ر چ خطاب ‪ ‬روایت کرد اسشت‪ :‬در غشزوة احشد از نشزد رسشول‬
‫خدا‪ ‬راک د دیم و م چه کو چاال دم و از یشک یهشودی ش یدم کشه می فشت‪ :‬ما شد‬
‫ک ته د‪ .‬فتم‪ :‬از هی‬
‫ن وم که چ وید‪ :‬ما د ک ته د و رنشه شردنآ را مشیزنم‬
‫نا ا دیدم رسول خدا و سپاة اسالم چه عقب چرمی ردند‪.‬‬
‫خدای چزرگ آیة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾... ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫‪ -236‬اچ اچوحانم از رچیشع روایشت کشرد اسشت‪ :‬در روز احشد مصشایب فشراوان دام یشر‬
‫م ل انان ردید مردم ی دی ر را چرای ا‪،‬ت اع چر رد رسول خدا ‪ ‬دعوت کردند‪ .‬عد ای‬
‫فت د‪ :‬یامبر ک ته د عد ای دی ر فت د‪ :‬ا ر یغ بر اچداً ک ته ن ی شد‪ .‬و روهشی دی شر‬
‫فت د‪ :‬در راهی که یامبرنان می‪ ،‬ید نبرد ن ایید نا خدای ‪،‬هان یروزنان رداند و یا چه او‬
‫‪ ﴾‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫ملاق وید‪ .‬چ اچرای خدا آیة ﴿ ‪    ‬‬
‫‪ -237‬چیهقی در «دالطل» از اچو نجیح روایشت کشرد اسشت‪ :‬مشردی از مهشا‪،‬ری از ک شار‬
‫مردی از انصار که در خاک و خون مینپید ذ ت و فت‪ :‬خوب خبر داری کشه یشامبر ‪‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و ما اد ‪،‬ز رسول [خدا] نی ت [که] چه راست‬
‫ک ته ود از آیی خود چر م‬
‫خداوند ن‬
‫ردید؟ و هر ک‬
‫رساند و خداوند چه‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 7941‬از رچیع چ ان‬
‫که چا آنها قوی می ود‪.‬‬
‫یآ از او رسوالن چود انشد‪ .‬آیشا ا شر چ یشرد یشا‬
‫از آیی خشود چر شردد [در حقیقشت] هشیچ زیشان چشه‬
‫ر زاران اداش خواهد داد»‪.‬‬
‫و از قتاد ‪ 7940‬چه ق م مرسل روایت کرد دارای شواهد مرسشل اسشت‬
‫‪136‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ک ته د؟ مرد انصاری از خاک و خون سر چردا ت و فت‪ :‬ا ر ما د ک ته د چا شد او‬
‫رسالت خویآ را انجام داد حاال‬
‫ای آیه نازل د(‪.)1‬‬
‫ا چرای دفاع از دی چج ید‪.‬‬
‫‪ -238‬اچ راهویه در م د خود از زهری روایت میک د‪ :‬اچلی‬
‫در روز احشد چشه صشدای‬
‫چل د فت‪ :‬ما د ک ته د‪ .‬ک ب چ مالک ‪ ‬می وید‪ :‬م اولی ک شی چشودم کشه رسشول‬
‫خدا را دیدهم و ت ان مبارک او را از زیر کال خود اختم و چه صدای چل د فتم‪ :‬رسول‬
‫خدا ای جاست‪.‬‬
‫آیة ﴿‪ ﴾...   ‬نازل د‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :154‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪                    ‬‬
‫‪                  ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.2﴾  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 7944‬چیهقی در «دالطل» ‪ 248 3‬از اچ اچونجیح از درش روایت کرد اند ای مرسل است و‬
‫دارای واهد مرسل دی ر که آنها را طبری ‪ 7945‬و چ د از ای روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬آن ا‬
‫فرا م‬
‫ا فرود آورد که روه از‬
‫ا را‬
‫از اندو آرام‬
‫[چه صورت] خواچ سبک چر‬
‫رفت و روه [دی ر] چودنشد کشه اندی شه خود شان ن ران شان سشاخته چشود چشه خداونشد‬
‫شان‬
‫نادرست‪ -‬تون دار [عصر] ‪،‬اهلیات‪ -‬م چردند‪ .‬م‬
‫فت د‪ :‬آیا چهر اى از یارى [خشدا] خشواهیم دا شت؟‬
‫چ و‪[ :‬ناقاق] مدد [اله ] ه هاش چه دست خداست‪ .‬در دلهاى خویآ تیزى را نهان م دارند که [آن را]‬
‫چراى نو آ ار ن‬
‫سازند‪ .‬م‬
‫وی د‪ :‬ا ر ما از یارى [خدا] چهر اى دا شتیم در ای جشا ک شته ن ش‬
‫شدیم‪.‬‬
‫چ و‪ :‬ا ر در خانههایتان [هم ] چودید ک ان که ک ته دن چر آنان مقرار شد چشود چشه سشوى ک شتار ا‬
‫خود چیرون م آمدند و نا خداوند آن ه را که در سی ههایتان دارید [در ع ل] چیازماید‪ .‬و نا آن ه را که در‬
‫دلهایتان است اک سازد و خداوند چه راز دلها داناست»‪.‬‬
137
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ در میدان احد وقتی نرس و اندوة دید‬:‫ روایت کرد است‬ ‫ اچ راهویه از زچیر‬-239
‫ما را فرا رفت اح اس کردم خدای مهرچان خواچی سبک و آرامچخآ چه ما عطا فرمود‬
‫ سو د چه خدا در آن لاظه آواز م تب چ‬.‫چیدار ن اند‬
‫ ع سپاة اسالم هی‬، ‫ت ان ه از‬
‫ ا ر فتح و نصرت نصیب ما می د ای ونه در ای جا‬:‫ق یر را مان د رؤیا یدم که می فت‬
﴿ ‫خصود‬
‫ل در ای‬،‫خدای عزو‬
.‫ له را حفظ کردم‬، ‫ک ته ن ی دیم م ای‬
              
                
                   
                
‫﴾ را نازل‬             
.)1(‫فرمود‬
              ﴿ :161 ‫اسباب نزول آیة‬
.2﴾ 
 
  
  
 
 
  
  
   
 
  
 

   

‫ قطیفشهای‬:‫از اچش عبشاس ب روایشت کشرد انشد‬
‫ اچوداود و نرمذی چه ق م ح‬-240
‫ شاید رسشول خشدا آن را چردا شته‬:‫ چرخی از مردم فت د‬.‫( ال) سرخ رن ی روز چدر م د‬
.)1(‫﴾ نازل د‬...
    
    
    ﴿ ‫ در چار آیة‬.‫چا د‬
‫و راویهشای او ثقشه انشد و اچش‬
‫ اس اد طبری ح‬273 3 ‫ چیهقی‬8094 ‫ و‬8093 ‫است طبری‬
‫ ح‬-1
.‫اسااق چه نادیث نصریح کرد است‬
‫که خیانت ک د در روز قیامت [وچشال] خیشانت را‬
‫[ اداش] دستاوردش چه ن ام [و ک شال] داد‬
‫زند و هر ک‬
‫ «از هیچ یامبرى خیانت سر ن‬:‫ ه‬،‫ نر‬-2
‫ آن ا چه هر ک‬.‫که ورزید است [در میان] خواهد آورد‬
.»‫ود و آنان ستم نبی د‬
‫‪138‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -241‬طبرانی در «م جم کبیر» چه س دی که ر‪،‬شال آن ثقشه ه شت د از اچش عبشاس ب‬
‫روایت کرد است‪ :‬رسول خدا ل‬
‫یروزم دانه چر ت د‪ .‬سپ‬
‫ل‬
‫ری را چه ‪،‬هاد فرستاد که‬
‫از مدنی چا شرتم افرا شته‬
‫ر دی ری را فرستاد که ه ام چاز شت شرتم فشتح و ظفشر‬
‫ی ا یآ آنها نیز در اهتزاز چود‪ .‬ت دی چ د ل‬
‫ر دی شری را فرسشتاد‪ .‬آنهشا نیشز چشا یشروزی‬
‫چر ت د اما از اموال چه غ ی ت رفته د در حفظ مج ة طالی که چه‬
‫خیانت کردند‪.‬‬
‫ل سر غزال چود‬
‫﴿‪ ﴾    ‬نازل د‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :165‬‬
‫‪.2﴾  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -242‬اچ اچوحانم از ع ر چ خطاب ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬مصایب و م‬
‫النی کشه در‬
‫روز احد دام یر م ل انان ردید هفتاد نفشر از آنهشا شهید شد عشد ای از اصشااب فشرار‬
‫کردند دندان یامبر ‪‬‬
‫ت کال خود چر سر مبشارک ای شان ن شه ن شه شد و خشون چشر‬
‫رخ ار ان ‪،‬اری ردید‪ .‬ه ه از سبب رفت فدیه از اسرای چدر چشود‪ .‬چشه ه شی سشبب آیشة‬
‫﴿‪ ﴾...  ‬نازل د‪.‬‬
‫‪ -1‬اچششوداود ‪ 3971‬نرمششذی ‪ 3009‬اچششوی لی ‪ 2438‬طبششری ‪ 8138‬و ‪ 8139‬و واحششدی در اسششباب نششزول‬
‫‪ 255‬از خصیف از ع رمه از اچ عباس روایت کرد اند‪ .‬طبری ‪ 8135‬و ‪ 8137‬از مق م از اچ عبشاس‬
‫روایت کرد ی ی از راویهای ای ضش یف اسشت نرمشذی می ویشد‪« :‬ح ش غریشب اسشت عشد ای از‬
‫خصیف از مق م چدون ذکر اچ عباس روایت کرد اند» طبری ‪ 8141‬از طریق دی شر از اع شآ از اچش‬
‫عباس روایت کرد اس اد ای ض یف است چه خاطر ای که چی اع آ و اچش عبشاس انقطشاع اسشت‪ .‬ایش‬
‫طریق چا ما قبلآ و طریق مجاهد که ذ ت [نف یر طبری ‪ ]156 4‬ن ان میده د کشه ایش خبشر دارای‬
‫اصل است حتی ای سخ را ی ی از م افقی‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬آیا تون مصیبت چه‬
‫فته است‪ .‬چه نف یر چغوی ‪ 473‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫ا رسید‪ -‬که چه دو چراچر آن [در‬
‫فتید‪ :‬ای از کجا رسید؟ چ و‪ :‬آن از نزد خود‬
‫است‪ .‬چ‬
‫شت د ش ان] دسشت یافتشه چودیشد‪-‬‬
‫ان خدا چر هر کارى نواناست»‪.‬‬
‫‪139‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :170 – 169‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -243‬اح د اچوداود و حاکم از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬رسول خدا ‪ ‬فرمود‪:‬‬
‫ا در احد چه هادت رسیدند خشدای مهرچشان ارواح آنهشا را در میشان‬
‫ه امی که چرادران‬
‫ی ر رند ان سبز رن ی قرار داد که در رودهای چه ت رفت و آمد میک شد و از میو هشای‬
‫چه تی میخورند و زیر سایة عرش در ق دیلهای زری ‪،‬ای دارند‪ .‬آنان تون خوردنیهشای‬
‫خود را اکیز آ امیدنی های خویآ را وارا و خواچ ا نی روزی خود را زیبا و آرامچخآ‬
‫یافت د فت د‪ :‬ای کاش چرادران ما در دنیا میدان ت د که خشدای چشزرگ چشا مشا ت ونشه رفتشار‬
‫میک د نا دی ر از ‪،‬هاد رو ن ردان د و از ‪ ،‬گ چشا کفشار نترسش د و ک شار نرونشد‪ .‬ایشزد ن شالی‬
‫فرمود‪ :‬م احوال‬
‫ا را چه آنها میرسانم‪.‬‬
‫آیة ﴿‪ ﴾   ‬و آیة چ شد از‬
‫آن نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ -244‬نرمذی نیز از ‪،‬اچر ‪ ‬چه ه ی م ی روایت کرد است(‪.)3‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و ک ان را که در را خدا ک ته دند مرد مپ دار چل ه زند اند‪ .‬در نشزد رورد ار شان روزى‬
‫م یاچ د»‪.‬‬
‫‪ -2‬چا طرق و واهدش ح‬
‫است اچوداود ‪ 2520‬حاکم ‪ 88 2‬اچوی لی ‪ 2331‬اح د ‪ 266 1‬چیهقی‬
‫‪ 163 9‬و واحدی در اسباب نزول ‪ 261‬از عبداهلل چ ادری‬
‫از ما د چ اسااق از اس اعیل چ امیه از‬
‫اچوزچیر از س ید چ ‪،‬بیر از اچ عباس روایت کرد اند راویهای آن ثقه ه شت د‪ .‬اچش اسشااق چشه روایشت‬
‫اح د چه نادیث نصشریح کشرد و حشدیث آن ح ش اسشت‪ .‬اح شد ‪ 265 1‬و ‪ 266‬طبشری ‪ 8205‬از‬
‫اچوزچیر از اچ عباس روایت کرد اند اس اد آن م قطع است زیرا اچوزچیر از اچ عبشاس ن ش ید ت ان شه در‬
‫مراسل اچ اچوحانم د ‪ 193‬آمد است‪ .‬حدیث اچ م ود چه ای‬
‫اهد است که م لم ‪ 1887‬طیال ی‬
‫‪ 1143‬چیهقی ‪ 1143 9‬چیهقی ‪ 163 9‬و طبری ‪ 8208‬روایت کرد اند – واهلل اعلم‪.‬‬
‫‪ -3‬نرمذی ‪ 3010‬اچ ما‪،‬شه ‪ 190‬حشاکم ‪ 203 3‬و ‪ 204‬اچش اچوعاصشم در «السن ة» ‪ 902‬چیهقشی در‬
‫«دالطل» ‪ 298 3‬و واحدی ‪ 263‬از ‪،‬اچر روایت کرد اند‪ .‬ای حدیث را نرمذی ح‬
‫فته است‪.‬‬
‫‪140‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول دو آیة ‪ 172‬و ‪       ﴿ :174‬‬
‫‪.1﴾  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -245‬اچ ‪،‬ریر از طریق عوفی از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬در غزوة احد چ د‬
‫از آن ه ه ‪ ،‬ایانی که از اچوسفیان سر زد خدا در دل او نرس و وح ت اف د و او چه سشوی‬
‫م ه چر ت‪ .‬نبی کریم ‪ ‬فت‪ :‬خدا در دل اچوسفیان نرس و هراس را داد و از دست‬
‫ا‬
‫ا کریزان چاز ت‪ .‬غزوة احد در ماة وال واقع د نجار [هر سشال یشک چشار] در مشاة ذی‬
‫الق د چه مدی ه میآمدند و ‪،‬هت خرید و فروش در چدر صغرا اقامت میکردند‪ .‬آنها چ شد از‬
‫غزوة احد آمد چودند و م ل انانی که در میدان ‪ ،‬شگ زخ شی شد چودنشد سشخت ک شالت‬
‫دا ت د‪ .‬سرور کاط ات مردم را اح ار کرد نا چا او چه ن قیب سپاة قریآ چ تاچ د‪[ .‬و افزود ن هشا‬
‫آنها که در غزوة احد ح ور دا ت د مینوان د چا ما چیای د] در ای حال یطان آمد و دوستان‬
‫خویآ را نرساند و فت‪ :‬رو های چ یاری از مردم چرای کشارزار چشا ش ا شرد آمشد انشد‬
‫هی‬
‫سخ ان یطان را نپذیرفت و از او یروی ن شرد‪ .‬یشامبر ‪[ ‬چشرای چشه هیجشان آوردن‬
‫مردم] فت‪ :‬ا ر یک نفر هم چا م نیاید خودم ن ها چه ایش مأموریشت مشیروم‪ .‬ش‬
‫ع ر عث ان علی زچیر س د طلاه عبدالرح‬
‫چ عو‬
‫اچشوچ ر‬
‫عبشداهلل چش م ش ود حذیفشه چش‬
‫ی ان و اچوعبید چ ‪،‬راح در ‪ ،‬ی هفتاد نفر از دلیران و سرداران اسالم ‪ ‬چا رسشول اهلل چشه‬
‫ن قیب اچوسفیان تافت د ه ه ‪،‬ا ‪ ،‬تجویآ کردند نا چه الصشفرات وارد شدند‪ .‬خشدا چشه ایش‬
‫م اسبت آیة ﴿‪ ﴾...   ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫‪ -246‬ک‪ :‬طبرانی چه س د صایح از اچ عباس ب روایشت کشرد اسشت‪ :‬ه شامی کشه‬
‫م رکان از احد چر ت د چاهم فت د‪ :‬نه ما شد را ک شتید و نشه دو شیز ان را شت اسشبها‬
‫سوار کرد چا خود آوردید ته چدکاری انجام دادید چر ردید صابت آنها چه وش یشامبر‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬ک ان که‬
‫از زخ‬
‫[و مجروح] دن ان [چاز دعوت] خدا و رسول را ا‪،‬اچت کردند‪ .‬چراى‬
‫ک ان از آنان که نی وکارى کردند و نقوا ورزیدند ادا‬
‫چزرگ خواهد چود»‪.‬‬
‫‪141‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫رسید و چه م ل انان فرمان داد نا چه عزم ‪،‬هاد چیرون آی د آنها دستور یامبر را ذیرفت د و چشه‬
‫تاب نا چه ح رات األسد یا چئر اچوعتبه آمدند‪ .‬چ شاچرای آیشة ﴿‪﴾   ‬‬
‫نازل د‪ .‬اچوسفیان چه نبی کریم ‪ ‬فته چود‪ :‬وعشد اة مشا چشرای رویشارویی دوچشار و ‪ ،‬شگ‬
‫نهایی ه ام ‪ ،‬ع دن مردم در چازار چدر است ه ان ‪،‬ایی که یاران ما را چه قتشل رسشاندید‬
‫م رکان چزدل از ی ان خود چر شت د ولشی شجاعان دلیشر سشاز و چشرگ نبشرد را فشراهم‬
‫آوردند و چا اموال نجارنی چه چدر آمدند و در آنجا هی‬
‫از یاران اچوسفیان را نیافت شد و در‬
‫‪ ﴾...‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪       ‬‬
‫آن چازار خرید و فروش کردند‪ .‬در چار آیة ﴿ ‪  ‬‬
‫‪ -247‬اچ مردویه از اچورافع روایت کرد است‪ :‬رسول خدا ‪ ‬علی کرم اهلل و‪،‬هشه را چشا‬
‫ن دادی از م ل انان چه ن قیب اچوسفیان فرستاد‪ .‬یشک اعراچشی از قبیلشة خزاعشه آنهشا را دیشد و‬
‫فت‪ :‬روة قریآ چرای کارزار چا‬
‫ا آماد و مهیا د اند‪ .‬علی و یارانآ در اسخ فت شد‪:‬‬
‫﴿‪« ﴾    ‬چرای ما خدا کافی است و او چهتری ن یه ا اسشت»‪.‬‬
‫در چارة آنها ای آیه نازل د‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :181‬‬
‫‪.2﴾   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪         ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪         ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -248‬اچ اسااق و اچ اچوحانم از اچ عباس ب روایشت کشرد انشد‪ :‬اچشوچ ر ‪ ‬وارد‬
‫مدرسة یهودیان د و دید آنها دور ف ااد ‪ ،‬ع د اند‪ .‬ف ااد خطاب چشه او فشت‪ :‬ای‬
‫اچوچ ر چه خدا سو د ما هیچ نیازی چه خدا نداریم چل ه او چه ما ماتاج اسشت و ا شر چینیشاز‬
‫‪ -1‬طبرانششی ‪ 197 11‬چششه س ش دی کششه راویهششای آن ثقششه انششد روایششت کششرد هیث ششی ‪ 121 1‬می ویششد‪:‬‬
‫«راویهای ای راویی صایح ه ت د چدون ما د چ م صور که ثقشه اسشت» طبشری ‪ 8250‬ق ش تهای‬
‫ای حدیث را از ع رمه چه ق م مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬آرى خداوند سخ آنان را که فت د‪ :‬خداوند فقیر و ما نوان ریم‬
‫ای ه آنان یامبران را چه ناحق ک ت د خواهیم نو ت و م‬
‫ید‪ .‬آن ه را کشه فت شد و‬
‫وییم‪ :‬عذاب سوزان د را چ‬
‫ید»‪.‬‬
‫‪142‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫چود از ما وام ن یخواست ت ان ه دوست‬
‫ا چر ای چاور است‪ .‬اچشوچ ر ‪ ‬خ ش ی‬
‫شد و‬
‫سیلی ما ی چر روی او نواخت‪ .‬ف اشاد نشزد رسشول خشدا آمشد و فشت‪ :‬ای ما شد چبشی‬
‫دوستت چا م ته کرد یامبر فت‪ :‬ای اچوچ ر ته تیز نو را چه ای کار وادا ت فشت‪ :‬ای‬
‫رسول خدا! چه راستی که او سخ ی چ یار چزرگ چر زچان آورد‪.‬‬
‫ان میک د کشه اهلل عزو‪،‬شل‬
‫فقیر است و ای ها از خدای ن الی چینیازند اما ف ااد فتة خود را ان ار کرد‪ .‬طولی ن‬
‫ید‬
‫‪ ﴾    ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫که آیة ﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -249‬اچ اچوحانم از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬تون خدا آیشة ﴿‪  ‬‬
‫‪( ﴾...   ‬چقر ‪ )245 :‬را نازل کرد‪ .‬یهود نزد نبی کریم آمد و فت‪ :‬ای‬
‫ما د! رورد ارت ن دست د که از چ د انآ شدایی میک شد؟ ش‬
‫خشدا آیشة ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾...   ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪      ﴿ :186‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪.3﴾   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 8300‬از اچ اسااق از اچ عباس روایت کرد در اس اد آن ما شد چش اچوما شد مجهشول اسشت‬
‫طبری ‪ 8302‬از سدی و ‪ 8316‬از ع رمه چه ق م مرسل روایت کرد و واحدی ‪ 275‬چدون اس اد روایت‬
‫کرد است‪ .‬امید ای روایات چه مج وع قوی وند – واهلل اعلم‪.‬‬
‫‪ -2‬وکانی در فتح القدیر ‪ 522 1‬ذکر کرد که اچ اچوحانم و ضیات در «ال ختار» از س ید چ ‪،‬بیر از اچ‬
‫عباس روایت کرد اند‪ .‬و از ح‬
‫و دی ران چه ه ی م ی چه ق م مرسل روایشت شد اسشت‪ .‬چشه نف شیر‬
‫طبری ‪ 8305‬و حدیث چ دی ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬حت ا در اموالتان و ‪،‬انهایتان آزمود خواهید د و از آنان که یآ از‬
‫ا کتاب داد د اند و‬
‫از م رکان سرزنآ چ یار خواهید ید‪ .‬و ا ر صبر ک ید و روا دارید [چدانید کشه] آن [صشبر و شروا] از‬
‫کارهاى سترگ است»‪.‬‬
‫‪143‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -250‬اچ اچوحانم و اچ م ذر چه س د ح‬
‫از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬فِ ااد‬
‫[ی ی از چزر ان یهود] فت‪ :‬خدا فقیر است و ما نوان ریم اچوچ ر ‪[ ‬ای سخ را ش ید و‬
‫چه او خ م رفت] ای آیه در مورد آن واق ه نزول یافت‪.‬‬
‫‪ -251‬عبدالرزاق از م ر از زهری از عبدالرح‬
‫است‪ :‬ای کالم الهی در چارة ک ب چ ا ر‬
‫چ ک ب چ مالشک ‪ ‬روایشت کشرد‬
‫که در ا ار خود یامبر ‪ ‬و یاران شاک او را‬
‫هجو میکرد‪ .‬نازل ردید است(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :188‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -252‬چخاری م لم و دی ران از طریق حُ َید چ عبدالرح‬
‫چ عو‬
‫‪ ‬روایت کرد‬
‫اند‪ :‬مروان [در آن وقت والی مدی ه چود] چه درچان خود فت‪ :‬ای رافع نشزد اچش عبشاس چشرو و‬
‫چ و‪ :‬ا ر قرار چا د هرک‬
‫از ما که از اع ال خود خو اال ردد و عالقهم د چا د چه خشاطر‬
‫کاری که انجام نداد است ستایآ ود در رنج و عذاب قرار چ یرد ه انا ه شة مشا رفتشار‬
‫رنج و عذاب می ویم‪ .‬اچ عباس در اسخ فت‪:‬‬
‫ا را چه ای ته کار؟ ای آیه در چارة اهل‬
‫کتاب نازل ردید است آنجا که رسول خشدا [آنهشا را چشه ح شور خواسشت](‪ )3‬و در چشارة‬
‫م ألة خاصی از آنها سؤال کرد‪ .‬اما آنان در اسخ چه یشامبر حقیقشت م شألة مشورد چاشث را‬
‫هان کرد چه ‪،‬ای آن تیز دی ری فت د‪ .‬و از نزد یامبر که خارج می دند ای طشور وان شود‬
‫‪ -1‬در اسباب نزول [د ‪ ]23‬ت ی است‪ .‬عبدالرزاق ‪ 496‬و از او طبری ‪ 8317‬از م ر از زهری چدون ذکر‬
‫عبدالرح‬
‫روایت کرد اند‪ .‬چیهقی در «دالطل» ‪ 196 3‬و ‪ 197‬از زهری از عبدالرح‬
‫روایت کشرد‬
‫در آن قصة ک ته دن ک ب هم آمد ‪ .‬چه نف یر چغوی ‪ 504‬و زاد ال شیر ‪ 247‬چشه نخشریج ماقشق ن شا‬
‫ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬ک ان را که چه آن ه کرد اند اد م‬
‫وند و دوست م دارند چه آن ه ن رد اند ستود وند‬
‫رسته از عذاچ ان مپ دار‪ .‬و آنان عذاچ دردناک [در یآ] دارند»‪.‬‬
‫‪ -3‬صایح چخاری کتاب نف یر قرآن حدیث‬
‫ار ‪.4568‬‬
‫‪144‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫کردند که در چارة آن م أله م لومات کافی اراطه کرد اند و متوقع چودند که از ‪،‬انشب یشامبر‬
‫‪ ‬نقدیر وند‪ .‬در ای حال از کاری که انجام داد چودند (حقیقت آن تیز را از رسول خشدا‬
‫و ید دا ت د) اد و خرس د دند(‪.)1‬‬
‫‪ -253‬چخاری و سلم از اچوس ید خدری ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬هر ا رسول خدا چه ‪،‬هشاد‬
‫میرفت عد ای از م افقان از رفت چشا او سشرچاز میزدنشد و از ه راهین شردن چشا رسشول خشدا‬
‫خو ششاال می ششدند‪ .‬تششون یششامبر ‪ ‬از ‪،‬هششاد چرمی ششت چششه ح ششور وی آمششد ششوزش‬
‫میخواست د و سو د یاد میکردند که م‬
‫الت و عذرهای مو‪،‬هی دا ته اند‪ .‬در عی حال‬
‫دوست دا ت د چه خاطر کاری که انجام نداد چودند نقدیر و ستایآ وند‪ .‬در چشارة آنشان آیشة‬
‫‪ ﴾...    ‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫﴿ ‪‬‬
‫‪ -254‬عبد در نف یر خود از زید چ اسلم روایت میک د‪ :‬رافع چ خدیج و زید چ ثاچشت‬
‫در نزد مروان چودند‪ .‬مروان فت‪ :‬ای رافع آیة ﴿‪ ﴾...     ‬در‬
‫مورد ته نازل د است رافع فت‪ :‬عد ای از م افقان ه ام خروج یامبر چهانه میکردند و‬
‫می فت د‪ :‬هیچ تیز مانع ‪،‬دایی مشا از ش ا ن ردیشد م شر کارهشای ضشروری و رنشه خیلشی‬
‫دوست دا تیم چا‬
‫ا ی جا چا یم‪.‬‬
‫در چارة آنها ای آیه نازل د‪ .‬مثل ای که مروان ای‬
‫سخ را نپذیرفت رافع چیتاچانه چه زید چ ثاچت فت‪ :‬نرا چه خدا سو د آیا از آن ه فتم آ ا‬
‫ه تی زید فت‪ :‬آری(‪.)3‬‬
‫‪ -1‬صایح است چخاری ‪ 4568‬م لم ‪ 2778‬نرمذی ‪ 3014‬ن اطی در نف یر ‪ 106‬و حشاکم ‪ 299 2‬از‬
‫اچ عباس روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -2‬صایح است چخاری ‪ 4567‬م لم ‪ 2777‬طبری ‪ 8335‬واحدی ‪ 280‬از ت شدی طریشق از اچوسش ید‬
‫خدری روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -3‬مص ف در «در ال ثور» ‪ 191 2‬چه عبد چ ح ید ن بت داد و واحدی ‪ 281‬از زیشد چش اسشلم چشه ایش‬
‫م ی روایت کرد ‪ .‬چه نف یر اچ کثیر ‪ 1716‬نا ‪ 1718‬چه‬
‫ار ذاری ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪145‬‬
‫اچ حجر می وید‪ :‬سخ اچ عباس و ای حدیث را مینوان ‪ ،‬ع کرد و چه نتیجه رسشید‬
‫زیرا م‬
‫است آیه در مورد هردو رو نازل د چا د و میافزاید‪ :‬فرات ح ایشت میک شد‬
‫که یهود می فت‪ :‬ما اهل ن از طاعت و یروان اولی کتاب خدا ه تیم چا ای ه ه چشه نبشوت‬
‫ما د ‪ ‬اقرار ن یکرد‪.‬‬
‫ای آیه نازل د(‪.)1‬‬
‫‪ -255‬اچ اچوحانم از ت د طریق از ‪ ،‬اعتی از ناچ ی چه ای م ی روایت کرد (‪.)2‬‬
‫و اچ ‪،‬ریر ای روایت را نر‪،‬یح داد است‪.‬‬
‫هیچ مان ی و‪،‬ود ندارد که آیه در چارة ه ة ای موارد نازل د چا د‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪       ﴿ :190‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -256‬طبرانی و اچ اچوحانم از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬قریآ نزد یهود آمدند‬
‫و رسیدند‪ :‬موسی چرای‬
‫ا ته م جز ای آورد چود‪ .‬فت د‪ :‬عصا و ید چی ا‪.‬‬
‫رفت د و سؤال کردند‪ :‬م جزات عی ی ت ونه چود؟ فت د‪ :‬کشور مشادر زاد و شی‬
‫نزد نصاری‬
‫را چهبشودی‬
‫میچخ ید و مرد را زند میکرد‪ .‬آن ا نزد رسول خدا آمدند و فت د‪ :‬از خدایت (چه ع وان‬
‫م جز ) درخواست ک کوة صفا را چشرای مشا چشه کشوهی از طشال نبشدیل ک شد یشامبر از خشدا‬
‫تار ‪،‬ویی کرد‪ .‬در ای چار آیة ﴿‪       ‬‬
‫‪ ﴾   ‬نازل د‪ .‬ی ی چایشد در آفشری آ آسش انها و زمشی (چشه ع شوان‬
‫ن انههای الهی) نف ر و اندی ه ن ای د‪.‬‬
‫‪ -1‬فتح الباری ‪.234 8‬‬
‫‪ -2‬چه «دُر ال ثور» ‪ 193 – 191 2‬ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬چه راست در آفری آ آس انها و زمی و آمد و د ب و روز چراى خردم دان ن انههاست»‪.‬‬
‫‪146‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :195‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -257‬عبدالرزاق سش ید چش م صشور نرمشذی حشاکم و اچش اچوحشانم از ام سشل ه ل‬
‫روایت کرد اند‪ :‬ام سل ه فت‪ :‬ای رسول خدا! رورد ار مت ال از هجرت و فداکاری زنشان‬
‫در راة اسالم هیچ یاد ن رد است‪ .‬خشدای مهرچشان آیشة ﴿‪     ‬‬
‫‪ ﴾...      ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :199‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬‬
‫زن نبا ن‬
‫رورد ار ان [دعا] ی ان را ذیرفت که‪ :‬م ع ل هیچ صاحب ع ل از‬
‫ک م‪.‬‬
‫ا از ه دی رید‪.‬‬
‫ا را از مشرد یشا‬
‫آنان که هجرت کرد اند و از خانههاى خود راند د اند و در‬
‫را م رنج دید اند و ‪ ،‬گ کشرد انشد و ک شته شد انشد [چشه ع شوان] ادا ش از ‪،‬انشب خداونشد قط شا‬
‫چدیهای ان را از آنان م زدایم و آنان را چه چاغهای در آورم که ‪،‬ویباران از فرودسشت آن روان اسشت‪ .‬و‬
‫خدا [ست که] اداش نیک چه نزد اوست»‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و چه راست از اهل کتاب ک ان ه ت د که در عی فرون‬
‫سوى‬
‫در چراچر خداوند چه خدا و آن شه چشه‬
‫ا فرو فرستاد د است و آن ه چه سوى آنان فرو فرستاد د است ای ان م آورند و چه ‪،‬شاى‬
‫آیات خدا چهاى ناتیز ن‬
‫خداوند زود‬
‫ار است»‪.‬‬
‫ستان د‪ .‬ای شان ا‪،‬ر شان را چشه نشزد رورد ار شان خواه شد دا شت‪ .‬چش‬
‫شان‬
‫‪147‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -258‬ن اطی از ان‬
‫‪ ‬روایت کرد است‪ :‬ه شامی کشه خبشر مشرگ نجا شی چشه یشامبر‬
‫رسید چه یاران خود فرمود‪ :‬چر او ن از ‪ ،‬از چخوانید فت شد‪ :‬ای رسشول خشدا چشر یشک غشالم‬
‫حب ی ن از ‪ ،‬از چخشوانیم؟ ش‬
‫‪ ﴾‬را نشازل‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫خشدا ﴿ ‪  ‬‬
‫کرد(‪.)1‬‬
‫‪ -259‬اچ ‪،‬ریر نیز از ‪،‬اچر چه ه ی م ی روایت کرد است(‪.)2‬‬
‫‪ -260‬در «م تدرک» از عبداهلل چ زچیر ‪ ‬روایت د است‪ :‬خدای مت ال و نوانشا آیشة‬
‫‪ ﴾...‬را در چارة نجا ی نازل کرد است(‪.)3‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫﴿ ‪  ‬‬
‫***‬
‫سورة نساء‬
‫ای سور مدنی و ‪ 170‬آیه است‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :4‬‬
‫‪.4﴾        ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -1‬ن اطی در «نف یر» ‪ 108‬و ‪ 109‬چزار ‪« 832‬ک ف» واحدی ‪ 288‬طبرانی در م جشم اوسش ‪ 2688‬از‬
‫ان‬
‫روایت کرد اند اس اد آن ح‬
‫است‪ .‬و هیث شی در مج شع الزواطشد ‪ 38 3‬می ویشد‪« :‬راویهشای‬
‫طبرانی ثقه اند» ادای ن از ‪ ،‬از چه نجا ی در صایای چدون ذکر نزول آیه آمد ‪ .‬چه نف یر ن شاطی ن شا‬
‫ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 8376‬روایت کرد و در آن رواد چ ‪،‬راح ض یف است اما چه حدیث ماقبل اهد است‪.‬‬
‫‪ -3‬حاکم ‪ 200 2‬روایت کرد راوی های آن ثقه اند حاکم ای را صایح فتشه و ذهبشی هشم چشا او موافشق‬
‫است‪.‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و چه زنان مهر ان را چه ع وان چخ‬
‫چبخ د آن را حالل‬
‫وارا چخورید»‪.‬‬
‫[اله ] چدهید و ا ر چخ‬
‫از آن را چا دلخو ش چشه ش ا‬
‫‪148‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -261‬اچ اچوحانم از اچوصالح روایت کرد است‪ :‬تشون مشردی دختشر خشویآ را شوهر‬
‫مششیداد مهششر او را خششودش می رفششت‪ .‬خششدا ﴿‪ ﴾   ‬را نششازل و‬
‫م ل انان را از ای کار نهی کرد‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :7‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -262‬اچو ششیخ و اچشش حیششان در کتششاب «فششراطض» از طریششق کلبششی از اچوصششالح از اچشش‬
‫عباسب روایت کرد اند‪ :‬در دورة ‪،‬اهلیت دختران را ع ومشاً و شرچ هها را نشا رسشیدن‬
‫آنها چه س چلوغ میراث ن یدادند‪ .‬مردی از انصار چه نام اوس چ ثاچت فوت کرد و دو دختشر‬
‫و یک ر خردسال چه ‪،‬شای ذا شت‪ .‬شر ع وهشای اوس خالشد و عرطفشه آمدنشد و ه شه‬
‫میراث او را نصاحب کردند‪ .‬آن ا ه ر اوس چرای دادخواهی ح ور رسشول اهلل ‪ ‬آمشد و‬
‫‪،‬ریان را عر‬
‫کرد‪ .‬یامبر ‪ ‬فت‪ :‬ن یدانم ته چ شویم‪ .‬ش‬
‫خشدای چشزرگ و نوانشا آیشة‬
‫﴿‪ ﴾...    ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :12 – 11‬‬
‫‪                 ‬‬
‫‪                 ‬‬
‫‪                 ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬مردان از آن ه در و مادر و خوی اوندان چر ‪،‬اى ذارند سه‬
‫در و مادر و خوی اوندان چر ‪،‬اى ذارند سه‬
‫چا د‪ -.‬که [چه ع وان] سه‬
‫دارند‪ .‬و زنشان [نیشز] از آن شه‬
‫دارند‪ -‬از آن شه از آن [مشال خشوا ] انشدک یشا چ شیار‬
‫م ی [و مقرر] د است»‪.‬‬
‫‪149‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪. 1 ﴾  ‬‬
‫‪ -263‬اط ة‬
‫انه(‪ )2‬از ‪،‬اچر چ عبشداهلل ‪ ‬روایشت کشرد انشد‪ :‬رسشول اهلل ‪ ‬و اچشوچ ر‬
‫صدیق در چ ی سل ه یاد چه عیادت م آمدند‪ .‬نبی کریم متو‪،‬ه د که م چیهوش افتشاد ام‪.‬‬
‫آب خواسته وضو رفته و چه روی م آب ا ید ‪ .‬آن ا م چه خود آمدم و فشتم‪ :‬تشه‬
‫دسششتور میفرمششایی مش مششال و ثششروت خششود را ت ونششه چششی وارثششانم نق ششیم کش م؟ چ ششاچرای‬
‫‪ ﴾    ‬نازل د(‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -264‬اح د اچوداود نرمذی و حاکم از ‪،‬اچر ‪ ‬روایت کشرد انشد‪ :‬زن سش د چش رچیشع‬
‫ح ور رسول اهلل آمد و فت‪ :‬ای رسول خدا! ای ها دختران س د چ رچیع ه ت د که در ان‬
‫در غزوة احد هید شد ع وی شان ن شام امشوال ای هشا را رفتشه و هشیچ تیشز چرای شان چشاقی‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬خداوند در مورد فرزندانتان چه‬
‫ا ح م م ک د مرد چراچر سهم دو زن دارد‪.‬‬
‫ا ر [فرزندان‬
‫میات ه ه ] دختر [دو دختر یا] چی تر از دو [دختر] چودند‪ .‬دو سوام نرکه چراى آنان است و ا ر یشک دختشر‬
‫چا د یک دوام [نرکه] او راست و ا ر او (مورث) فرزندى دا ته چا د هر یک از در و مشادرش یشک‬
‫ا ر او فرزندى ندا ته چا د و در و‬
‫م از آن ه را که [او] چر ‪،‬اى ذا ته است خواه د دا ت‪.‬‬
‫مادرش از او ارث چرند مادرش را یک سوم [نرکه] خواهد چود‪ .‬و ا ر او (مورث) چرادران دا ته چا شد‬
‫مادرش یک‬
‫م [از نرکه ] را خواهد دا ت‪[ .‬هر آن ه فته د]‬
‫چه آن وصیات کرد است یا‬
‫از اداى چده [که دارد‪ ].‬ن‬
‫از اداى وصیت است که [مورث]‬
‫دانید کشدام یشک از شدرانتان و شرانتان‬
‫چرایتان سودم دنرند‪[ .‬ای اح ام چه ع شوان] فری شهاى از [‪،‬انشب] خداونشد مقشرار شد اسشت‪ .‬چش‬
‫شان‬
‫خداوند داناى فرزانه است»‪.‬‬
‫‪ -2‬چخاری م لم نرمذی ن اطی اچوداود و اچ ما‪،‬ه‪.‬‬
‫‪ -3‬صایح است چخاری ‪ 4577‬م لم ‪ 1616‬اچوداود ‪ 2886‬نرمذی ‪ 3015‬اچ ما‪،‬شه ‪ 1436‬و ‪2728‬‬
‫و حاکم ‪ 303 2‬از ‪،‬اچر روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪150‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ن ذا ته است و ای دخترها ا ر مال و ثروت ندا ته چا د هی‬
‫یامبر فت‪ :‬خدا در ای مورد داوری و ح م خواهد فرمود‪.‬‬
‫چا آنها ازدواج ن یک د‪.‬‬
‫آیة میراث نازل د(‪.)1‬‬
‫حافظ اچ حجر فته است‪ :‬ک انی که می وی د‪ :‬ای آیه در مورد دختران س د نازل د‬
‫است نه در مورد ‪،‬اچر استدالل میک د که در آن ه ام ‪،‬اچر اصالً فرزند ندا ت(‪.)2‬‬
‫اچ حجر در ‪،‬واب می وید‪ :‬ای آیه در هردو مورد نازل ردید اسشت‪ .‬و ایش احت شال‬
‫هم می رود که اول آن در چارة دختران س د و آیة چ شدی کشه ایش کشالم عزیشز اسشت ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾   ‬در چارة ‪،‬اچر نزول یافته چا د در ای صورت م ظور ‪،‬شاچر ‪‬‬
‫از ای که فت‪« :‬آیة ﴿‪ ﴾        ‬نازل د»‬
‫ای است که آیة کالله که متصل ای آیه است نازل د‪.‬‬
‫و سبب سوم هم آمد است‪:‬‬
‫‪ -265‬اچ ‪،‬ریر از سشدی روایشت میک شد‪ :‬مشردم در زمشان ‪،‬اهلیشت چشه دختشران و شر‬
‫چ ههای خردسال و مردانی که ن ینوان شت د چج شد میشراث ن یدادنشد عبشدالرح‬
‫چشرادر‬
‫ح ان اعر در ذ ت و ج دختر و یک زن چه نام ام کاه از او چاقی ماند ورثه آمدنشد کشه‬
‫مال او را چ یرند‪ .‬ام کاه ‪،‬ریان را چه یامبر ‪ ‬عر‬
‫کرد‪ .‬ش‬
‫خشدای چشزرگ ایش آیشه را‬
‫﴿‪ ﴾        ‬نازل کرد‪ .‬و در مورد ام کاه ای کالم عزیز‬
‫‪ -1‬ح‬
‫است اچشوداود ‪ 2891‬و ‪ 2892‬نرمشذی ‪ 2092‬اچش ما‪،‬شه ‪ 2720‬اح شد ‪ 352 3‬حشاکم ‪4‬‬
‫‪ 334‬واحدی ‪ 298‬و چیهقی ‪ 229 6‬از ‪،‬اچر روایت کرد اند‪ .‬نرمذی می وید‪ :‬ح‬
‫حاکم ای حدیث را صایح دان ته و ذهبی هم چا او موافق است‪ .‬ای حدیث ح‬
‫عبداهلل چ ما د چ عقیل است و او احادیث ح‬
‫ماقق‪.‬‬
‫‪« -2‬فتح الباری» ‪.244 8‬‬
‫صشایح اسشت‪.‬‬
‫است زیرا مدار آن چر‬
‫را روایت میک د‪ .‬چه «نف یر وکانی» ‪ 607‬چه نخریج‬
‫‪151‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫﴿‪﴾               ‬‬
‫نازل د(‪.)1‬‬
‫در ق یة س د چ رچیع و‪،‬ه دی ری نیز آمد است‪:‬‬
‫‪ -226‬ک‪ :‬قاضی اس اعیل در «اح ام القرآن» از طریق عبدال لک چ ما شد چش حشزم‬
‫روایت کرد است‪ :‬س د چ رچیع در غزوة چدر چه در‪،‬ه رفیع هادت نایل د‪ .‬او از ه شرش‬
‫ع ر چ ت حزام یک دختر دا ت ای زن نزد رسول اهلل آمشد و میشراث دختشر خشود را طلشب‬
‫کرد‪.‬‬
‫در چارة او آیة ﴿‪( ﴾  ‬ن ات‪ )127 :‬نازل د‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :19‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪.2﴾   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -267‬چخاری اچشوداود و ن شاطی از اچش عبشاس ب روایشت کشرد انشد‪ :‬در [‪،‬اهلیشت]‬
‫ای ونه مرسوم چود که هر ا مشردی از دنیشا میرفشت خوی شان او حشق دا شت د چشا ه شر او‬
‫ازدواج ک د و یا ا ر چخواه د او را چه ک ی دی ر وهر ده د ی ی در ه ه حشال خوی شان‬
‫وهر در ن یی سرنو ت زن ن بت چه نزدی ان او ار‪،‬ایت دا ت د چه ه ی سشبب ایش آیشه‬
‫نازل د(‪.)3‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 8727‬از اسباط از سدی چه ق م مرسل روایت کرد‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬اى مؤم ان چراى‬
‫ا حالل نی ت که چه اکرا زنان را چه ارث چرید‪ .‬و آنان را ناشت ف شار قشرار‬
‫ندهید نا چرخ از آن ه را که چه آنان داد اید‬
‫وند‪ .‬و چا آنان چه ای ت‬
‫ن‬
‫ض یف است‪.‬‬
‫چ یرید‪ .‬م ر آن ه مرن ب [ع ل] نا ای ت آ ارى‬
‫رفتار ک ید‪ .‬ا ر آنان را خوش ندارید [چدانید که] تشه چ شا تیشزى را خشوش‬
‫دارید و خداوند در آن خیر چ یار قرار دهد»‪.‬‬
‫‪ -3‬صایح است چخاری ‪ 4579‬و ‪ 6948‬اچوداود ‪ 2089‬ن اطی در «نف یر» ‪ 114‬طبری ‪ 8870‬چیهقی ‪7‬‬
‫‪ 138‬و واحدی در اسباب نزول ‪ 299‬از اچ عباس روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪152‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -268‬اچ ‪،‬ریر و اچ اچوحانم چا س د ح‬
‫اند‪ :‬تون اچوقی‬
‫چ اسلت از دنیا رفت‬
‫از اچوامامه چ سهل چ ح یشف روایشت کشرد‬
‫رش خواست چا ه ر او ازدواج ک د ای کار در‬
‫‪ ﴾‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪،‬اهلیت م ول چود‪ .‬آن ا آیة ﴿ ‪‬‬
‫‪ -269‬ای حدیث دارای اهد است که اچ ‪،‬ریر از ع رمه روایت کرد (‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :22‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -270‬اچ اچوحانم فریاچی و طبرانی از عدی چ ثاچت از مردی از انصار روایت کرد اند‪:‬‬
‫اچوقی‬
‫چ اسلت که از مردان نی وکار و ای تة انصار چشود از دنیشا رفشت و شرش قشی‬
‫از‬
‫ه رش خواست اری کرد‪ .‬زن فشت‪ :‬نشو از ای شت ان قشوم و قبیلشهات ه شتی و مش نشو را‬
‫ه ون ر خودم میدانم‪.‬‬
‫زن خدمت سرور کاط ات آمد و ‪،‬ریان را چه عشر‬
‫یامبر ‪ ‬فت‪ :‬چه خانة خشویآ چر شرد‪ .‬ش‬
‫رسشاند‪.‬‬
‫آیشة ﴿‪     ‬‬
‫‪ ﴾...‬نازل د(‪.)4‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -271‬اچ س د از ما د چ ک ب قرظی روایت کرد است‪ :‬در زمان ‪،‬اهلیت رسم چشود‬
‫تون مردی از دنیا میرفت رش در صورت ن ایل حق دا شت چشا زن او کشه مشادر اصشلیآ‬
‫‪ -1‬ح‬
‫است ن اطی در «نف یر» ‪ 115‬و طبری ‪ 8871‬از اچوامامه چ سهل چ ح یف روایت کرد اند‪ .‬اس اد‬
‫آن را حافظ اچ حجر در «فتح الباری» ‪ 247 8‬ح‬
‫فته است‪.‬‬
‫‪ -2‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 4‬د ‪.305‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و چا ک ان از زنان که درانتان [چا آنان] ازدواج کرد اند ازدواج م ید م ر آن ه ذ ت [که‬
‫خداوند آن را چخ ید است] ترا که ای [کار] نا ای ت و م فور م چا د و چد راه است»‪.‬‬
‫‪ -4‬طبرانی ‪ 393 22‬روایت کرد است در اس اد آن ا ش ث چش سشوار ضش یف اسشت چیهقشی ‪ 161 7‬از‬
‫ا ث چ سوار از عدی چ ثاچت انصاری روایت کرد و فته‪« :‬ای مرسل است» چا ایش وصشف ا ش ث‬
‫چ سوار ض یف است ت ان ه در «نقریب» و «مجروحی » ‪ 171 1‬آمد است‪.‬‬
‫‪153‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ن ی د ازدواج ک د و یا او را چه ازدواج ک‬
‫دی ری درمیآورد‪ .‬وقتی که قی‬
‫چ اسلت از‬
‫دنیا رفت رش ماص زن او را نصاحب کرد و از میراث چه او هیچ نداد‪ .‬زن خدمت رسول‬
‫خدا آمد و ق یه را عر‬
‫ششششششش‬
‫کرد‪ .‬یامبر فت‪ :‬چر رد اید خدا در چشارة نشو وحشی نشازل ک شد‪.‬‬
‫آیشششششششة ﴿‪ ﴾...    ‬و ﴿‪     ‬‬
‫‪( ﴾...‬ن ات‪ )19 :‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -272‬و نیز از زهری روایت کرد است‪ :‬روهی از انصار ت ان چودند که هر ا خصی‬
‫از آنها از ‪،‬هان میرفت خوی ان متوفی ه ر او را نصاحب میکردنشد و نشا ه شام مشرگ‬
‫ن هآ میدا ت د‪ .‬ای آیه در مورد آنان نازل ردید(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪     ﴿ :23‬‬
‫‪         ‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪. 3 ﴾   ‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 8941‬از ع رمه چه ق م مرسل روایت کرد چه حدیث ی ی‬
‫اهد است ش‬
‫ایش روایتهشا چشه‬
‫مج وع قوی ه ت د‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 8884‬از زهری روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪[« :‬ن اح] مادرانتان و دخترانتان و خواهرانتان و ع اههایتان و خالههایتان و دختران چرادر و دختران‬
‫خواهر و آن مادرانتان که ش ا را شیر داد انشد و خشواهران رضشاعیتان و مشادران زنانتشان و آن دختشران‬
‫ه رانتان که در ک ار‬
‫آنها آمیزش ‪،‬‬
‫ا رورش یافتهاند از آن زنانتان که چا آنها آمیزش ‪،‬‬
‫ن رد چا ید‬
‫اه چر‬
‫کشرد ایشد‪ -‬و ا شر چشا‬
‫ا نی شت‪ -‬و ه شران آن شرانتان کشه از صشلب خودنشان‬
‫‪154‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -273‬اچ ‪،‬ریر از اچ ‪ُ،‬رَیج روایت کرد است‪ :‬از عطات رسشیدم ﴿‪ ‬‬
‫‪[ ﴾  ‬در چارة ته ک ی نازل د است؟] فت‪ :‬ما چه ی دی ر می فتیم‪:‬‬
‫در مورد رسول خدا نازل د است‪ .‬تشون رسشول اهلل چشا زی شب ه شر زیشد [چ شد از طشالق]‬
‫ازدواج کرد م رکان را‪،‬شع چشه ایش ازدواج یاو سشرایی کردنشد‪ .‬ش‬
‫﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾  ‬و ﴿‪( ﴾      ‬احششششزاب‪ )40 :‬و ﴿‪‬‬
‫‪( ﴾            ‬احزاب‪ )4 :‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :24‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -274‬م لم اچوداود نرمذی و ن اطی از اچوس ید خدری ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬در ‪ ،‬شگ‬
‫اوطاس عد ای از زنان وهردار چه اسارت ما درآمدند و تون وهر دا ت د از ه ب تر دن چا‬
‫آنهششا خششودداری کششردیم و در ایشش چشششار از یششامبر رسششیدیم‪ .‬آن ششا خششدای چشششزرگ‬
‫ه ت د و آن ه چی دو خواهر ‪ ،‬ع ک ید چر‬
‫ا حرام ردید است‪ .‬م ر آن ه ذ ته است که خداوند‬
‫آمرزند مهرچان است»‪.‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 4942‬از اچ ‪،‬ریج روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و زنان وهردار [نیز] ‪،‬ز ملک ی ی تان [چر‬
‫مقرر دا ته است و فرانر از ای ها چراى‬
‫ا حرام د است‪ ].‬خداوند [ای ح م] را چر ش ا‬
‫ا حالل ردید که چا [صر ] مالهایتان از روى اکدام‬
‫روى هونران [م نوانید آنان را] طلب ک ید‪.‬‬
‫نشه از‬
‫هر ک‬
‫از زنان که از او چهر چریشد مهر شان را‪ -‬چشه‬
‫ع وان فری هاى [مقرار] د ‪ -‬چه آنان چپردازید‪ .‬و در آن ه‬
‫از مهر مقرار چه آن نراض [و نوافق] ک ید‬
‫اه چر‬
‫ا نی ت‪ .‬چ‬
‫ان خداوند داناى فرزانه است»‪.‬‬
‫‪155‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫﴿‪ ﴾      ‬را نازل کرد‪ .‬کالم رچانی ویای ایش‬
‫ن ته است‪ :‬ازدواج و آمیزش ‪ ،‬ی چا زنان وهردار حرام است م ر زنانی که خدا غ ی شت‬
‫م ل انان ساخته است‪.‬‬
‫چه ای نرنیب آمیزش ‪ ،‬ی چا آنها را حالل‬
‫ردیم(‪.)1‬‬
‫‪ -275‬طبرانی از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬ه امی که خدای مت ال سپاة اسالم‬
‫را در ت ی فانح و یروز رداند م ل انان عد ای از زنان وهردار اهل کتاب را چشه اسشارت‬
‫رفت د‪ .‬هر شا م شل انی ارادة آمیشزش ‪ ،‬شی چشا ی شی از آنهشا را میکشرد زن مشورد نظشر‬
‫می فششت‪ :‬مش‬
‫ششوهردارم‪ .‬ش‬
‫در چششار از رسششول اهلل رسششیدند و در آن روز خششدا ‪ ‬آیششة‬
‫‪ ﴾...  ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫﴿ ‪   ‬‬
‫‪ -276‬اچ ‪،‬ریر از م ت ر چ سلی ان از درش روایشت کشرد اسشت‪ :‬ح شرمی می فشت‪:‬‬
‫مردانی چودند که ه ام عقد چرای ه ران خود مهر ن یی میکردند اما چا ذ شت روز شار‬
‫چه ن دستی رفتار می دند‪[ .‬و دی ر نوان رداخت مهر م ی را ندا ت د] چه ای سبب ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾ ‬نازل د(‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -1‬صششایح اسششت م ششلم ‪ 1456‬اچششوداود ‪ 2155‬نرمششذی ‪ 1132‬ن ششاطی ‪ 110 6‬و در «نف ششیر» ‪ 116‬و‬
‫‪ 117‬عبدالرزاق در «نف یر قرآن» ‪ 549‬اح شد ‪ 84 3‬طیال شی ‪ 2239‬اچشوی لی ‪ 1318‬و چیهقشی ‪7‬‬
‫‪ 167‬از ت دی طریق از اچوس ید روایت کرد اند و ای حدیث دارای اهد ح‬
‫اسشت کشه ن شاطی در‬
‫«نف یر» ‪ 118‬از اچ عباس روایت کرد ‪ .‬چه «اح ام القرآن» اچ عرچی ‪ 441‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬ن اطی در «نف یر» ‪ 118‬و طبرانی ‪ 12637‬روایت کرد اند اس اد آن ح‬
‫اسشت امشا چشه اسشارتافتادن‬
‫زنهای اهل کتاب در آن زمان غریب است و م هور است که اهالی ثقیف م رک و چت رست چودند‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 9046‬چه ق م مرسل از م ت ر روایت کرد است ح رمی ناچ ی است‪ .‬چ ی می وید‪ :‬ح رمی‬
‫چ الحق است در ای صورت او م رو‬
‫است چرخی می وید‪ :‬ای ح رمی مجهول است و ن ها م ت ر‬
‫از وی روایت کرد ‪ .‬چه «التهذیب» ‪ 340 2‬ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪156‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :32‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -277‬حاکم از ام سل ه ل روایت کرد است که آن چزر وار فرمود‪ :‬مردان چه ‪،‬هشاد‬
‫می روند و زنان چه ‪،‬هاد ن یروند و سهم ما از میراث نصف سهم مشردان اسشت‪ .‬ش‬
‫خشدای‬
‫ح ششششیم ﴿‪ ﴾        ‬و آیششششة ﴿‪ ‬‬
‫‪( ﴾...‬احزاب‪ )35 :‬را در ای مورد نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -278‬اچ اچوحانم از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬زنی خدمت رسول اهلل ‪ ‬آمد‬
‫و فت‪ :‬ای یغ بر خدا چهرة مردان [از میراث] دوچراچر سهم زنان اسشت و شواهی یشک مشرد‬
‫ح م واهی دو زن را دارد آیا اع ال ما هم ت ی است ی ی ا ر زنی یک کار نیک انجام‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬آن ه را که خداوند چرخ از‬
‫ا را چر چرخش [دی شر] چشا آن چرنشرى داد اسشت آرزو م یشد‬
‫مردان از آن ه چه دست آورد اند چهر اى دارند‪ .‬و زنان [نیز] از آن ه چه دست آورد اند چهر اى دارنشد‪ .‬و‬
‫از خداوند از چخ ایآ او چخواهید‪ .‬خداوند چه ه ه تیز داناست»‪.‬‬
‫‪ -2‬ض یف است نرمذی ‪ 3022‬حاکم ‪ 305 2‬واحدی در اسباب نشزول ‪ 306‬طبشری ‪ 9237‬از ت شدی‬
‫طریق از اچ اچونج یح از مجاهد روایت کرد اند‪ .‬اس اد ای ض یف است چرای ایش کشه چشی مجاهشد و ام‬
‫سل ه انقطاع است‪ .‬نرمذی ای حدیث را مرسل فته است‪ .‬اما حاکم می ویشد‪ :‬ا شر مجاهشد از ام سشل ه‬
‫ید چا د چه رط یخی صایح است چازهم طبری ‪ 9242‬چه مثل ای از مجاهشد از ام سشل ه روایشت‬
‫کرد و چه‬
‫ار های ‪ 9240‬و ‪ 9241‬از دو طریق از اچ اچونجیح از مجاهد روایشت و نشزول آیشه را هشم‬
‫ذکر کرد و از ام سل ه نام نبرد است‪ .‬اید ای اس اد از روایتی که از ام سل ه نام چرد چهتر چا د‪ .‬چا ایش‬
‫وصف چه مرسل که از ق م ض یف است استدالل ن ی شود‪ .‬در سشورة احشزاب در چشارة ایش موضشوع چشه‬
‫نفصیل چیان خواهد د‪ .‬خدا دانانر است‪.‬‬
‫‪157‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫چدهد چرایآ نصف یک ح ه شاداش م ظشور خواهشد شد؟ ش‬
‫خشدای مت شال آیشة ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾...   ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :33‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -279‬اچوداود در «س » خود از طریق اچ اسااق از داود چ حصی روایت کرد است‪:‬‬
‫م چرای ام س د دختر رچیع که در خانة اچوچ ر نرچیت و رورش یافته چود قرآن ریم را قراتت‬
‫میکردم‪ .‬تون چشه ایش آیشه رسشیدم آن را ﴿‪ ﴾  ‬خوانشدم‪ .‬ام سش د‬
‫فت‪ :‬چه ای‬
‫ل درست نی ت آن را ﴿‪ ﴾  ‬چخوان زیرا ای آیه‬
‫در مورد اچوچ ر ‪ ‬و رش [عبدالرح ] نازل شد اسشت زمشانی عبشدالرح‬
‫از شذیرش‬
‫اسالم سرچاز میزد‪ .‬و اچوچ ر ‪ ‬سو د یاد کرد که او را از میراث ماروم سازد‪ .‬ه امی که‬
‫اسالم آورد‪ .‬خدا چه نبی کریم دستور داد که اچوچ ر نصیب او را چدهد(‪.)3‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :34‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪ -1‬اچ کثیر ‪ 1944‬چه اچ اچوحانم ن بت و اس ادش را چیان دا ته است ای ض یف است در ای اس اد ا ث‬
‫چ اسااق است که احادیث غریب را روایت کرد و یخ آن ‪ ،‬فر چ اچومغیر حجت نی ت خصوصشاً‬
‫در احادیثی که از س ید چ ‪،‬بیر روایت میک د و ای حدیث از ه ان ‪ ،‬له است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و چراى هر تیزى از آن ه در و مشادر و خوی شاوندان چر‪،‬شاى ذا شتهانشد میشراث چرانش قشرار‬
‫داد ایم و ک ان که ی انتان [آنان را چه‬
‫خداوند چر ه ه تیز حاضر [و ناظر] است»‪.‬‬
‫ا] یوند داد اسشت چهشر شان را چشه آنشان چدهیشد‪ .‬چش‬
‫شان‬
‫‪ -3‬اچوداود ‪ 2923‬روایت کرد است اس ادش ض یف است ای خبر مرسل اسشت ام سش د دختشر سش د چش‬
‫رچیح است‪ .‬ای خبر را اچ کثیر ‪ 1957‬چه‬
‫ار ذاری ماقق غریب فته است‪.‬‬
‫‪158‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪         ‬‬
‫‪.1﴾   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -280‬اچ اچوحانم از ح‬
‫‪ ‬روایت کرد است‪ :‬زنی که وهرش او را سیلی زد چشود‬
‫ح ور رسول خدا آمد و از یامبر درخواست کرد چه حشال او رسشید ی شود‪ .‬رسشول اهلل ‪‬‬
‫دستور داد‪ :‬وهر ای زن مت اسب چا اهی که مرن ب د است ‪،‬زا داد ود‪.‬‬
‫خشدای‬
‫چششزرگ آیششة ﴿‪ ﴾...   ‬را نششازل کششرد‪ .‬آن زن چششدون ایشش کششه‬
‫وهرش ‪،‬زا داد ود چر ت(‪.)2‬‬
‫‪ ‬روایت کرد و در چرخی از ای روایات‬
‫‪ -281‬اچ ‪،‬ریر از ت دی طریق از ح‬
‫آمد است‪ :‬خصی از انصار ه ر خود را سیلی زد و آن زن ح ور رسول اهلل آمد و‬
‫درخواست کرد که وهرش چه کیفر ع ل خود چرسد یامبر ‪ ‬ح م کرد مرد چاید ‪،‬زا داد‬
‫ود‪.‬‬
‫‪( 3﴾  ‬طه‪:‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫خدای عزو‪،‬ل ﴿ ‪ ‬‬
‫‪ ﴾  ‬را نازل کرد(‪.)4‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ )114‬و ای کالم عزیز ﴿ ‪  ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬مردان چر زنان سر رست دارند ترا که خداوند چرخ از آنان (ان انها) را چر [چرخ ] دی ر چرنرى‬
‫داد است و [نیز] چه سبب آن ه [تیزى] از مالهای ان را چخ ید اند‪ .‬زنشان نی وکشار فرمانبردارنشد [اسشرار‬
‫ه ران ان را] چه اس آن ه خداوند چرای ان حفظ کرد است در غیبت [آنان] حفظ م ک شد‪ .‬و زنشان‬
‫که نافرمان آنها را م لوم دارید [در آغاز] چه آنان د دهید و [آن ا ] در خواچ ا ها نرک ان ک ید و در‬
‫نهایت ا ر چاز نیامدند [چه آه ت‬
‫] آنها را چزنید‪ .‬آن ا ا ر از‬
‫چه آنان] چهانه مجویید‪ .‬خداوند چل د مرنبه چزر‬
‫‪ -2‬ای حدیث مرسل است و احادیثی را که ح‬
‫ا فرمان چردند چه زیان آنان [چراى ستم‬
‫وار است»‪.‬‬
‫روایت میک د واهی ه ت د چه حدیث چ دی ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و در [خواندن] قرآن یآ از آن ه وح آن چر نو انجام ذیرد تاب م‬
‫‪ -4‬ض یف است طبری ‪ 9308‬از ‪،‬ریر چ حازم از ح‬
‫»‪.‬‬
‫چه ق م مرسل روایت کرد و ای واهی اسشت‪ .‬چشا‬
‫ای وصف در ای آیهای را از سورة طه که م ی است ذکر کرد و سورة ن ات مدنی است‪ .‬طبری ‪9305‬‬
‫از طریق قتاد از ح‬
‫چه ق م مرسل چدون ذکر نزول آیة سورة طه روایت کرد اسشت‪ .‬واحشدی ‪ 311‬و‬
‫‪159‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -282‬و از اچ ‪ُ،‬ریج و سدی چه ای م ی روایت کرد است(‪.)1‬‬
‫‪ -283‬اچ مردویه از علی ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬خصی از انصشار زن خشود را خشدمت‬
‫رسول خدا ‪ ‬آورد‪ .‬زن فت‪ :‬ای رسول خدا! شوهرم مشرا زد اسشت کشه اثشر آن ه شوز در‬
‫تهر ام دید می ود‪ .‬رسول خدا فت‪ :‬او حق ای کار را ندارد‪.‬‬
‫خدا ‪ ‬آیة ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾...  ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫ای ها واهدی ه ت د که ی دی ر را نقویت میک د‪.‬‬
‫اسباب نزول آیهها ‪    ﴿ :39 – 37‬‬
‫‪.﴾           ‬‬
‫‪ -284‬اچ اچوحانم از س ید چ ‪ُ،‬بَیر روایت کرد است‪ :‬عل ای چ ی اسراطیل از چیان دانشآ‬
‫خود چخیلی میکردند‪.‬‬
‫آیة ﴿‪ ﴾...    ‬نازل د‪.‬‬
‫‪ -285‬اچ ‪،‬ریر از طریق اچ اسااق از ما د چ اچوما د از ع رمه یا س ید از اچ عباس‬
‫روایت کرد است‪ :‬کَرْدَم چ زید چا ک ب چ‬
‫را‬
‫اسامه چ حبیب رافع چ اچورافع چاری‬
‫چ ع رو حیی چ اخطب و رفاعه چ زید چ ناچوت ه پی ان د چود ای ها نزد عد ای از‬
‫انصار میآمدند و تهر ای خیرخواهانه چه خود می رفت د و چه آنها می فت د‪ :‬مال و دارایی‬
‫خود را خرج ن ید زیرا چیم آن میرود که چا انفاق مال ن دست و فقیر وید [ا ر چه ای‬
‫کار میل فراوان دارید] در مصر‬
‫تاب ن ید تون م لوم نی ت آی د ته می ود‪.‬‬
‫در‬
‫‪ 312‬اچ اچوحانم ت ان ه در «نف یر اچ کثیر» ‪ 503 1‬آمد از ت شد طریشق از ح ش چشه ق شم مرسشل‬
‫روایت کر اند‪ .‬و طبری از مرسل قتاد ‪ 9306‬و ‪ 9307‬آورد ای ها چه حدیث قبلی اهد نی شت د زیشرا‬
‫قتاد هم از ح‬
‫روایت کرد اسشت عبشدالرزاق در نف شیر ‪ 967‬از قتشاد روایشت کشرد اسشت طبشری‬
‫‪ 9309‬از مرسل حجاج از اچ ‪،‬ریج و از سدی ‪ 9301‬چه ه ی م ی چه ق م مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -1‬ذ ت د‪.‬‬
‫‪ -2‬مؤلف چه اچ مردویه ن بت کرد و ای که ن ها اچ مردویه ای را روایت کرد دلیل وه آن است‪.‬‬
160
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
         ﴿ ‫چارة آنها‬
            
              
﴾               
.)1(‫نازل د‬
         ﴿ :43 ‫اسباب نزول آیة‬
                 
             
.2﴾   
  
 
 
  
  
   
 
 
    
 
 
 
  
.‫هالشت شیخ اچش اسشااق‬، ‫ از اچ اسااق روایت کرد اس اد آن ضش یف اسشت چشه خشاطر‬9503 ‫ طبری‬-1
‫ «[ه ان] ک ان که خود چخل م ورزند و مردم را [نیز] چه چخل فرمان م ده شد و آن شه را‬:‫ ه آیات‬،‫نر‬
‫ و چراى کافران عذاچ خشوار ک شد آمشاد‬.‫که خداوند از ف ل خویآ چه آنان داد است نهان م دارند‬
‫ و آنان که مالهای ان را چراى ن ایاندن چه مردم انفاق مش ک شد و چشه خشدا و روز قیامشت مشؤم‬.‫ساختهایم‬
‫ و ا شر چشه خشدا و روز قیامشت‬.‫که یطان ه دم او چا د [چداند که] چد ه شدم اسشت‬
‫ و هر ک‬.‫نی ت د‬
‫ای ان م آوردند و از آن ه خداوند چه آنان روزى داد اسشت انفشاق مش کردنشد تشه زیشان چشراى آنشان‬
»‫دا ت؟ و خداوند [چه حال] آنان داناست‬
‫ و در‬.‫وییشد‬
‫ « اى مؤم ان در حال که م ت چا ید چه ن از نزدیک ن وید نا آن ه چدانید تشه مش‬:‫ ه‬،‫ نر‬-2
‫ و ا ر چی شار یشا در‬.‫ اچت [نیز] نا آن ه غ ل ک ید [چه ن از نزدیک ن وید] م ر آن ه ره ذر چا ید‬، ‫حال‬
‫ت چیاید یا چا زنان آمیزش ک ید و آچ نیاچید آه گ‬،‫ای ا ق اى حا‬، ‫ا از‬
.»‫ان خداوند چخ د آمرز ار است‬
‫از‬
‫حال سفر چا ید یا ک‬
‫ چ‬.‫اک ک ید آن ا روى و دستانتان را م ح ک ید‬
‫خاک‬
‫‪161‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -286‬ک‪ :‬فریاچی اچ اچوحانم و اچ م ذر از علی ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬ای کالم خدا‬
‫﴿‪ ﴾‬در مورد م افری که ‪ ،‬ب د است نازل ردید م افر در آن حالت چاید نی م‬
‫ک د و ن از را ادا ن اید‪.‬‬
‫‪ -287‬اچ مردویه از اسلع چ‬
‫ریک ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬م‬
‫تر یامبر ‪ ‬را آماد‬
‫میکردم‪ .‬در یک ب سرد م ‪ ،‬ب دم‪ .‬نرسیدم ا ر چا آب سرد غ ل ن ایم چ یرم و یا‬
‫چی ار وم ‪،‬ریان را چرای یامبر فتم‪.‬‬
‫خدا ﴿‪ ﴾    ‬را نا‬
‫آخر آیه نازل کرد‪.‬‬
‫‪ -288‬ک‪ :‬طبرانی از اسلع ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬م خدمت رسول خدا ‪ ‬را انجام‬
‫میدادم و ترش را آماد میکردم‪ .‬یک روز فرمود‪ :‬ای اسلع چرخیز تر مرا آماد ک‬
‫فتم‪ :‬ای رسول خدا! چرای م ‪ ،‬اچت یآ آمد است‪ .‬رسول خدا س وت اختیار کرد‪.‬‬
‫‪،‬برطیل امی آیة ص ید را فرود آورد‪ .‬رسول اهلل فرمود‪ :‬ای اسلع ای ک چرخیز و نی م ک‬
‫نی م را چه م آموخت م چرخاستم و نی م کردم و تر مبارک را آماد ساختم(‪.)1‬‬
‫‪ -289‬اچ ‪،‬ریر از یزید چ اچوحبیب روایت کرد است‪ :‬در خانة ‪ ،‬ی از انصار چه‬
‫م جد‬
‫ود می د‪ .‬هر ا ‪ ،‬اچت چرای ان یآ میآمد و نزد ان آب مو‪،‬ود نبود چرای‬
‫دستیاچی چه آب چه ‪،‬ز م جد راة دی ری ندا ت د‪.‬‬
‫‪ ﴾‬نازل‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫﴿ ‪ ‬‬
‫د(‪.)2‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 9642‬و ‪ 9643‬چیهقی ‪ 6 1‬طبرانی ‪ 7959‬از اسلع روایت کرد اند‪ .‬در ای اس اد رچیع چ چشدر‬
‫متهم چه کذب است‪ .‬هیث ی در مج ع الزواطد ‪ 262 1‬می وید‪« :‬رچیع چ چدر چه انفاق ضش یف اسشت و‬
‫در ‪،‬ای دی ر فته‪ :‬کذاب است»‬
‫خبر واهی و چیاثر است‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 9569‬ای م ل چ اچرای ض یف است‪.‬‬
‫‪162‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -290‬اچ اچوحانم از مجاهد روایت کرد است‪ :‬مردی از انصار مریض د و نوان‬
‫ای تادن و وضوکردن ندا ت‪ .‬خدمت ار هم ندا ت که چه او آب چدهد‪، .‬ریان را چه وش‬
‫رسول خدا رساند‪.‬‬
‫خدای چزرگ ﴿‪ ﴾  ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫‪ -291‬اچ ‪،‬ریر از اچراهیم نخ ی روایت کرد است‪ :‬ن دادی از اصااب رسول اهلل چه‬
‫دت زخ ی دند و در ای حال چه آنها ‪ ،‬اچت دست داد‪، .‬ریان را چرای رسول اهلل فت د‪.‬‬
‫‪ ﴾... ‬نا آخر آیه نازل د(‪.)1‬‬
‫﴿ ‪      ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :44‬‬
‫‪. 2 ﴾    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -292‬اچ اسااق از اچ عباس ب روایت کرد اسشت‪ :‬رفاعشه چش زیشد چش نشاچوت از‬
‫چزر ان یهود چود و هر ا چا رسول اهلل ‪ ‬صابت میکشرد زچشانآ را می ی انشد و می فشت‪:‬‬
‫ارع ا س ک یا ما د حتی نفه ک‪[ .‬م ی ای ‪ ،‬له در زچان عرب چه ای مفهشوم اسشت‪ :‬چشه‬
‫آرامی سخ چ و نا مطالبت را خوب درک ک یم و درست وش چد و متو‪،‬ه سخ ان ما چاش‬
‫نا سؤاالت خود را چهتر مطرح ن اییم‪ .‬اما لفظ راع شا در زچشان یهشود چشه م شی د ش ام و سشخ‬
‫استهزاتآمیز است]‪ .‬و ای ونه‬
‫تاخانه چشه اسشالم ط شه مشیزد‪ .‬ش‬
‫خداونشد ‪ ‬در چشارة او‬
‫‪ ﴾   ‬را نازل کرد(‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪       ‬‬
‫﴿ ‪  ‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 9639‬چه ق م مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬آیا چه آنان که چهر اى از کتاب یافتهاند ن ری تهاى که خواستار‬
‫[نیز] را را‬
‫راه اند و م خواه د‬
‫م ک ید»‬
‫‪ -3‬ض یف است طبری ‪ 9694‬چه اس اد ض یف روایت کرد زیرا یخ اچ اسااق مجهول است‪.‬‬
‫ا‬
‫‪163‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :47‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -293‬اچ اسااق از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬رسول خدا ‪ ‬چا چزر ان عل ای‬
‫یهود چه‬
‫ول عبداهلل چ صوریا و ک ب چ اسید فت و کرد و چه آنان فت‪ :‬ای روة یهود‬
‫از خدا چترسید و ای ان چیاورید سو د چه خدا‬
‫ا خوب میدانید آن شه مش آورد ام کشامالً‬
‫حق است‪ .‬ای ما د! ما در ای چار تیزی ن شیدانیم‪ .‬ش‬
‫در چشارة آنهشا آیشة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾...    ‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪              ﴿ :48‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -294‬اچ اچوحانم و طبرانی از اچوایوب انصشاری ‪ ‬روایشت کشرد انشد‪ :‬مشردی ح شور‬
‫سرور کاط ات آمد و فت‪ :‬چرادر زاد ای دارم که از حرام دستچردار نی ت‪ .‬یغ بر ‪ ‬فت‪:‬‬
‫یرو کدام دی است؟ فت‪ :‬ن از میخواند و خدا را چه ی ان ی می اسد‪ .‬یامبر فت‪ :‬از او‬
‫چخوا دی آ را چه نو چبخ د و ا ر نبخ ید دی آ را از او چخر آن مرد رفت و از چرادرزاد اش‬
‫خواست دی آ را چبخ د و یا چفرو د اما او ای ی هاد را رد کرد‪ .‬مرد نز رسشول اهلل آمشد و‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬اى اهل کتاب یآ از آن ه تهر های را ماو ک یم آن ا آنها را وا‬
‫ردانیم یا ت ان که‬
‫«اهل به» را ل ت کردیم ل ت ان ک یم‪ .‬چه تیزى که نصدیق ک د آن ه [از کتاچهاى آس ان که] چشا‬
‫است نازل کرد ایم ای ان آورید و اراد خدا انجام دن است»‪.‬‬
‫‪ -2‬ض یف است طبری ‪ 9729‬و چیهقی در «دالطل» ‪ 534 2‬روایت کرد اند اس اد آن چه خاطر شیخ اچش‬
‫اسااق ض یف است‪ .‬چه «نف یر قرطبی» ‪ 2270‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬چه راست خداوند [آن را] که چه او رک آورد ود ن‬
‫چخواهد م چخ د و هر ک‬
‫که چه خدا رک آورد‬
‫چخ د و ‪،‬ز آن را چراى هر ک‬
‫اه چزرگ چرچافته است»‪.‬‬
‫کشه‬
‫‪164‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫فت‪ :‬دریافتم که چه دی آ چ یار عالقهم د اسشت‪ .‬ش‬
‫خشدا ﴿‪      ‬‬
‫‪ ﴾  ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪            ﴿ :49‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -295‬اچ اچوحانم از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬قوم یهود چشه امامشت کودکشان‬
‫ن از میخواند و چرای نزدی ی چه خدا قرچانی میکرد و می دا ت که هیچ خطایی ندارد و از‬
‫ا اک ه ت د‪.‬‬
‫‪ ﴾ ‬نازل د(‪.)3‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪       ‬‬
‫﴿ ‪  ‬‬
‫‪ -296‬اچ ‪،‬ریر از ع رمه مجاهد اچومالک و دی ران چه ای م ی روایت کرد است(‪.)4‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :54 – 51‬‬
‫‪.﴾           ‬‬
‫‪ -297‬ک‪ :‬اح د و اچ اچوحانم از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬ه امی که ک ب‬
‫چ ا ر‬
‫چه م ه رفت‪ .‬عد ای از قریآ چه او فت د‪ :‬ای ست آ چیفرزند و از قوم‬
‫ته‬
‫را ن یچی ی ف ر میک د از ما چهتر است در حالی که ما خدمت زاران و ساقیان حجاج و‬
‫رد داران ک به ه تیم‪ .‬ک ب فت‪:‬‬
‫ا از او چهترید‪ .‬خدا ‪ ‬در چارة آنها ﴿‪‬‬
‫‪ -1‬طبرانی ‪ 4063‬از اچوایوب روایت کرد در ای اس اد واصل چ سشاطب ضش یف اسشت هیث شی در مج شع‬
‫الزواطد ‪ 5 7‬و اچ کثیر چه ای نظرند‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬آیا چه آنان که خود ان را اکیز م‬
‫ارند ن ری تهاى؟ چل ه خداوند هر که را خواهد [نیک‬
‫و] اک م دارد و چه ک تری میزان ستم نبی د»‪.‬‬
‫‪ -3‬اچ کثیر ‪ 300 2‬چه ناقیق ماقق چه اچ اچ وحانم ن بت و اس اد آن را ذکر کشرد کشه در آن اچش لهی شه‬
‫ض یف است‪.‬‬
‫‪ -4‬طبری ‪ 9745 – 9743‬از مجاهد و ‪ 9746‬از اچومالک و ‪ 9747‬از ع رمه روایت کرد است‬
‫روایات چه مج وع قوی ه ت د‪.‬‬
‫ایش‬
165
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
       ﴿ ‫) و‬3 :‫(کوثر‬
﴾   
           
.)1(‫﴾ را نازل کرد‬  
    
  
   
  
       
  
     
 
   
      
‫ چزر ان قبیلة چ ی ن یر حیی چ‬:‫ اچ اسااق از اچ عباس ب روایت کرد است‬-298
‫چودند که‬
‫اخطب سالم چ اچی الاقیق اچورافع رچیع چ اچی الاقیق اچوع ار و هوذ چ قی‬
.‫ گ خ دق علیه م ل انان متاد ساخت د‬، ‫رو های قریآ غطفان و چ ی قریظه را در‬
‫دان یهود ه ت د‬
‫ ای ها دان‬:‫ قریآ در چی خود فت د‬.‫ه امی که آنان چه نزد قریآ آمدند‬
‫ از‬.‫و چه کتب آس انی اولیه آ اهی دارند از آنان چپرسید آیا دی ما چهتر است یا دی ما د‬
‫ا از دی او چهتر است و خودنان از او و‬
‫ دی‬:‫واب فت د‬، ‫ آنها در‬.‫احبار یهود رسیدند‬
    ﴿ ‫ل‬،‫خدا عزو‬
.‫از یروانآ چه هدایت و راة راست نزدی ترید‬
          
                 
               
             
.)2(‫﴾ را نازل کرد‬
‫ از داود چ حصی از ع رمه از اچ عباس روایت کشرد انشد راویهشای‬9791 ‫ و طبری‬11645 ‫ طبرانی‬-1
‫ از‬9793 ‫ و‬9792 ‫ و طبشری‬.‫ای ثقه اند اما داود در احادیثی که از ع رمه روایت میک د قوی نی شت‬
‫داود از ع رمه چه ق م مرسل روایت کرد ای حدیث دارای شواهد مرسشل دی شر اسشت کشه آن را چشه‬
.‫ ن ا ک ید‬322 ‫ و واحدی‬9796 ‫ و‬9795 ‫ چه نف یر طبری‬.‫ة صایح میرسان د‬،‫در‬
‫ از اچ اسااق از ما د چ اچوما د از ع رمه یا س ید از اچ عباس روایت کرد اسش ادش‬9797 ‫ طبری‬-2
‫ «آیشا چشه آنشان کشه چهشر اى از کتشاب یافتشهانشد‬:‫ ترجمه آیاات‬.‫چه خاطر یخ اچ اسااق ض یف اسشت‬
‫‪166‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -299‬ک‪ :‬اچ اچوحانم ا طریق عوفی از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬اهل کتشاب‬
‫فت د‪ :‬ما د می دارد آن ه چه او عطا د از چرکت نواضع است چا و‪،‬شودی کشه نشه نشا زن‬
‫رفته است و چه ‪،‬ز عروسی چا زنان هیچ ف ر و ذکری ندارد کدام اد شا از ما شد زیشادنر‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫زن دارد؟ آن ا خدا آیة ﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -300‬اچ س د از ع ر موالی غفر (‪ )2‬چه ای م ی اما مفصلنر روایت کرد است(‪.)3‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :58‬‬
‫‪.4﴾  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -301‬اچ مردویه از طریق کلبی از اچوصشالح از اچش عبشاس ب روایشت کشرد اسشت‪:‬‬
‫زمانی که رسول اهلل م ه را فتح کرد عث ان چ طلاه را خواست‪ .‬تون چه خدمت ای ان آمشد‪.‬‬
‫یامبر‪ ‬فت‪ :‬کلید ک به کجاست؟ عث ان کلید را آورد تون دست خود را چه سوی رسول‬
‫خدا دراز کرد [نا کلید را چدهد] عباس ‪ ‬چرخاست و فت‪ :‬ای رسول خدا! در و مادرم چشه‬
‫فدایت عالو چه آبرسانیدن چه حا‪،‬یان درچانی ک به را نیز چه م چ پار عث ان دست خود را‬
‫ن ری تهاى که چه چت و طاغوت ای ان م آورند و درچار کافران م‬
‫وی د‪ :‬ای ان از مؤم ان را یافتهنرند‪.‬‬
‫ای ان ک ان اند که خداوند آنان را از رح ت خشویآ دور دا شته اسشت و هشر کش‬
‫کشه خشدا [او را] از‬
‫رح تآ دور چدارد چرایآ یاورى نخواه یافت‪ .‬آیا آنان چهر اى از فرمانروای دارنشد؟ ش‬
‫هم ه وزن ک تری ذرا اى چه مردم ن‬
‫آن ه شام‬
‫ده د‪ .‬آیا چا مردم چر آن ه که خداونشد از ف شل خشویآ چشه آنشان‬
‫داد است ح د م ورزند؟ ما خود چه آل اچراهیم کتاب و ح ت دادیم و چشه آنشان فرمشانروای چشزرگ‬
‫چخ یدیم»‪.‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 9828‬روایت کرد در اس اد آن عطیة عوفی ض یف است‪.‬‬
‫‪ -2‬در ن خههای دی ر «عفر » آمد ‪.‬‬
‫‪ -3‬مرسل است ع ر چ عبداهلل را چ یاری از عل ا ض یف میدان د‪.‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪« :‬خداوند چه‬
‫ا فرمان م دهد که امانتها را چه اهلآ چ پارید و تون در میان مردم ح م ک ید چه‬
‫عدل [و انصا ] ح م ک ید‪ .‬نی و تیزى است [آن ه] که خداوند‬
‫واى چی است»‪.‬‬
‫ا را چه آن اندرز مش دهشد‪ .‬خداونشد‬
‫‪167‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫چاز رداند‪ .‬یامبر فت‪ :‬ای عث ان کلید را چه م چد عث ان فشت‪ :‬چ یشر امشا چشدان کشه ایش‬
‫امانت خداست‪ .‬یامبر چرخاست و در ک به را چاز کرد‬
‫سپ‬
‫از آن چیرون آمد و طشوا‬
‫ن شود‪.‬‬
‫‪،‬برطیل ‪ ‬چا دستور چر ردانیدن کلیشد فشرود آمشد‪ .‬یغ بشر خشدا عث شان چش طلاشه را‬
‫اح ار کرد و کلید را چه او سپرد‪ .‬و ای کالم عزیشز ﴿‪      ‬‬
‫‪ ﴾‬را نا آخر نالوت کرد‪.‬‬
‫‪ -302‬به(‪ )1‬در «نف یر» خود از حجاج از اچ ‪ُ،‬رَیج روایت کرد اسشت‪ :‬ایش آیشه در‬
‫مورد عث ان چ طلاه نازل د یامبر ‪ ‬روز فشتح م شه کلیشد ک بشه را از او رفشت و وارد‬
‫ک به د و در حالی که ای آیه را نالوت میکرد از آنجا خارج ردید و عث ان را چه ح ور‬
‫طلبید و کلید را چه او سپرد‪ .‬اچ ‪،‬ریج فته است‪ :‬ع ر چ خطاب ‪ ‬می فت‪ :‬ه شامی کشه‬
‫یامبر از ک به خارج می د ای آیه را نالوت میکرد و م قبل از آن نشالوت ایش آیشه را از‬
‫رسول خدا که در و مادرم چه فدایآ چاد‪ .‬ن ید چودم(‪.)2‬‬
‫سیوطی صاحب می وید‪ :‬ظاهر حدیث ن شان میدهشد کشه ایش آیشه در میشان ک بشه نشازل‬
‫ردید است‪.‬‬
‫‪ -1‬در ن خهها ت ی آمد و ای چدون ک نصایف است چه ت د دلیشل‪ :‬ش به از طبقشة اچش ‪،‬شریج اسشت‬
‫کتاب نف یر ندارد مؤلف ای حدیث را در «در ال ثور» ‪ 312 2‬چه اچ م ذر و اچ ‪،‬ریر از اچ ‪،‬ریج‬
‫و وکانی ‪ 617 1‬چه اچ م ذر و اچ ‪،‬ریر و اچش ع شاکر ن شبت داد انشد‪ .‬م ش مشراد سشیوطی «اچش‬
‫اچو یبه» چود و عبارت «اچ اچو» افتاد و لفظ « یبه» نصایف د چا د‪ .‬زیرا اچ اچو یبه از حجاج چش‬
‫ما د چ یار روایت می ک د و م لوم است که اچ اچو یبه هم نف یر دارد و هم م د و هم مص ف‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 9851‬از قاسم از ح‬
‫از حجاج از اچ ‪،‬ریج روایت کرد و ای م ل است‪.‬‬
‫‪168‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :59‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -303‬چخاری و دی ران از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬رسول خدا ‪ ‬زمانی عبداهلل‬
‫چ حذافه چ قی‬
‫‪ ‬را چه فرماندهی ‪ ،‬ی از سپاهیان اسالم چه مأموریتی فرستاد‪ .‬ش‬
‫ایش‬
‫آیه در مورد او نازل د(‪ .)2‬چخاری ه ی ونه چه اختصار روایت کرد است‪.‬‬
‫داودی فته است‪ :‬ای روایت نوهم و دار است و چه ناحق چشه اچش عبشاس ب ن شبت‬
‫داد د است زیرا عبداهلل چ حذافه چه فرماندهی سپاهی‬
‫ا ته د و چه آنها خ م رفت‬
‫و آنآ افروخشت و فشت‪ :‬خشود را در میشان آنشآ چی دازیشد‪ .‬چرخشی سشرچاز زدنشد و عشد ای‬
‫میخواست د اطاعت ک د‪ .‬داودی فته است‪ :‬ا ر آیة قبل از قصة او نازل شد چا شد ت ونشه‬
‫اطاعت مخصود عبداهلل چ حذافه می شود نشه چشرای دی شران ا شر چ شد از ایش واق شه نشازل‬
‫ردید چا د ه امی که سپاهیان سریه ‪،‬ریان را چه اطالع رسشول اهلل رسشاندند‪ .‬فشت‪« :‬إمناا‬
‫الطاعاة يف اععاروف» اطاعت از امشری الزم اسشت کشه خیشر و نی شویی در آن چشود و مطشاچق‬
‫دستورات رع چا د‪ .‬چه آنها ن فت که ترا از امیرنان اطاعت ن ردید‪.‬‬
‫حافظ اچ حجر در ‪،‬واب فته است‪ :‬مقصود از قصة سریة عبداهلل چ حذافشه ایش اسشت‪:‬‬
‫ا ر در چارة تیزی اختال‬
‫امر اختال‬
‫یدا کردید از خدا و رسول اطاعت ک ید زیرا افشراد سشریه در دو‬
‫دا ت د‪ .‬اول‪ :‬امتثال امر چه سبب لزوم اطاعشت از امیشر‪ .‬دوم‪ :‬خشودداری از ا‪،‬شرای‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬اى مؤم ان از خداوند اطاعت ک ید و از رسول [او] و صاحبان امرنان [هم] اطاعت ک ید هر ا‬
‫در تیزى اختال‬
‫کردید ا ر چه خدا و روز قیامت ای ان دارید آن را چه خدا و رسول چاز ردانیشد‪ .‬ایش‬
‫چهتر و نیک انجامنر است»‪.‬‬
‫‪ -2‬صایح است چخاری ‪ 4584‬م لم ‪ 1834‬اچوداود ‪ 2624‬نرمذی ‪ 1672‬ن شاطی ‪ 154 7‬و ‪ 155‬و‬
‫در نف یر ‪ 129‬اچ ‪،‬ارود ‪ 1040‬طبری ‪ 9862‬و ‪ 9863‬از س ید چ ‪،‬بیر از اچ عباس روایشت کشرد‬
‫اند‪ .‬چه قرطبی ‪ 260 5‬م لم ‪ 1840‬و دی ران مرا‪ ،‬ه ک ید قصة آن م هور است‪.‬‬
‫‪169‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫دستورات او چرای فرار از آنآ‬
‫م اسب چود که در ای چار آیهای نازل ردد و م ل انان‬
‫را هدایت ک د که ه ام چروز اختال‬
‫و ن شازع چشه کتشاب خشدا و سش ت رسشول اهلل مرا‪ ،‬شه‬
‫ن ای د‪.‬‬
‫[اچ اچو یبه چخاری م لم اح د اچوداود و ن اطی از علشی ‪ ‬روایشت میک شد‪ :‬رسشول‬
‫خدا سپاهی را چه فرماندهی مردی از انصار [چه ی ی از میدانهای ‪ ،‬شگ] اعشزام دا شت و چشه‬
‫ای ان دستور داد سخ ان فرماندة خویآ را چ وند و از او اطاعت ک شد ولشی سشپاهیان سشریه‬
‫فرماندة خود را خ‬
‫ی ساخت د‪ .‬او دستور داد هیشزم ‪ ،‬شع ک شد‪ .‬هیشزم کشه ‪ ،‬شع کردنشد‬
‫فت‪ :‬آنآ افروزید آنآ که افروخت د فت‪ :‬آیا رسول اهلل چه‬
‫ا دسشتور نشداد چشود کشه‬
‫سخ ان مرا چ وید و از دستورهایم اطاعت ک ید‪ .‬فت د‪ :‬آری فت‪:‬‬
‫در ای آنآ داخل‬
‫وید آنها چه ی دی ر ن ا کردند و فت د‪ :‬ما از آنآ سوزان چه رسول خدا ‪ ‬ا چشردیم‪.‬‬
‫فرماند سپا ای سخ را که ید خ آ فرو ن ت‪ .‬ه امی که سپاهیان سریه چشه ح شور‬
‫رسول اهلل آمدند و ‪،‬ریان را چه اطالع ای ان رساندند فت‪ :‬ا ر داخل آنآ می دند هر ز‬
‫از آن خارج ن ی دند‪ .‬زیرا «إمنا الطاعة يف اععروف» از امری چاید اطاعت ود که چه خیر و‬
‫نی ویی صادر د مطاچق دستورات رع چا د](‪.)1‬‬
‫‪ -304‬اچ ‪،‬ریر روایت میک د‪[ :‬در ی ی از میشدانهای ‪ ،‬شگ] خالشد امیشر سشریه چشود و‬
‫ع ار‪ ‬خصی را چدون دستور او امان داد آن دو در ای چار اختال‬
‫یدا کردند‪ .‬چ شاچرای‬
‫کالم الهی نازل ردید(‪.)2‬‬
‫‪ -1‬روح ال انی ه ان م بع ج ‪ 5‬د ‪.66‬‬
‫‪ -2‬ض یف است اچ مردویه ت ان ه در «نف یر اچ کثیر» ‪ 530 1‬است از طریق ح م چ ظهیر از سدی از‬
‫اچوصالح از اچ عباس روایت کرد ح م چ ظهیر متروک است و اچوصالح که اسش آ چشاذام اسشت در‬
‫احادیثی که از اچ عباس ب روایت میک د ثقه نی ت طبری ‪ 9866‬از سدی روایت کرد آن م ل‬
‫است چا ای وصف در چارة سدی وقتی حدیث را چه ق م موصول روایت ک د تیزهای فته اند و ا ر چه‬
‫ق م م ل روایت ک د ت ونه خواهد چود‪ .‬و قصة خالد و ع شار در صشایح چخشاری چشه سشیاق دی شری‬
‫آمد و در آن نزول آیه است‪.‬‬
‫‪170‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫[‪ ...‬رسول اهلل ‪ ‬ل‬
‫چود فرستاد و ل‬
‫ری را چه قیادت خالد چ ولید که ع ار چ یاسر نیز در میان آن ل‬
‫ر‬
‫ر چه سوی روة مطلوب ره پار د ه امی که نزدیک آنها رسید فرود‬
‫آمد‪ .‬دو نفر از آنجا می ذ ت د ل‬
‫ر را دیدند خبر ورود آنشان را چشه شروة دی شر رسشاندند‪.‬‬
‫آن ها چامدادان فرار کردند‪ .‬چه ‪،‬ز یک نفر که چه خانوادة خود دستور داد نا وسایل اسشباب و‬
‫اثاثیه ان را ‪ ،‬ع ک د خودش در ناری ی ب روانه د نا چه سپاة خالشد ‪ ‬رسشید و ع شار‬
‫ر یاسر را ‪ ،‬تجو کرد وقتی چه نزد او رسید‪ .‬فت‪ :‬ای اچویقظان مش اسشالم را شذیرفتم و‬
‫هادت میدهم‪ :‬ال إله إال اهلل وأن ما دا عبد ورسشوله‪ :‬خشدایی نی شت ‪،‬شز خشدای ی انشه و‬
‫ما د چ د و فرستادة اوست‪ .‬اما قوم م وقتی خبر آمدن‬
‫ا را یدند فرار کردند و ن ها م‬
‫ای جا ماند ام آیا ذیرش اسالم فردا چرایم سودی خواهد دا ت ا ر سشودی نشدارد مش هشم‬
‫مثل دی ران فرار ک م؟ ع ار فت‪ :‬م ل ان دن نو خیر و نی ویی چرایت خواهد آورد در نزد‬
‫خانواد ات چ ان آن مرد فرار ن رد‪ .‬سار ا خالد چ ولید ح له کشرد‪ .‬هشی‬
‫را ‪،‬شز آن‬
‫مرد نیافت او را دست یر و مال و دارایی او را ضب کرد ‪،‬ریان چه وش ع ار رسید چه نشزد‬
‫خالد چ ولید آمد و فت‪ :‬ای مرد را رها ک‬
‫زیرا وی اسالم را ذیرفته است و مش امشانآ‬
‫داد ام ‪ .‬خالد چ ولید ‪ ‬فت‪ :‬نو که ه تی کشه ک شی را زنهشار چشدهی چشه ی شدی ر ناسشزا‬
‫فت د‪ .‬و ‪،‬ریان را چه اطالع یامبر ‪ ‬رساندند‪ .‬یامبر امان ع شار را ‪،‬شایز ش رد و دسشتور داد‬
‫که در آی د چدون دستور و موافقت فرماندة خود ک ی را امان ندهد‪ .‬آنشان در نشزد یشامبر چشه‬
‫ی دی ر حر های ز ت زدنشد‪ .‬خالشد چش ولیشد فشت‪ :‬ای رسشول خشدا ‪ !‬آیشا ایش غشالم‬
‫چینرچیت را چه حال خود می ذاری که چه م ناسزا چ وید یامبر فشت‪ :‬ای خالشد! چشه ع شار‬
‫حر‬
‫د‬
‫ز ت نزن زیرا هرکه چه ع ار ناسزا چ وید خدا او را ناسزا می وید و هرکشه چشا ع شار‬
‫ی ک د خدا او را د‬
‫میک د‪ .‬ع ار خ‬
‫خود میداند و هرکه ع ار را ل شت ک شد خشدا ‪ ‬او را ل شت‬
‫ی چرخاست‪ .‬خالد چ ولید چه دنبال او رفشت دامش آ را رفشت از وی‬
171
﴿  ‫خشدا‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
.‫وزش خواست و رضایت و خو ودی ع ار یاسر را چه دست آورد‬
.)1(]‫﴾ را نازل فرمود‬
 
    
      
 
     
   
 
         ﴿ :62 – 60 ‫اسباب نزول آیة‬
              
.﴾     
‫ اچوچرزة‬:‫ اچ اچوحانم و طبرانی چه س د صایح از اچ عباس ب روایت کرد اند‬-305
‫اسل ی امور یهودیان را ادار میکرد و مراسم ذچح و قرچانی انجام میداد و چی یهود در‬
‫اختالفات و دعواهایی که چه او عرضه میدا ت د ق اوت میکرد ن دادی از م ل انان هم‬
  ﴿ ‫ خدای مت ال‬.‫مطرح کردند‬
‫هت فیصله نزد موصو‬، ‫ان را‬
‫اختالفات چی‬
              
              
             
             
.)2(‫﴾ را نازل کرد‬       
 
 
.148 5 ‫ نف یر طبری ه ان م بع ج‬-1
‫ از اچ عباس روایت کرد اند اسش اد‬328 ‫ و واحدی در اسباب نزول‬12045 11 ‫است طبرانی‬
.‫یشد فتشه اسشت‬، ‫ اسش اد ایش حشدیث را‬9 4 ‫اسشت حشافظ اچش حجشر ع شقالنی در اصشاچه‬
‫ان م چرند که آنان چه آن ه چه سوى نو فرو فرسشتاد شد و آن شه‬
‫ ح‬-2
‫آن ح‬
‫ «آیا چه ک ان که‬:‫ترجمه آیات‬
‫یآ از نو فرو فرستاد د است ای ان آورد اند ن ری تهاى؟ م خواه د که چشه طشاغوت ح شم چرنشد‬
‫راهش اى دور و دراز‬
‫حال آن ه فرمان یافتهاند که چه او کفر ورزند و یطان م خواهد که آنهشا را چشه‬
‫‪172‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -306‬اچ اچوحانم از طریق ع رمشه یشا سش ید از اچش عبشاس ب روایشت کشرد اسشت‪:‬‬
‫‪،‬الس چ صامت م تب چ ق یر رافع چ زید و چ ر دعوای اسالمیت دا ت د در چی ای هشا‬
‫و روهی از م ل انان قبیله ان د‬
‫ی چشه و‪،‬شود آمشد چشود ای هشا از ‪،‬شالس و دوسشتانآ‬
‫دعوت کردند که دعوا را نزد رسول اهلل ‪ ‬حل و فصل ن ای د اما ‪،‬الس و رفقایآ خواست د‬
‫که چه نزد کاه انی که در دوران ‪،‬اهلیت حاکم چودند چروند و موضوع را حل و فصل ن ای د‪.‬‬
‫خدای چزرگ در چارة آنها آیة ﴿‪ ﴾...    ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫‪ -307‬اچ ‪،‬ریر از بی ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬چی یک نفر از یهود و فردی از م افقشان‬
‫د‬
‫ی یآ آمد‪ .‬یهود فت‪ :‬نو را نزد اهل دی ت میچرم نا چی ما داوری ک د و یا فت‪ :‬چشه‬
‫نزد یغ بر میچرمت‪ .‬زیرا او خوب میدان ت که یغ بر خدا ‪ ‬هی‬
‫ا چرای فیصلة ق شایا و‬
‫صدور ح م ر و ن ی یرد اما م افق مخالفشت کشرد‪ .‬چشاآلخر موافقشت کردنشد کشه چشه نشزد‬
‫کاه ی در قبیلة ‪،‬هی ه چروند‪.‬‬
‫ای آیه نازل ردید(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :65‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫اف د‪ .‬و تون چه آنان فته ود چه سوى آن ه خداوند نازل کرد است و چه سوى رسول [خدا] آیید‪ .‬آن‬
‫م افقان را چی‬
‫که سخت از نو روى چر م ناچ شد‪ .‬ت ونشه چا شد کشه تشون چشه سشزاى ع ل شرد ی ی شان‬
‫مصیبت چه آنان رسد در حال که چه خدا سو د م خورند که ‪،‬ز نی وکشارى و آ شت دادن م ظشورى‬
‫ندا تیم»‪.‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 9898 – 9896‬از بی چه ق م مرسل روایت کرد چه م ی ای حدیث واهد اسشت کشه چشا آن‬
‫نقویه می ود و از آن ‪ ،‬له است حدیثی که ی تر ذ ت‪ .‬چرای م لومات چی تر در «اح ام القرآن» اچ‬
‫عرچی ‪ 515‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬سو د چه رورد ارت [در حقیقت] ای ان نیاورنشد م شر آن شه در اختالفش کشه چشی آنشان در‬
‫رفت نو را داور ک د‪ .‬آن ا از آن ه ح م کردى در خود هیچ دلت‬
‫نیاچ د و کامال ردن نه د»‪.‬‬
‫‪173‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -308‬اط ة‬
‫انه(‪ )1‬از عبداهلل چ زچیر ‪ ‬روایشت کشرد انشد‪ :‬مشردی از انصشار در چشارة‬
‫نق یم آب چرای ک اورزی چا زُچیر اختال‬
‫دا ت‪ .‬یشامبر چشه زچیشر فشت‪ :‬اول زمشی خشود را‬
‫آچیاری ک و چ د آب را چه سوی زمی ه ایهات ‪،‬اری ن ا‪ .‬مرد انصاری فشت‪ :‬ای رسشول‬
‫خدا! تون زچیر ر ع ة‬
‫است ای ونه ح م کردید یامبر ‪ ‬از یدن ای سشخ متشأثر‬
‫د و رن آ نغییر کرد و فت‪ :‬ای زچیر زمی ت را آچیاری ک و آب را نشا رسشیدن چشه ری شة‬
‫درختان در چی آن روان ن ا و چ د چه طر‬
‫ه ایهات ‪،‬اری چ از‪ .‬یشامبر در ایش حشال حشق‬
‫زچیر را کامالً داد و در ح م اول طوری چی آنها ق اوت کرد که حاصل آن چشرای طشرفی‬
‫وس ت و آسایآ چود‪ .‬زچیر فتشه اسشت‪:‬‬
‫شان ن شیک م آیشة ﴿‪    ‬‬
‫‪ ﴾...‬چه ‪،‬ز ای م أله چه سبب دی ری نازل د چا د(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -309‬طبرانی در «م جم کبیر» و ح یدی در م د خود از ام سشل ه روایشت کشرد انشد‪:‬‬
‫زچیر چ عوام ‪ ‬علیه مردی در ح ور رسول اهلل دادخواهی کشرد‪ .‬و رسشول اهلل چشه نفشع زچیشر‬
‫ح م داد‪ .‬مرد فت‪ :‬تون ر ع هاش چود چه نفع او ح م داد‪.‬‬
‫خدای مت شال آیشة ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)3‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -1‬چخاری م لم نرمذی ن اطی اچوداود و اچ ما‪،‬ه‪.‬‬
‫‪ -2‬صایح است چخاری ‪ 2359‬و ‪ 2361‬و ‪ 2708‬و ‪ 2585‬م لم ‪ 2357‬اچوداود ‪ 2637‬نرمذی ‪1363‬‬
‫ن اطی ‪ 245 8‬و در نف یر ‪ 130‬اچ ما‪،‬ه ‪ 15‬و ‪ 2480‬اح د ‪ 5 4‬و ‪ 165‬اچ حبان ‪ 24‬اچ ‪،‬ارود‬
‫‪ 1021‬طبری ‪ 9917‬و ‪ 9918‬چیهقی ‪ 153 6‬و ‪ 154‬و ‪ 106 10‬واحدی در «اسباب نشزول» ‪333‬‬
‫چغوی ‪ 2187‬و در نف یر ‪ 645‬چه‬
‫ار ذاری ماقق از ت دی طریق از عرو چ زچیر از زچیر چش عشوام‬
‫روایت کرد اند روایت اکثر ت ی است اما م لم و چخاری چه‬
‫ارة ‪ 2359‬از عبداهلل چ زچیشر روایشت‬
‫کرد اند‪.‬‬
‫‪ -3‬طبرانی ‪ 625 23‬از ی قوب چ سفیان از ع رو چ دی ار از سشل ه – مشردی از فرزنشدان ام سشل ه – از ام‬
‫سل ه روایت کرد است‪ .‬هیث ی در مج ع الزواطد ‪ 6 7‬می وید‪ :‬ی قشوب چش ح یشد را اچش حبشان ثقشه‬
‫میداند و دی ران ض یف می ارند ح یدی ‪ 302‬از اچ عیی ه از ع رو چش دی شار از سشل ه – مشردی از‬
‫‪174‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -310‬اچ اچوحانم از س ید چ م یب روایت کشرد اسشت‪ :‬زچیشر چش عشوام و حاطشب چش‬
‫دا ت د یامبر خدا ح م داد که اول زمی چل دنر آچیاری ود و‬
‫اچوچلت ه در ق یة آب اختال‬
‫‪ ﴾...‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪    ‬‬
‫چ د زمی ایی ‪ .‬در ای چارة ای دو آیة ﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -311‬ک‪ :‬اچ اچوحانم و اچ مردویه از اچواسود روایت کرد اند‪ :‬دو نفشر چشاهم اخشتال‬
‫دا ت د و از رسول اهلل داوری خواست د‪ .‬رسول خدا ‪ ‬ح م صادر کرد‪ .‬ک شی کشه ح شم چشه‬
‫زیانآ چود فت‪ :‬چه نزد ع ر ‪ ‬میرویم‪.‬‬
‫نزد ع ر رفت د‪ .‬آن مشرد فشت‪ :‬رسشول اهلل چشه‬
‫نفع م و زیان ای مرد ح م کرد اما ای مرد نپذیرفت و چه نزد نو آمدیم‪ .‬ع ر چ خطاب از‬
‫او رسید‪ :‬آیا ه ی طور است؟ فت‪ :‬آری فت‪ :‬ه ی جا چا ید نشا مش چر شردم و میشان ش ا‬
‫ق اوت ک م‪ .‬ع ر چ خطاب چشا‬
‫نپذیرفته چود ردن زد‪.‬‬
‫شیر چره شه چر شت و ک شی را کشه ح شم رسشول اهلل را‬
‫‪ ﴾...‬را نشازل کشرد(‪ .)2‬ایش‬
‫‪‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫خشدا آیشة ﴿ ‪ ‬‬
‫حدیث مرسل غریب در اس ادش اچ لهی ه و دارای اهد است‪:‬‬
‫‪ -312‬ای حدیث را دحیم در «نف یر» خود از طریق عتبه چش ضش ر از شدرش روایشت‬
‫کرد است(‪.)3‬‬
‫فرزندان ام سل ه – روایت کرد و از ام سل ه نام نبرد است طبری ‪ 9919‬از ح یدی چا ذکر نام ام سل ه‬
‫روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -1‬اچ کثیر ‪ 2115‬چه اچ اچوحانم ن بت کرد و اس اد آن را نا س ید چیان دا ته و ای اس اد ض یف است چا‬
‫ای که مرسل است در اس اد آن س ید چ عبدال زیز در آخر ع ر نغییر کرد و ض یف است تون م اکر‬
‫زیادی را روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -2‬ض یف است اچ کثیر ‪ 2116‬چشه ش ار ذاری ماقشق ذکشر و چشه اچش اچوحشانم از طریشق اچش لهی شه از‬
‫اچواالسود ن بت کرد است ای مرسل و اچ لهی ه ض یفاست چرای م لومشات چی شتر چشه اح شام القشرآن‬
‫‪ 515‬و زاد ال یر ‪ 305‬چه‬
‫ار ذاری ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -3‬مرسل است ض ر ناچ ی صغیر است اچ کثیر ‪ 2117‬چه‬
‫را نا ض ر چیان کرد است‪.‬‬
‫ار ذاری ماقق چه دحیم ن شبت و اسش ادش‬
‫‪175‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :66‬‬
‫‪.1﴾     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ -313‬ک‪ :‬اچ ‪،‬ریر از سدی روایت کرد است‪ :‬ه امی کشه آیشة ﴿‪   ‬‬
‫‪ ﴾            ‬نازل د ثاچت چ قی‬
‫چ‬
‫اس و فردی از یهود چه م ارم و خوچیهای خود فخر کردنشد یهشودی فشت‪ :‬چشه خشدا‬
‫سو د! خدا چه ما دستور داد ه دی ر را چ‬
‫ید و ما هم چیدرنگ ای کشار را کشردیم‪ .‬ثاچشت‬
‫فت‪ :‬چه خدا ق م! ا ر رورد ار چه ما هم امر ک د که ی دی ر را چ‬
‫ی دی ر را خواهیم ک ت‪ .‬ش‬
‫ید چدون نردید ما هم‬
‫خشدای مت شال ﴿‪       ‬‬
‫‪ ﴾     ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :69‬‬
‫‪.3﴾    ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ -314‬طبرانی و اچ مردویه از عای ه ل روایت کرد اند‪ :‬مردی ح ور رسشول اهلل ‪‬‬
‫آمد و فت‪ :‬ای فرستادة خدا نو نزد م از ‪،‬ان یری عزیزنر و از فرزندانم مابوچتری ا شر‬
‫در خانه ام ن ته چا م و نو را چه یاد چیاورم نا نیایم و نرا نبی م قرار و آرامشآ نخشواهم یافشت‪.‬‬
‫امروز ه امی که چه مرگ خود و رحلت‬
‫ا اندی یدم یقشی یشدا کشردم کشه تشون داخشل‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و ا ر چر آنان مقرار م کردیم که خوی ت را چ‬
‫آنان [ح م مقرار را] انجام ن‬
‫ید و یا از خانههایتان چیرون روید ‪،‬ز اندک از‬
‫دادند و ا ر آنان آن ه را که چه آن د داد م‬
‫قط ا چرای ان چهتر و در استوارى [ای ان ان] مؤثارنر چود»‪.‬‬
‫شوند انجشام مش دادنشد‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 9925‬چه ق م مرسل آورد ‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و هر ک‬
‫که از خداوند و رسول [او] فرمان چرد آنان در زمر ک ان خواه د چود که خداونشد‬
‫چر آنان ان ام ن ود است از یامبران و صدیقان و هیدان و صالاان‪ .‬و ای ان نیک رفیقان ه ت د»‪.‬‬
‫‪176‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫چه ت وی چا انبیات چه ‪،‬ای اة چل د قرب الهی م ر‬
‫خواهی د و م تون چشه چه شت وارد‬
‫دم مینرسم که نرا نبی م‪ .‬رسول اهلل تیزی ن فشت نشا ‪،‬برطیشل امشی چشا آیشة ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾‬فرود آمد‪.‬‬
‫‪ -315‬اچ اچوحانم از م روق روایت کرد است‪ :‬اصااب فت د‪ :‬ای رسول خدا! سزاوار‬
‫نی ت که ما از نو ‪،‬دا ویم و ا ر رحلت فرمایی چاالنر از ما قرار می یری و ما دی شر نشو را‬
‫نخواهیم دید‪.‬‬
‫خدا آیة ﴿‪ ﴾...   ‬را نازل فرمود‪.‬‬
‫‪ -316‬و از ع رمه روایت میک د‪، :‬وانی چه خدمت یامبر آمد و فت‪ :‬ای رسول خدا از‬
‫ن ا های رمهرت در دنیا چهر وریم اما روز قیامشت از ت شم مشا نهشان می شوی زیشرا نشو در‬
‫چه ت چری در در‪،‬ات چل د قرار داری‪.‬‬
‫خدای چزرگ ای آیه را نازل کشرد و رسشول اهلل‬
‫فت‪ :‬ان ات اهلل نو چا م در چه ت ی جا ه تی‪.‬‬
‫‪ -117‬اچ ‪،‬ریر از مرسل س ید چ ‪،‬بیر م روق رچیع قتاد و سدی چه ای م ی روایت‬
‫کرد است(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :77‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -1‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 5‬د ‪.164 – 163‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬آیا چه ک ان که چه آنان فته د که [از ‪ ،‬گ] دسشت ن شه داریشد و ن شاز چ زاریشد و زکشات‬
‫چدهید ن ری ته اى؟ که تون ‪،‬هاد چر آنان مقرر د نا ا روه از آنان ه ون نرس از خشدا‪ -‬یشا چشه‬
‫نرس چی تر‪ -‬از مردم نرسیدند و فت د‪ :‬رورد ارا ترا ‪،‬هاد را چر ما مقرر کردى؟ ترا نا زمان نزدیک‬
‫چه ما مهلت ندادى؟ چ و‪ :‬چهر م دى دنیا اندک است و آخرت چراى ک‬
‫و چه ک تری میزان ستم ن‬
‫چی ید»‪.‬‬
‫که رهیز ارى ک د چهتر است‬
‫‪177‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -318‬ن اطی و حاکم از اچش عبشاس ب روایشت کشرد انشد‪ :‬عبشدالرح‬
‫چش عشو‬
‫و‬
‫‪ ،‬اعتی از یارانآ ح ور رسول اهلل ‪ ‬آمدند و فت د‪ :‬ما آن ا که م رک چودیم در عشزت‬
‫و سرچل دی زند ی میکردیم و تون ای ان آوردیم ذلیل دیم‪ .‬یامبر فت‪ :‬چشر مش دسشتور‬
‫چا کفار و د‬
‫است که عفو و ذ ت اختیار ک م‬
‫ان ‪ ،‬گ ن ید و زمانی که خدا ‪‬‬
‫رسول خدا را چه مدی ه رساند و چه ‪،‬هاد مأمورش کرد چرخی از ه انها که در ذ ته ادعای‬
‫فراوان و درخواست ‪ ،‬گ چا د‬
‫ان را دا ت د از ‪،‬هاد خودداری کردنشد‪ .‬در ایش چشار آیشة‬
‫﴿‪ ﴾...       ‬نازل د‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪            ﴿ :83‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪. 1 ﴾    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -319‬ک‪ :‬م لم از ع ر چ خطاب ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬ه امی که نبی اکرم ‪ ‬از‬
‫ه رانآ ک ار رفته چود م وارد م جد دم و نا ا متو‪،‬ه دم که مردم در حال اندی ه‬
‫اند و چا س ریز زمی را میخرا د و می وی د‪ :‬رسول اهلل ‪ ‬ه ران خود را طالق داد‬
‫است‪.‬‬
‫م چه در م جد ای تادم و چه آواز چل د فتم‪ :‬ه ران خود را طالق نداد است‪.‬‬
‫طولی ن‬
‫ید که آیة ﴿‪            ‬‬
‫‪ ﴾...        ‬نازل د‪ .‬و م ای‬
‫م أله را درست است باط کرد چودم(‪.)2‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و ه ام که خبرى از ای‬
‫و صاحبان امر ان چاز م‬
‫یا چیم چه آنان رسد آن را ایع ک د‪ .‬و ا ر آن را چه رسول [خدا]‬
‫رداندند ک ان از آنان که آن را در م یاچ د [مصلات] آن را م‬
‫ا ر ف ل و رح ت خدا چر‬
‫ا نبود ‪،‬ز اندک‬
‫از یطان یروى م کردید»‪.‬‬
‫اخت د‪ .‬و‬
‫‪ -2‬صایح است م لم ‪ 1479‬از اچ عباس از ع ر روایت کرد اسشت چشازهم ایش روایشت را چشدون نشزول‬
‫آورد ‪ .‬چه سورة احزاب خواهد آمد‪.‬‬
‫‪178‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :88‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -230‬چخاری م لم و دی ران از زید چ ثاچشت ‪ ‬روایشت کشرد انشد‪ :‬رسشول اهلل ‪ ‬چشه‬
‫سوی احد رفت و روهی از مردم که چا او ه را د چودند چر ت د‪ .‬اصااب رسشول اهلل در‬
‫چارة آنها چه دو شرو نق شیم شدند روهشی می فت شد‪ :‬چایشد ای هشا را چ‬
‫شیم و روهشی‬
‫‪ ﴾...              ‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫می فت‪ :‬نه‪ .‬در ای چار آیة ﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -321‬ک‪ :‬س ید چ م صور و اچ اچوحانم از [اچش ](‪ )3‬سش د چش م شاذ روایشت کشرد انشد‪:‬‬
‫رسول اهلل ‪ ‬خطاب چه م ل انان فت‪ :‬کی ت که چا م چا د و مرا یاری ک د در چراچر فشردی‬
‫که چه م آزار میرساند و آنهایی را که در ی رنج و آزارم د در خانة خود ‪ ،‬شع میک شد‬
‫س د چ م اذ فت‪ :‬ای رسول خدا! ا شر ایش‬
‫شخص از اوس چا شد او را میک شم و ا شر از‬
‫چرادران حزرج ما چا د هر دستوری که چدهی فرمان چرداریم‪ .‬س د چ عباد چرخاست و فت‪:‬‬
‫ای اچ م اذ ای سخ را از روی اطاعت و فرمانچرداری از دستورات رسول خدا ن فتشی نشو‬
‫خوب میدانی که آن خص از قوم نو نی ت‪ .‬اسید چ ح یر چرخاست و فت‪ :‬ای اچ عباد‬
‫خودت م افق ه تی و م افقان را دوست داری ما د چ م ل ه چرخاست و فشت‪ :‬ای مشردم‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬ا را ته د است که در [چار ] م افقان دو دسته د اید حال آن ه خداوند آنان را چه [سزاى]‬
‫آن ه مرن ب دند سرن ون ساخت‪ .‬آیا م خواهیشد ک ش را کشه خداونشد [او را] چیشرا شذارد چشه را‬
‫آورید؟ و هر ک‬
‫را خداوند چیرا ذارد چراى او هیچ راه ن‬
‫یاچ »‪.‬‬
‫‪ -2‬صششایح اسششت چخششاری ‪ 1884‬و ‪ 4050‬و ‪ 4589‬م ششلم ‪ 1384‬و ‪ 2776‬نرمششذی ‪ 3028‬ن ششاطی در‬
‫«نف یر» ‪ 133‬اح د ‪ 184 5‬و ‪ 187‬و ‪ 188‬طبری ‪ 1055‬واحدی ‪ 341‬از زیشد چش ثاچشت روایشت‬
‫کرد اند‪.‬‬
‫‪ -3‬لفظ «اچ » از «در ال ثور» ‪ 340 2‬و اچ کثیر ‪ 338 2‬زیاد د‪.‬‬
‫‪179‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫خاموش وید ای ک رسول خدا در میان ماست هر ونه فرمانی که از ‪،‬انب او صادر شود‬
‫ما ه ان را ا‪،‬را خواهیم کرد‪.‬‬
‫‪ -322‬اح د از عبدالرح‬
‫‪ ﴾...              ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫آیة ﴿ ‪ ‬‬
‫چ عو‬
‫‪ ‬روایت کرد اسشت‪ :‬روهشی از عشرب ح شور‬
‫یامبر ‪ ‬در مدی ه رسیدند و اسالم را ذیرفت د‪ .‬آنان چه وچای مدی شه و نشب شدید آن رفتشار‬
‫دند‪.‬‬
‫از دی اسالم چر ت د و از مدی ه خارج دند‪ .‬در م شیر را ن شدادی از م شل انان‬
‫چا آنان روچرو دند و فت د‪ :‬ترا چر تید فت د‪ :‬چه وچای مدی شه مبشتال شدیم [از اقامشت در‬
‫ای دیار خو ان نیامد نص یم رفتیم چه وط خود چر ردیم] اصااب ‪ ‬فت د‪ :‬آیا رسشول‬
‫ا سرم ق خوچی نبود؟ در آن حال چرخی از اصااب فت د‪ :‬ای ها م افق د اند‪.‬‬
‫خدا چرای‬
‫و چ ض دی ر فت شد‪ :‬آنشان م شافق نی شت د‪ .‬ش‬
‫خشدای چشزرگ آیشة ﴿ ‪   ‬‬
‫‪ ﴾...    ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫در اس اد ای حدیث ندلی‬
‫و انقطاع است‪.‬‬
‫‪ -1‬مؤلف چه «در ال ثور» ‪ 340 2‬چه س ید چ م صور اچ م ذر و اچ اچوحشانم از عبشدال زیز چش ما شد از‬
‫زید چ اسلم از اچ س د چ م اذ ن بت داد است‪ .‬ای اس اد ض یف است و مرسل‪ .‬از مرسل آن نام چشرد‬
‫ن د‬
‫چه ح م مجهول است‪.‬‬
‫‪ -2‬ض یف است اح د ‪ 192 1‬واحدی در اسباب نشزول ‪ 342‬از اچوسشل ه چش عبشدالرح‬
‫چش عشو‬
‫از‬
‫درش چه ای م ی روایت کرد اند ای اس اد م قطع است‪ .‬اچوسل ه از درش هیچ ن ید و اچ اسشااق‬
‫مدل‬
‫و چه‬
‫ل ع ه روایت کرد است طبری ‪ 10064‬از سدی چه ق م مرسل روایت کشرد کشه آن‬
‫ض یف است‪ .‬آن ه یخی در ای چار روایت کرد اند آن درست است‪.‬‬
‫‪180‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :90‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -323‬ک‪ :‬اچ اچوحانم و اچ مردویشه از ح ش روایشت کشرد انشد‪ :‬از سشراقه چش مالشک‬
‫مدلجی یدم‪ :‬زمانی که یامبر ‪ ‬چر اهل چدر و احد غلبه یافت و اهالی اطرا‬
‫اسالم م ر‬
‫مدی ه چه دیش‬
‫دند چاخبر دم که یامبر میخواهد خالد چ ولید را چه سشوی قشوم مش‬
‫چ شی‬
‫مدلج روانه ک د‪ .‬ح ور یامبر آمدم و فتم‪ :‬نو را چه ای ه ه ن ت ق م مشیدهم ش ید ام‬
‫میخواهی ل‬
‫ری را چه سوی قوم م اعزام ک ی و چا آنها چج ی اما مش میشل دارم کشه چشا‬
‫آنها ای ونه ی ان چب دی که ا ر قریآ اسشالم را شذیرفت آنهشا نیشز اسشالم چیاورنشد و ا شر‬
‫قریآ چه اسالم ن روید درست نی ت که قشریآ چشر چ شی مشدلج تیشر شردد‪ .‬رسشول اهلل ‪‬‬
‫دست خالد چ ولید را رفت و فت‪ :‬چشا سشراقه چشرو و طبشق خواسشتهاش رفتشار کش ‪ .‬سشپ‬
‫خالد‪ ‬چا چ ی مدلج صلح کشرد و آنهشا ن هشد دادنشد کشه هی‬
‫شا ک شی را علیشه رسشول اهلل‬
‫د و هر ا قریآ اسالم را ذیرفت آنها نیز م ل ان وند‪ .‬آن ا ﴿‪‬‬
‫ه راهی و ک ک ن‬
‫‪ ﴾     ‬نشازل ششد‪ .‬و ن شام آنهششایی کشه چششه چ شی مششدلج‬
‫ت د(‪.)2‬‬
‫یوست د امل ای م اهد‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬م ر آنان را که چا روه که چی‬
‫آی د که دلهای ان از آن ه چا‬
‫آنان را چر‬
‫ا تیر م‬
‫و [ یام] آ ت چه‬
‫ا یا چا قوم ان کار زار ک د چه ن گ آمد چا د‪ .‬و ا ر خدا مش خواسشت‬
‫رداند و چا‬
‫ا م ‪ ،‬یدند‪.‬‬
‫ا چفرست د [چدانید که] خداوند چراى‬
‫‪ -2‬ض یف است اچ کثیر ‪ 2166‬چه‬
‫است‪ .‬علی ض یف و چی ح‬
‫که ح‬
‫ا و آنان ی ان است یوند دارند یا در حال [چه نزد]‬
‫ا‬
‫ا ر از‬
‫ا ک ار یرند و چا‬
‫ا‪،‬گن د‬
‫ا چر [زیان] آنان راه قرار نداد است»‪.‬‬
‫ار ذاری ماقق چه ای اچوحانم از علی چ زید از ح‬
‫ن بت داد‬
‫و سراقه انقطاع است ت ان ه در «نهذیب» ‪ 396 3‬است‪ .‬ا ر فته ود‬
‫نصریح کرد که از سراقه ید ؟ در ‪،‬واب چاید فت‪ :‬سبب ای یا علی چ زید است زیشرا او‬
‫‪181‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -324‬اچ اچوحانم از اچ عباس ب روایت کشرد اسشت‪ :‬آیشة ﴿‪   ‬‬
‫‪ ﴾   ‬در چارة هالل چ عوی یر اسل ی سراقه چ مالشک مشدلجی و چ شی‬
‫خذی ه(‪ )1‬چ عامر چ عبد م ا‬
‫‪ -325‬و ه‬
‫نازل ردید است (‪.)2‬‬
‫ی از مجاهد روایت کرد است‪ :‬هالل چ عوی ر اسل ی چا م ل انان ی شان‬
‫چ ته چود [که نه چه ضد م ل انان چج د و نه ه را چا آنان چه ضد دی ران] و در ای حال عشدة‬
‫از قومآ چه او ا چردند او ن یخواست چه ضد م ل انان چج د و هم از ‪ ،‬گ علیه قوم خود‬
‫نفرت دا ت‪ .‬چه ه ی سبب ای آیه نازل د(‪.)3‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :92‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.4﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫ض یف و احادیث م ر را روایت میک د‪ .‬یا ای که سراقه ای قصه را چه اهالی مدی ه فته و ح‬
‫خشود‬
‫را ی ی از آنها می ارد مثل ای که خودش از سراقه ید چا د‪.‬‬
‫‪ -1‬در ن خهها «‪،‬ذی ه» آمد ثبت از «زاد ال یر» ‪ 445 1‬و نف یر وکانی ‪.637 1‬‬
‫‪ -2‬مؤلف چه اچ اچوحانم از اچ عباس ن بت کرد و م چه اس اد آن آ ا ن دم‪ .‬در نف یر طبری ‪ 10077‬از‬
‫اچ ‪،‬ریج از ع رمه روایت د و از اچ عباس نامبرد ن د است‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 10058‬و ‪ 10059‬از مجاهد روایت کرد در نف یر مجاهد ‪ 168 1‬مفصل است‪.‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و مؤم‬
‫مؤم‬
‫را ن زد که مؤم‬
‫[دی ر] را چ‬
‫د م ر آن ه [قتل] چه خطا [وقوع یاچشد] و ک ش کشه‬
‫را از روى خطا چه قتل رساند چاید چرد اى مؤم را آزاد سازد و چه خانواد او خونبهای‬
‫ک د‪ .‬م ر آن ه [آنان] ذ ت ک د‬
‫ا ر [مقتول] از قوم چا د که چا‬
‫[قانل] چاید چرد اى مؤم را آزاد ک د‪ .‬و ا ر از قوم چا د که چی‬
‫اد‬
‫رداخشت‬
‫د و او مؤم چا شد‬
‫ا و آنان عهدى در میشان اسشت‬
‫‪182‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -326‬اچ ‪،‬ریر از ع رمه روایت کرد است‪ :‬حارث چ یزید از قبیلة چ ی عامر چ لؤیی چا‬
‫اچو‪،‬هل مدنی عیاش چ اچورچی ه [چرادر مادری اچو‪،‬هل کشه اسشالم آورد و چشه دیشار هجشرت‬
‫تافت مادرش سو د یاد کرد که نا رش چرن ردد نه غذا میخورد و نه آب مینو د و نه‬
‫در زیر سقف مین ی د اچو‪،‬هل و حشارث خشود را چشه عیشاش رسشاندند و چشه حیلشه و نیرنشگ‬
‫دست ها و اهای او را چ ت د و هرکدام صد درَّ ( القآ) زدند عیاش چه حشارث فشت‪ :‬ایش‬
‫چرادرم است نو کی تی؟ چه خدا ق م! ا ر ن ها یافت شت میک ش ت](‪ )1‬را ش جه میکردنشد‪.‬‬
‫اندک زمانی چه سوی رسول اهلل ‪ ‬هجرت کرد و نا هان عیاش در حر چا او روچرو شد و چشه‬
‫ان ای که ه وز اسالم نیاورد است او را چا‬
‫یر ک ت‪ .‬سپ‬
‫عیاش ح ور نبی کشریم‬
‫آمد و از ‪،‬ریان آ اهآ ساخت‪ .‬در ای چشار آیشة ﴿‪      ‬‬
‫‪ ﴾ ‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -327‬از مجاهد و سدی چه ای م ی روایت کرد است(‪.)3‬‬
‫‪ -328‬اچ اسااق اچوی لی حارث چ اچواسامه و اچوم لم کجشی از قاسشم چش ما شد چشه‬
‫ه ی م ی روایت کرد اند(‪.)4‬‬
‫چاید خونبهای چه خانواد او رداخت ک د و چرد اى مؤم را آزاد ک د‪ .‬هر ک‬
‫که دو ما یا‬
‫که [چرد اى] نیافت چایشد‬
‫روز چ یرید‪[ .‬قانون ذارى کفاار ] چراى ذیرش نوچه از ‪،‬انب خداونشد اسشت و خداونشد‬
‫داناى فرزانه است»‪.‬‬
‫‪ -1‬رواطع البیان نف یر آیات اح ام ما د علی صاچونی ج ‪ 1‬د ‪.495‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 10079‬از ع رمه چه ق م مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -3‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 5‬د ‪.204‬‬
‫‪ -4‬طبری از سشدی ‪ 10098‬از ع رمشه ‪ 10097‬و از مجاهشد ‪ 10095‬و ‪ 10096‬چشه ق شم مرسشل روایشت‬
‫کرد واحدی در اسباب نزول ‪ 343‬مختصراً و چیهقی ‪ 72 8‬از عبدالرح‬
‫مرسل روایت کرد است‪ .‬امید ای روایات چه مج وع قوی وند‪.‬‬
‫چ قاسم از درش چشه ق شم‬
‫‪183‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -329‬اچ اچوحانم نیز از طریق س ید چ ‪ُ،‬بَیر از اچ عباس ب چه ه شی م شی روایشت‬
‫کرد است‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :93‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -330‬اچ ‪،‬ریر از طریق اچ ‪،‬ریج از ع رمه روایت کرد است‪ :‬مشردی از انصشار چشرادر‬
‫رداخت و او هم قبول کرد ولی‬
‫مقی‬
‫چ صباچه را ک ت نبی کریم خونبهایآ را چه مقی‬
‫مقی‬
‫روزی چه طور نا هانی چه قانل چرادرش ح له کرد و او را ک شت‪ .‬نبشی کشریم وقتشی از‬
‫‪،‬ریان چاخبر د فت‪ :‬در حرم و چیرون حرم هیچ ‪،‬ا امشانآ ن شیدهم‪ .‬مقشی‬
‫در روز فشتح‬
‫‪ ﴾...‬در چارة او نازل ردید است(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪  ‬‬
‫م ه ک ته د‪ .‬آیة ﴿ ‪   ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :94‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪.3﴾   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و هر ک‬
‫مؤم‬
‫را از روى ع د چ‬
‫د ‪،‬زایآ ‪،‬ه ام است که در آن ‪،‬اودانه خواهد چشود‪ .‬و‬
‫خداوند چشر او خ شم یشرد و از رح شت خشویآ دورش دارد و عشذاچ چشزرگ چشراى او آمشاد خواهشد‬
‫ساخت»‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 10191‬از ای طریق روایت کرد و واحدی ‪ 344‬چه کلبی از اچوصالح از اچ عباس ن بت داد ‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬ای ک انی که ای ان آورد اید! ه امی که در را خدا (چرای ‪،‬هاد) ره پار دید‬
‫ک ید و چه ک ی که چر‬
‫چررسی‬
‫ا سالم کرد (و اظهار صلح و اسشالم ن شود) ن وییشد‪« :‬مشؤم نی شتی» نشا ای شه‬
‫(غ ایم و) سرمایه ی نا ایدار دنیا چه دست آورید زیرا غ ی تهای چ یاری (چرای‬
‫یآ از ای ت ی چودید آن ا خداوند چر‬
‫ا) نزد خداست‬
‫ا نیز‬
‫ا م ت ذارد (و هدایت دید) چ اچرای چررسی ک یشد کشه‬
‫هر آیی ه خداوند چه آن ه انجام می دهید؛ آ ا است»‪.‬‬
‫‪184‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -331‬چخاری نرمذی حاکم و غیر از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬مردی از چ شی‬
‫سلیم در حالی که رمشة وسشف دان خشود را چشه را میچشرد از ک شار ‪ ،‬شاعتی از اصشااب ‪‬‬
‫ذ ت و چر آنها سالم داد‪ .‬چرخی از آنها فت د‪ :‬سالم او از م ل انی نبود ن ها چشرای نجشات‬
‫‪،‬ان خویآ ای کار را کرد‪.‬‬
‫چر او ح لهور دند و چه قتلآ رسشاندند و وسشف دانآ را‬
‫‪ ﴾...‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫نزد رسول اهلل آوردند‪ .‬در ای چار آیة ﴿ ‪       ‬‬
‫‪ -332‬چزار از و‪،‬ه دی ر از اچ عبشاس ب روایشت کشرد اسشت‪ :‬یشامبر سشپاهی را کشه‬
‫مقداد نیز در چی آنها چود چه ی ی از میدانهای ‪ ،‬شگ فرسشتاد‪ .‬وقتشی چشه آن دیشار رسشیدند‬
‫دریافت د که ن ام آنها ریخته اند و ن ها یک نفر چا ثروت فراوان چه ‪،‬ا ماند است‪ .‬او فت‪:‬‬
‫أ هد آن ال إله إال اهلل‪ :‬واهی میدهم که خدایی نی شت ‪،‬شز خشدای ی انشه‪ .‬امشا مقشداد او را‬
‫ک ت‪ .‬یامبر فت‪ :‬فردای قیامت در چراچر ال إله إال اهلل ته می ویی؟ چ اچرای‬
‫خدا ایش آیشه‬
‫را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪ -333‬اح د و طبرانی و دی ران از عبداهلل چ اچوحدرد اسل ی روایشت کشرد انشد‪ :‬یشامبر‬
‫اکرم ‪ ‬ما را چا ‪ ،‬ی از م ل انان که اچوقتاد و مالشم چش ‪،‬ثامشه هشم در میشان آنشان چودنشد‬
‫فرستاد‪ .‬عامر چ اضب ا ج ی از ک ار ما ذ ت و سالم داد‪ .‬مالم چر او ح لهور د و او را‬
‫‪ -1‬صایح است نرمذی ‪ 3030‬اح د ‪ 229 1‬و ‪ 272‬و ‪ 324‬طبری ‪ 10222‬طبرانی ‪ 11731‬حاکم‬
‫‪ 235 2‬چیهقی ‪ 115 9‬واحدی در اسباب نزول ‪ 346‬از ت دی طریق از ع رمه روایشت کشرد انشد‪.‬‬
‫ای حدیث را حاکم صایح میداند و ذهبی نیز چا آن موافق است‪ .‬نرمذی می وید‪ :‬ایش حشدیث اسشت‪.‬‬
‫چخاری ‪ 4591‬م لم ‪ 3025‬اچوداود ‪ 3979‬طبشری ‪ 10221 – 10219‬واحشدی ‪ 345‬و چیهقشی ‪9‬‬
‫‪ 115‬از ت د طریق از سفیان چ عی ه از ع رو چ دی ار از عطات از اچ عباس چه ای م ی روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -2‬ح‬
‫است چزار ‪ 2202‬و طبرانی در م جم کبیر روایت کرد اند اس اد آن ح‬
‫است هیثی در مج ع‬
‫الزواطد ‪ 8 7‬می وید‪« :‬ای را چزار روایت کرد اس اد آن ‪،‬ید است» چی ای دو حدیث چ شدی ‪ ،‬شع‬
‫م‬
‫است که هرکدام حادثة ‪،‬دا انه چا د‪.‬‬
‫‪185‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ک ت‪ .‬ه امی که نزد یامبر ‪ ‬آمشدیم و از مشا‪،‬را آ شاهآ سشاختیم‪ .‬در خصشود مشا آیشة‬
‫‪ ﴾...‬نازل ردید(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫﴿ ‪       ‬‬
‫‪ -334‬اچ ‪،‬ریر از حدیث اچ ع ر ب چه ای م ی روایت کرد است(‪.)2‬‬
‫‪ -335‬ث لبی از طریق کلبی از اچوصالح از اچ عباس ب نقل میک د‪ :‬مقتول مرداس چ‬
‫نهیک از اهالی فدک و قانل اسامه چ زید و امیر سریه غالب چ ف الة لیثی ‪ ‬چود تون قوم‬
‫ت خورد او ن ها ماند و وسف دان خویآ را در اة کوهی ن ا دا شت‪ .‬وقتشی‬
‫مرداس‬
‫که سپاة اسالم چا او روچرو دند خطاب چه آنها فت‪« :‬ال الم علی م ال إلشه إال اهلل ما شد‬
‫رسول اهلل‪ :‬سالم چر‬
‫ا! خدایی نی ت ‪،‬ز خدای ی تا و ما د فرستادة خداست» اما اسامه چ‬
‫زید او را ک ت‪ .‬و ه امی که چه مدی ه چر ت د ای آیه نازل د(‪.)3‬‬
‫‪ -336‬اچ ‪،‬ریر از طریق سدی چه ای م ی روایت کرد است(‪.)4‬‬
‫‪ -337‬و عبد از طریق قتاد چه ای م ی روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -338‬اچ اچوحانم از طریق اچ لهی ه از اچو زچیر از ‪،‬اچر روایشت کشرد اسشت‪ :‬ایش کشالم‬
‫عزیز ﴿‪ ﴾     ‬نا آخر آیه در چارة مشرداس نشازل شد ‪ .‬ایش‬
‫حدیث ح‬
‫و اهد است‪.‬‬
‫‪ -339‬اچ م د از ‪،‬زت چ حدر‪،‬ان روایت میک د‪ :‬چشرادر مش مقشداد از ی ش چشه سشوی‬
‫رسول خدا ‪ ‬ره پار د در میانة را سپاة رسول اهلل چا او روچرو ردید‪ .‬چه آنان فشت‪ :‬مش‬
‫‪ -1‬ح‬
‫است اح د ‪ 11 6‬طبری ‪ 140 5‬چیهقی در «دالطل» ‪ 305 4‬و واحدی ‪ 349‬از اچوحدرد از‬
‫درش روایت کرد اند اس اد آن ح‬
‫است‪ .‬چه «نف یر وکانی» ‪ 692‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 10216‬از اچ ع ر روایت کرد اس اد آن ض یف است در ای اس اد اچ اسااق مدل‬
‫چ وکیع واهی است‪ .‬و دارای واهد میچا د چدون آخر آن‪.‬‬
‫‪ -3‬کلبی متروک متهم و استادش ض یف‬
‫ه ی اس اد چه ث لبی ن بت کرد است‪.‬‬
‫‪ -4‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 5‬د ‪.224‬‬
‫اس اد ‪،‬داً ض یف است‪ .‬حشافظ در «ال‬
‫و سفیان‬
‫شا » ‪ 552 1‬چشه‬
‫‪186‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫م ل انم‪ .‬سخ او را چاور ن ردند و چه قتلآ رساندند‪ .‬واق ه را یدم و چه سشوی یشامبر روانشه‬
‫ششدم‪ .‬ش‬
‫﴿‪ ﴾        ‬نششازل ردیششد و نبششی‬
‫کریم دیة چرادرم را رداخت‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :95‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -340‬چخاری از چرات چ عازب ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬وقتی کشه ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾ ‬نازل ردید نبی کریم فت‪ :‬فالنی [زید] را صدا ک‬
‫و استخوان کتف چیاورد]‬
‫[چا خود لوح دوات‬
‫آن خص آمد و چا خود قلشم دوات لشوح و اسشتخوان کتشف‬
‫ه ششرا دا ششت‪ .‬یششامبر خطششاب چششه او فششت‪ :‬چ ششوی‬
‫﴿‪    ‬‬
‫‪[ ﴾   ‬ع رو] اچ ام م توم که ت سر یامبر ای تاد چود عر‬
‫ای رسول خدا! م ناچی ایم [وظیفة ک انی مثل مش تی شت] ش‬
‫کرد‪:‬‬
‫خشدا ‪ ‬چشه ‪،‬شای آن ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾  ‬را نازل ردانید(‪.)2‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪( « :‬هر ز) مؤم انی که چدون چی اری و آسیب از ‪،‬هاد چاز ن ت د چا مجاهدانی که در را خدا چشا‬
‫مال و ‪،‬ان خود ‪،‬هاد کردند ی‬
‫ان نی ت د خداوند ک انی را که چا مال و ‪،‬ان ان ‪،‬هشاد کردنشد؛ چشر‬
‫چازن ت ان (= نرک ک د ان ‪،‬هاد چاعذر) مرنبه چرنری چخ ید است و خداوند چه هشر یشک (از آنهشا)‬
‫وعد ی نی و (= چه ت) داد است‪ .‬و خداوند مجاهدان را چر قاعدان (= چازن ت ان) چا ادا ی چشزرگ‬
‫چرنری چخ ید‬
‫است»‪.‬‬
‫‪ -2‬صایح است چخاری ‪ 4549‬م لم ‪ 1898‬نرمذی ‪ 1670‬ن شاطی ‪ 10 6‬طبشری ‪ 10238‬چیهقشی ‪9‬‬
‫‪ 23‬روایت کرد اند‪.‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪187‬‬
‫‪ -341‬چخاری و غیر از حدیث زید چ ثاچت روایت کرد اند(‪.)1‬‬
‫‪ -342‬و طبرانی از حدیث زیر چ ارقم روایت کرد است(‪.)2‬‬
‫‪ -343‬و اچ حبان از حدیث فَلَتان چ عاصم چه ه ی م ی روایت کرد است(‪.)3‬‬
‫‪ -344‬و نرمذی از حدیث اچ عباس ب چه ه ی م شی روایشت کشرد و در آن آمشد‬
‫است که عبداهلل چ ‪،‬اآ و اچ ام م توم فت د‪ :‬ما کور ه تیم(‪.)4‬‬
‫احادیث آنها را در نر‪ ،‬ان القرآن چیان کرد ام‪.‬‬
‫‪ -345‬اچ ‪،‬ریر از طرق چ یار چه ه ی م ی احادیث مرسل دارد‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :98 – 97‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.5﴾  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -1‬صایح است چخاری ‪ 2832‬و ‪ 4592‬نرمذی ‪ 3033‬ن اطی ‪ 9 6‬و ‪ 10‬اح شد ‪ 184 5‬اچش حبشان‬
‫‪ 4713‬طبری ‪ 10244‬اچ ‪،‬ارود ‪ 1034‬طبرانی ‪ 4814‬و ‪ 4899‬اچون یم در «دالطشل» ‪ 175‬ه شه از‬
‫سهل چ س د ساعدی روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 10243‬و طبرانی ‪ 5053‬روایت کرد انشد در ایش خصشود احادیشث دی شر هشم اسشت و ایش‬
‫حدیث م هور است‪.‬‬
‫‪ -3‬اچ حبان ‪ 4712‬طبرانشی ‪ 856 18‬چشزار ‪ 2203‬اچشوی لی ‪ 1583‬روایشت کشرد انشد‪ .‬هیث شی ‪9444‬‬
‫می وید‪ :‬ای را اچوی لی روایت کرد ر‪،‬ال آن ثقه اند‪.‬‬
‫‪، -4‬ید است نرمذی ‪ 3032‬ن اطی در «نف یر» ‪ 137‬روایت کرد انشد‪ .‬نرمشذی می ویشد‪ :‬ایش حشدیث از‬
‫ه ی و‪،‬ه ح‬
‫غریب است اس اد آن ‪،‬ید و راویهای آن ثقه و م هورند‪.‬‬
‫‪ -5‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬ه انا ک شانی کشه فر شت ان ‪،‬ان شان را رفت شد در حشالی کشه چشه خوی شت سشتم کشرد چودنشد‬
‫(فر ت ان) چه آنان فت د‪:‬‬
‫ا در ته حالی چودیشد؟ فت شد‪ :‬مشا در زمشی م ت ش ف چشودیم (فر شت ان)‬
‫فت د‪ :‬م ر سر زمی خدا ه اور نبود کشه در آن مهشا‪،‬رت ک یشد؟ چ شاچرای ‪،‬ای اه شان دوزخ اسشت و‬
‫چد‪،‬ایی است»‪.‬‬
‫‪188‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -346‬چخاری از اچ عبشاس ب روایشت کشرد اسشت‪ :‬روهشی از م شل انان در صشف‬
‫م رکان قرار دا ت د که چه سیاهی ل‬
‫رناب نیر و یا چه ضرب‬
‫(‪)1‬‬
‫آمدند و ک ته دند]‬
‫ر آنها چه ضد رسول اهلل میافزودند‪ .‬ه شام ‪ ،‬شگ چشا‬
‫یر ک ته می دند‪[ .‬در ‪ ،‬گ چدر در ‪ ،‬ع سپاة رک چه میشدان‬
‫‪ ﴾  ‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -347‬اچ مردویه ای حدیث را روایت کرد اسشت‪ :‬و از ‪ ،‬لشه نشام قشی‬
‫مغیر اچوقی‬
‫چش ولیشد چش‬
‫چ فاکه چ مغیر ولید چ عقبه چ رچی ه ع رو چ امیه چش سشفیان و علشی چش‬
‫امیه چ خلف را یاد کرد و یادآور د است که آنها در ‪ ،‬گ چدر تون قلت م شل انان را‬
‫م اهد کردند ک و نردید در دلها ان را یافت و فت د‪ :‬ای هشا را دی‬
‫شان فریشب داد‬
‫است‪ .‬و در ای ‪ ،‬گ ک ته دند‪.‬‬
‫‪ -348‬اچ اچوحانم ای حدیث را روایت کرد ‪ :‬حرث چ زم ه چ اسود و عاد چش م بشه‬
‫چ حجاج را نیز چه ‪ ،‬ع آنان افزود است(‪.)3‬‬
‫‪ -349‬طبرانی از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬روهی در م ه اسالم را ذیرفته‬
‫چودند وقتی که رسول خدا هجرت کرد آنها نرسیدند و مها‪،‬رت را قبول ن ردند‪.‬‬
‫خداوند‪           ﴿ ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪ ﴾   ‬را نازل کرد(‪.)4‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -350‬اچ م ذر و اچ ‪،‬ریر از اچ عباس ب روایت کشرد انشد‪ :‬روهشی از اهشل م شه‬
‫م ل ان د چودند و اسالم خود را از کفار هان میکردند‪ .‬در روز چدر م رکان آنها را در‬
‫‪ -1‬فتح الباری رح صایح البخاری ‪.4506‬‬
‫‪ -2‬صایح است چخاری ‪ 4596‬و ‪ 7065‬ن اطی در «نف یر» ‪ 139‬و طبری ‪ 10266‬روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 10269‬از ع رمه چه ق م مرسل روایت کرد در ای روایت نامها را هم ذکر کرد است‪.‬‬
‫‪ -4‬طبری ‪ 12260‬روایت کرد در ای اس اد قی‬
‫چ رچیع قوی نی ت‪.‬‬
‫‪189‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ ،‬ع سپاة خویآ چه ‪ ،‬گ چا م ل ی وادار کردنشد‪ .‬چرخشی از آنهشا مجشروح و ن شدادی نیشز‬
‫ک ته دند‪ .‬م ل انها چه ه دی ر فت د‪ :‬آنها از یروان اسالم چودند اما م رکان آنها را چه‬
‫زور و چرخال‬
‫میل ان چه ‪ ،‬گ چا ما آورد چودند‪.‬‬
‫از ررود ار چرای ان طلب مغفرت و‬
‫آمرزش کردند‪ .‬در ای خصود آیة ﴿‪ ﴾...   ‬نازل د و م ل انان‬
‫ای آیه را چرای آنها که ه وز در م شه چاقی انشد چودنشد نو شت د کشه دی شر هشیچ عشذری در‬
‫هجرت ندارید‪.‬‬
‫آنها از م ه خارج دند اما م رکان رسیدند و مانع رفت آنها دند و‬
‫م ل انان مجبور چه م ه چر ت د‪ .‬ش‬
‫﴿‪         ‬‬
‫‪( ﴾    ‬ع بوت‪« )10 :‬و از مردم ک‬
‫خداوند ای ان آورد ایم‬
‫خداوند‬
‫چ یار غ ی‬
‫ه ت که مش‬
‫ویشد‪ :‬چشه‬
‫تون در را خداونشد آزار چی شد آزردن مشردم را مان شد عشذاب‬
‫ارد» نازل د‪ .‬م ل انان ای آیه را چرای آن عد که در م ه چودند نو ت د و آنها‬
‫شدند‪ .‬ش‬
‫آیشة ﴿‪﴾...        ‬‬
‫(نال ‪« )110‬آن ا رورد ارت چراى ک ان کشه ش‬
‫از آن شه ش جه دیدنشد هجشرت‬
‫کردند‪ »...‬نازل د‪ .‬م ل انهای مدی ه ای آیه را نیز چرای یاران ان در م ه فرستادند و آنها‬
‫نیز از م ه خارج دند اما م رکان رسیدند و چه آنها ح لهور دند و در ای چشی چرخشی از‬
‫م ل انان ک ته دند و عد ای از آنان نجات یافت د(‪.)1‬‬
‫‪ -351‬اچ ‪،‬ریر از طرق مت دد چه ای م ی روایت کرد است(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪            ﴿ :100‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -1‬چزار ‪ 2204‬و طبرانی ‪ 10265‬از اچ عباس روایت کرد اند اس اد آن قوی و راویهای آن ثقه اند‪.‬‬
‫‪ -2‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 5‬د ‪.234‬‬
‫‪190‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -352‬اچ اچوحانم و اچوی لی از خانة خود چیرون آمد و چه خانواد اش فت‪ :‬مرا چرداریشد‬
‫و از سرزمی م رکان چه سوی رسول اهلل ‪ ‬چبرید ولی قبل از ای کشه رسشول خشدا را دیشدار‬
‫ک د در را از ‪،‬هان رفت‪ .‬ش‬
‫‪ ﴾ ‬نشا آخشر نشازل‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫در چشارة او ﴿ ‪  ‬‬
‫د(‪.)2‬‬
‫‪ -353‬اچ اچوحانم از س ید چ ‪ُ،‬بَیر روایت کرد است‪ :‬ه امی که ﴿‪ ‬‬
‫‪( ﴾      ‬ن ات‪ )98 :‬نشازل ردیشد اچوضش ر‬
‫زرقی که در م ه چود چه خودش فت‪ :‬م ثرون د و غ شی ه شتم و چشرای رسشیدن چشه مدی شه‬
‫وسایل سفر را آماد ساخت و چا آرزوی دیدار یشامبر چشه سشوی‬
‫مینوانم راهی یدا ک م‬
‫مدی ه چه را افتاد اما در ن یم در ذ شت‪ .‬ش‬
‫در ایش چشار ﴿‪    ‬‬
‫‪ ﴾  ‬نا آخر آیه نازل د‪.‬‬
‫‪ -354‬اچ ‪،‬ریر از طرق مت دد از س ید چ ‪،‬بیر و ع رمه و قتشاد و سشدی و ضشااک و‬
‫دی ران چه ای م ی روایت کرد است(‪.)3‬‬
‫‪ -355‬اچ س د در «طبقات» از یزید چ عبداهلل چ ق ی روایت کرد اسشت‪ ، :‬شدع چش‬
‫ض رة ض ری در م ه چی ار د و چه ران خود فت‪ :‬مرا از م ه چیرون چبرید که غم و اندوة‬
‫آن مرا ک ت‪ .‬فت د‪ :‬نو را کجا چبریم قصد هجرت دا ت چشا دسشت چشه سشوی مدی شه ا شار‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و هر ک‬
‫در را خدا هجرت ک د در زمی ‪،‬ای ا چ یار و‬
‫ای‬
‫[در زند‬
‫] یاچد و ک‬
‫که هجرتک ان چه سوى خداوند و رسول او از خانهاش چیرون رود آن ا مرگ او را دریاچد ادا شآ‬
‫چر خداوند است و خداوند آمرزند مهرچان است»‪.‬‬
‫‪ -2‬اچوی لی ‪ 2679‬و طبرانی ‪ 11709‬روایت کرد اند اس اد آن چه خاطر ا ش ث چش سشوار ضش یف اسشت‬
‫طبری ‪ 10299‬از و‪،‬ه دی ر از ع رمه از اچ عباس چه ه ی م ی روایشت کشرد در ایش اسش اد شریک‬
‫حفظ خوب ندارد‬
‫خبر قوی نی ت‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪.10298 – 10290‬‬
‫‪191‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫کرد‪ .‬از م ه خار‪،‬آ کردند و ه امی که چه اضاة چ ی غفار رسشیدند از دنیشا رفشت‪ .‬ش‬
‫در‬
‫چارة او ﴿‪ ﴾    ‬نا آخر آیه نازل د‪.‬‬
‫‪ -356‬ک‪ :‬اچ اچوحانم اچ م د و چاوردی(‪ )1‬در «الصااچه» از ه ام چ عرو از شدرش‬
‫روایت کرد اند‪ :‬زچیر چ عوام می فت‪ :‬خالد چ حزام(‪)2‬چه سرزمی حب ه هجرت کشرد و در‬
‫‪ ﴾ ‬نشا آخشر آیشه نشازل‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫را او را مار نیآ زد و مرد‪ .‬در چشارة او ﴿ ‪  ‬‬
‫د(‪.)3‬‬
‫‪ -357‬اموی در «مغازی» از عبدال لک چ ع یر روایت کرد است‪ :‬ه امی که اکثم چ‬
‫صیفی از هجرت یامبر چه مدی ه آ ا د خواست که نزد او ‪ ‬چرود اما قبیلهاش چه او ا‪،‬شازة‬
‫رفت ندادند‪ .‬فت‪ :‬چاید ک ی ح ور یامبر چرود که چتواند یشام مشرا درسشت چشه او چرسشاند و‬
‫دستورات سودم د او را چرای م چیاورد دو نفشر ایش کشار را ذیرفت شد و نشزد یشامبر رفت شد و‬
‫فت د‪ :‬ما را اکثم چ صیفی فرستاد است و می رسد که نو کی تی؟ و رسالتت تی ت؟ و آن‬
‫تیزی که چه نو نازل د است دارای ته اح ام و دستورانی است؟ فت‪ :‬مش ما شد شر‬
‫عبداهلل چ د و فرستادة خدا ه تم و چشرای آنهشا آیشة ﴿‪﴾...    ‬‬
‫(نال‪ )90 :‬را نالوت کرد‪ .‬آن دو نفر چه نزد اکثم آمد ‪،‬ریان را چه اطالع او رسشاندند‪ .‬اکشثم‬
‫چه قوم خود فت‪ :‬ای یامبر چه اخالق‬
‫دید خشوی نیشک چزر شواری و چخ شآ دسشتور‬
‫دمیدهد و از تی و فرومای ی و چخل نهی میک د‬
‫ای دی چا ید نه از دنبالهروهای آن‪.‬‬
‫ا کو آ ک ید از ی تازان و چزر ان‬
‫سوار تر خود د و چه سوی مدی ه ره پار ردیشد‬
‫‪ -1‬چه ن خهها چه «چاوردی» نصایف د است‪.‬‬
‫‪ -2‬چه ن خهها چه «حرام» نصایف د است‪.‬‬
‫‪ -3‬اچ کثیر ‪ 2225‬چه‬
‫ار ذاری ماقق چه اچ اچوحانم ن بت و اس اد آن را چیان کرد ای ض یف است‬
‫زیرا عرو چ ا چه روایت صایح از در خود ن ید و در اس اد آن م ذر چش عبشداهلل مجهشول و مشت م شر‬
‫است‪ .‬حدیثی که یآ ذ ت صایح است‪ .‬اچ کثیر می وید‪ :‬ای اثر ‪،‬داً غریب است زیشرا قصشه در‬
‫م ه واقع د و آیه در مدی ه نزول یافته است‪.‬‬
192
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫﴾ نشا‬    ﴿ ‫در چشارة او‬
‫ ش‬.‫هان ت م فرو چ ت‬، ‫اما در چی را از‬
.‫ ای حدیث مرسل است و اس ادش نیز ض یف میچا د‬.‫آخر آیه نازل ردید‬
‫ از اچش‬:‫ حانم در کتاب «م ری » از دو طریق از اچ عبشاس روایشت کشرد اسشت‬-358
‫ ای آیه در ان اکثم چ صیفی نشازل ردیشد‬:‫ فت‬.‫عباس ب در چارة ای آیه سؤال د‬
‫ ای آیه مدتها قبل از لیثی نیز چود است مورد‬:‫حاال لیثی کجاست فت‬
:‫ فت د‬.‫است‬
.‫ای آیه خاد و ح آ عام است‬
        ﴿ :102 – 101 ‫اسباب نزول آیة‬
.﴾               
:‫ رسیدند‬ ‫ روهی از چ ی نجار از رسول اهلل‬:‫ روایت کرد است‬ ‫ریر از علی‬، ‫ اچ‬-359
﴿ ‫خدا‬
‫از آن‬
‫در سفریم ن ازهای خود را ت ونه ادا ک یم؟‬
‫ما که م والً چه هرطر‬
.‫﴾ را نازل کرد‬         
‫هاد چه سرزمی د‬، ‫وحی قطع ردید و تون یک سال سپری د سرور کاط ات چرای‬
:‫ م رکان چه ی دی ر فت د‬.‫ گ ن از ی ی (ظهر) را ادا کرد‬، ‫رفت و روزی در میدان‬
‫ا مجال داد چودند که چه آسانی از ت سر چه آنها ح لهور وید‬
‫ما د و یاران او چه‬
‫ ه وز فرصت ه ت کار دی ری هم مثل‬:‫ترا چر آنها یورش نبردید؟ ی ی از آن میان فت‬
‫خدای چزرگ‬
)‫ای دارند که چه دنبال ای انجام میده د (م ظور ان ادای ن از عصر چود‬
           ﴿ ‫دو ن از‬
‫در چی‬
               
           
          
‫‪193‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪            ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪ 1﴾     ‬را نازل فرمود چه‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫ای نرنیب ح م ن از خو‬
‫نازل د‪.‬‬
‫‪ -360‬اح د حاکم و چیهقی چه ق م صایح در «دالطل» از اچوعیاش زرقی روایت کرد‬
‫اند‪ :‬چا یامبر ‪ ‬در ع فان چودیم و سپاة م رکی چه فرماندهی خالد چ ولید از طر‬
‫قبله چا مشا‬
‫رودررو ردید‪ .‬یامبر امام ‪ ،‬اعت ما در ن از ظهر د‪ .‬م رکان فت د‪ :‬م شل انان در حشالتی‬
‫قرار دا ت د که ا ر ح لهور می دیم غافشل یر شان میکشردیم چشاهم فت شد‪ :‬ای شک ن شاز‬
‫دی ری هم میخوان د که آن را از ‪،‬ان خود و از ‪،‬ان فرزندان خود دوستنر دارند‪ .‬چ اچرای‬
‫‪ ﴾   ‬را چشی ن شاز ظهشر و عصشر وحشی‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪،‬برطیل امی آیشة ﴿ ‪    ‬‬
‫آورد(‪.)2‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و تون در زمی سفر ک ید ا ر چترسید کافران‬
‫ا را چه چال اف د در آن شه [مقشدارى] از ن شاز‬
‫اد‬
‫آ ار ه ت د‪ .‬و تون [چه ه شام خشو ] در‬
‫چ ا هید‬
‫اه چر‬
‫میان آنان چا‬
‫ا نی ت‪ .‬قط ا کافران چراى‬
‫و چراى آنان ن از چر زار ک‬
‫چاید روه از آنها ه را چا نشو [چشه ن شاز] چای شت د و چایشد‬
‫اسلاه ان را چر یرند‪ .‬و تون سجد ک د [ رو دی ر] چاید ت سرنان چا د‪ .‬و چاید رو دی شر کشه‬
‫ن از ن زارد اند چیای د و چا نو ن از زارند و چاید که احتیاط خود را حفظ و سالحهاى خود را چر یرنشد‪.‬‬
‫کافران آرزو دارند اى کاش از سالحهاى خود و متاع خویآ غافل وید کشه ی بشار چشر ش ا یشورش‬
‫چرند‪ .‬و ا ر چراى‬
‫ا از چاران رنج چا د یا چی ار چا ید در آن ه اسلاه خود را [چر زمی ] نهید چشر ش ا‬
‫اه نی ت‪ .‬ول احتیاط خود را حفظ ک ید‪ .‬چ‬
‫ان خداوند چراى کافران عذاچ خوار ک شد آمشاد‬
‫کرد است»‪.‬‬
‫‪، -2‬ید است اچوداود ‪ 1236‬ن اطی ‪ 178 – 176 3‬اچش چو شیبه ‪ 465 2‬طیال شی ‪ 1347‬اح شد ‪4‬‬
‫‪ 59‬و ‪ 60‬دارقط ی ‪ 59 2‬و ‪ 60‬اچ حبان ‪ 2875‬و ‪ 2876‬طبری ‪ 10383‬حاکم ‪ 337 1‬و ‪338‬‬
‫واحدی در «اسباب نزول» ‪ 359‬چیهقی ‪ 254 3‬و ‪ 255‬چغوی در « رح س ت» ‪ 1091‬از ت د طریق از‬
‫‪194‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -361‬نرمذی از اچوهریر ‪ ‬چه ای م ی روایت کرد است(‪.)1‬‬
‫‪ -362‬ک‪ :‬و اچ ‪،‬ریر از ‪،‬اچر چ عبداهلل(‪ )2‬و اچ عباس چه ای م ی روایت کرد (‪.)3‬‬
‫‪ -363‬ک‪ :‬چخاری از اچ عباس ب روایشت کشرد اسشت‪ :‬عبشدالرح‬
‫چش عشو‬
‫‪‬‬
‫‪ ﴾ ‬نا آخشر آیشه نشازل‬
‫‪        ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫زخ ی د چود در چارة او ﴿ ‪  ‬‬
‫د(‪.)4‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :116 -105‬‬
‫‪.﴾       ‬‬
‫‪ -364‬نرمذی حاکم و غیر ای ها از قتاد چ ن ان ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬در قبیلة ما‬
‫خاندانی چود چه نامهای چِ ر چُ َیر و مب ر که چ ی اچیرق خواند می دند چ یر فردی م افق چود‬
‫و اصااب رسول اهلل ‪ ‬را هجو میکرد و‬
‫ر خود را چه ک ی دی ر ن بت میداد و‬
‫می فت‪ :‬فالن اعر ای طور فته است‪ .‬ای خانواد هم در زمان ‪،‬اهلیت و هم در اسالم‬
‫نیازم د و فقیر چودند و غذای آنها در مدی ه ن ها خرما و نان ‪َ،‬و چود‪ .‬ع ویم رفاعه چ زید‬
‫مقداری آرد سفید خرید و آن را در خانهاش در مالی که در آن سالح زر و‬
‫یر‬
‫ذا ته چود نهاد‪ .‬روزی ع ویم رفاعه آمد و فت‪ :‬ای چرادرزاد ام ب چه خانة ما دستبرد‬
‫زد اند انبار را‬
‫افته ط ام و سالح ما را چرد اند‪ .‬در خانههای قبیله چه ‪ ،‬تجو رداختیم و‬
‫م صور از مجاهد از اچوعیاش روایت کرد اند‪ .‬حاکم ای را صایح فته و ذهبشی هشم موافشق اسشت دار‬
‫قط ی می وید‪ :‬ای حدیث صایح است چیهقی هم ت ی‬
‫فته و حافظ اچ حجر آن را در «اصشاچه» ‪4‬‬
‫‪، 143‬ید دان ته است‪.‬‬
‫‪ -1‬نرمذی ‪ 3038‬و ن اطی ‪ 142 2‬روایت کرد انأ نرمذی می وید‪ :‬ح‬
‫صایح غریب است‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 10382 – 10380‬از دو طریق از اچوزچیر از ‪،‬اچر روایت کرد اند ر‪،‬ال آن ثقه ه ت د‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 10378‬روایت کرد چه ماقبل خود اهد است‪.‬‬
‫‪ -4‬چخاری ‪ 4599‬ن اطی در «ال بری» ‪ 11121‬چدون نزول آیه روایت کرد انشد‪ .‬آن شه در روایشات شیآ‬
‫آمد صایح است‪.‬‬
‫‪195‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫از آنها رسیدیم‪ .‬فت د‪ :‬ام ب چ ی اچیرق را دیدیم که آنآ افروخته چودند‬
‫ای آنآ را ‪،‬ز چرای خت ق تی از مواد غذایی‬
‫چا د‪ .‬چ ی اچیرق در اسخ فت د‪ :‬ما هم ای‬
‫دزد‬
‫ا ‪،‬ز لبید چ سهل ک‬
‫ان ن یک یم‬
‫ا چه خاطر کاری د ری چه ا کرد‬
‫یرامون را ‪ ،‬تجو میک یم اما چه خدا سو د‬
‫دی ری نی ت‪ .‬لبید چی ما چه نی وکاری و ای ان هرت‬
‫دا ت و تون سخ آنها را ید‬
‫یر خود را از نیام ک ید و فت‪ :‬م دزدی میک م؟‬
‫چه خدا سو د! یا سارق را یدا میک ید و یا ای‬
‫یر را چه خون‬
‫ا آغ ته میک م‪ .‬فت د‪:‬‬
‫ای لبید از ما دست چردار نو دزد نی تی خالصه ن ام ماله را ‪ ،‬تجو و یقی یدا کردیم که‬
‫دزد ما چ ی اچیریق است‪.‬‬
‫ع ویم فت‪ :‬ای چرادرزاد ! کاش خدمت رسول اهلل ‪ ‬میرفتی‬
‫و ما‪،‬را را چرایآ می فتی م هم ح ور یامبر آمدم و فتم‪ :‬یک خانوادة خیانت و ‪،‬فا چه‬
‫خانة ع ویم دستبرد زد اند انبار او را‬
‫افته سالح و غذایآ را چه سرقت چرد اند حاال‬
‫چاید سالح ما را چده د غذا از خود ان‪ .‬رسول اهلل ‪ ‬فت‪ :‬در ای چار ناقیق میک م‪ .‬تون‬
‫چ واچیرق یدند که م ما‪،‬را را خدمت رسول اهلل ‪ ‬عر‬
‫کرد ام نزد ی ی از اقوام ان‬
‫اسیر چ عرو رفت د و در ای چار چا او صابت کردند و ن دادی از اهل آن خاندان ‪ ،‬ع‬
‫دند و ح ور رسول اهلل ‪ ‬تافت د و فت د‪ :‬قتاد چ ن ان و ع ویآ خانواد ای از طایفة‬
‫ما را که چه دی داری و نی وکاری م روف د آ اهانه و چدون دلیل و مدرک و اهدی متهم چه‬
‫سرقت کرد اند‪ .‬قتاد می وید‪ :‬خدمت رسول اهلل آمدم‪ .‬آن چزر وار فت‪ :‬نو خانواد ای را‬
‫که دی داری و نی وکاری ان زچانزد ه ه است ت ونه آ اهانه و چدون اهد و مدرک متهم‬
‫چه دزدی میک ی؟ از ح ور رسول اهلل چر تم و ع ویم را از ‪،‬ریان آ ا کردم‪ .‬فت‪ :‬چاید‬
‫ن ها از خدا یاری چخواهیم‪ .‬دیری ن ذ ت که وحی الهی ای ونه نازل د که ﴿‪ ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪196‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪                ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪ 1﴾  ‬تون ای آیات نازل د سارق سالح را خدمت رسول اهلل آورد و‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه آیات‪« :‬ما کتاب را چه راست چه نو نازل کرد ایم نا چا آن ه خداوند چه نو ن ایاند است چی مشردم‬
‫ح مک‬
‫و چراى [‪،‬انبدارى از] خیانت شاران مشدافع مبشاش‪ .‬و از خداونشد آمشرزش چخشوا کشه خداونشد‬
‫آمرزند مهرچان است‪ .‬و از ک ان که چه خود خیانت م ورزند دفاع م‬
‫‪.‬چ‬
‫شان خداونشد ک ش را‬
‫که خیانت ی ه اه ار چا د دوسشت ن ش دارد‪ [ .‬اهان شان را] از مشردم نهشان مش دارنشد حشال آن شه‬
‫[ن‬
‫نوان د] از خداوند نهان دارند و او ه ام که بانه سخ‬
‫را ندچیر م ک د که خداوند ن‬
‫چا آنان است و خداوند چه آن ه م ک د احاطه دارد‪ .‬چهوش چا ید‬
‫آنان دفاع کردید ته ک‬
‫چود؟‪ .‬و هر ک‬
‫ا اى ک ان که در زند ان دنیا از‬
‫در روز قیامت از آنان دفاع خواهد کرد؟ یا ته ک‬
‫کار ساز آنشان خواهشد‬
‫که چدى ک د یا چر خوی ت ستم روا دارد آن ا از خداوند آمرزش چخواهد خداونشد‬
‫را آمرزند مهرچان م یاچد‪ .‬و هر ک‬
‫م‬
‫ش دد‬
‫که مرن شب شاه‬
‫ود و خداوند داناى فرزانه است‪ .‬و هر ک‬
‫شود ن هشا آن را چشه زیشان خشودش مرن شب‬
‫خطای یا اه انجام دهد آن ا چ‬
‫اه را چه آن‬
‫متاهم ک د در حقیقت چهتان و ا آ ارى را عهد دار د است‪ .‬و ا ر ف ل خشدا و رح شتآ چشر نشو‬
‫نبود قط ا روه از آنان آه گ [آن] م کردند که نو را‬
‫و هیچ زیان چه نو ن‬
‫را ک د و ‪،‬ز خود ان را‬
‫را ن‬
‫ک د‬
‫رسان د و خداوند کتاب و ح ت چر نو نازل کرد و آن شه را ن ش دان شت چشه نشو‬
‫آموخت و ف ل خدا چر نو چ چزرگ است»‪.‬‬
‫‪197‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫آن چزر وار هم چه رفاعه ن لیم کرد‪ .‬سپ‬
‫س د س ونت کرد‪.‬‬
‫چُ یر چه م رکان یوست و در خانة سالفه چ ت‬
‫خدای چزرگ در ای چار ﴿‪       ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪                 ‬‬
‫‪ 1﴾  ‬را نازل کرد‪ .‬حاکم فته است‪ :‬ای حدیث چه رط م لم صایح‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫است‪.‬‬
‫‪ -365‬اچ س د در «طبقات» چه س د خود از ما ود چ لبید روایت کرد است‪ :‬چ شیر چش‬
‫حارث طبقة چاالی خانة رفاعه چ زید ع وی قتاد چ ن ان را از ت‬
‫عدد زرة او را چا ه ه وسایلآ دزدید‪ .‬قتاد ‪،‬ریان را چشه یشامبر عشر‬
‫افت و ط شام و دو‬
‫کشرد و او ‪ ‬چ شیر را‬
‫خواست و از او در ای مورد رس و ‪،‬و کرد‪ .‬وی انجام ای ع شل را ان شار ن شود و شخص‬
‫دی ری را چه نام لبید چ سهل که دارای ح ب و ن ب نی و چود چه ای کار متهم ساخت‪.‬‬
‫چششرای ن ششذیب چ ششیر و چششراتت لبیششد ﴿‪﴾       ‬‬
‫اآلیات نازل ردید‪ .‬تون در مورد چ یر قرآن نازل د و چدچخت و چی ار اش ساخت از دی‬
‫اسالم چر ت و چه م ه و چه خانة سالفه چ ت سش د رفشت و چشه عیشب‪،‬ویی و د ش ام یشامبر و‬
‫م ل انان رداخت‬
‫در چارة او آیة ﴿‪ ﴾...  ‬نازل د‪ .‬سپ‬
‫ح ان چ‬
‫ثاچت او را هجو کرد نا ای که چ یر از کار خشود شی ان شد ایش واق شه در مشاة رچیشع سشال‬
‫تهارم هجرت صورت رفته است‪.‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و هر ک‬
‫از آن ه هدایت چراى او رو‬
‫د چا رسول [خدا] مخالفت ورزد و ‪،‬شز از را و‬
‫رسم مؤم ان یروى ک د او را چه آن ه روى کرد وا ذاریم و او را چه ‪،‬هش ام در آوریشم‪ .‬و چشد ‪،‬ای شاه‬
‫است‪ .‬خداوند ن‬
‫هر ک‬
‫چخ د که چه او رک آورد ود و ‪،‬ز آن را چراى هر ک‬
‫چه خداوند رک آورد چه‬
‫راه دور و درازى رفتار آمد است»‪.‬‬
‫که چخواهد م آمشرزد و‬
‫‪198‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :123‬‬
‫‪.1﴾  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -366‬اچ اچوحانم از اچ عباس ب روایشت کشرد اسشت‪ :‬یهشود و نصشاری می فت شد‪:‬‬
‫غیر از ما وارد چه ت ن ی ود‪ .‬قریآ نیز ادعا دا ت کشه مشا چ شد از مشرگ دوچشار‬
‫هی‬
‫زند ن ی ویم‪.‬‬
‫﴿‪ ﴾     ‬نازل د‪.‬‬
‫‪ -367‬اچ ش ‪،‬ریششر از م ششروق روایششت کششرد اسششت‪ :‬نصششاری و اهششل اسششالم چششر ی ششدی ر‬
‫فخرفرو ی میکردند‪ .‬م ل انان فت د‪ :‬ما از ش ا چرنشریم و نصشاری ادعشا میکردنشد کشه مشا‬
‫چهتریم‪.‬‬
‫‪ ﴾‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫خدا آیة ﴿ ‪  ‬‬
‫‪ -368‬و از قتاد ضااک سُدِّدی و اچوصالح نیز چه ای م ی روایت کرد است‪ :‬یشروان‬
‫کتب آس انی چر ی دی ر فخرفرو ی کردند‪ .‬و در عبارت دی ر آمد است‪ :‬روهی از یهود‬
‫و روهی از نصاری و روهی هم از م ل انان چاهم ن ت د آنها فت د‪ :‬ما چهتشریم و ای هشا‬
‫فت د‪ :‬ما چهتریم‪.‬‬
‫کالم حق نازل د(‪.)3‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :124‬‬
‫‪.4﴾    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪[« :‬وعد خدا] چر وفق آرزوى‬
‫دهد چه آن ‪،‬زا داد م‬
‫ا و [هم] آرزوى اهل کتاب نی شت‪ .‬هشر کش‬
‫ود و ‪،‬ز خداوند یار و مددکارى چراى خود ن‬
‫کشار چشدى انجشام‬
‫یاچد»‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 10495‬و ‪ 10497‬از م روق چه صورت مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 1049‬نا ‪.10509‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و هر ک‬
‫مرد یا زن در حال که مؤم است [کارى] از کارهاى ای ته انجام دهشد ای شان چشه‬
‫چه ت در آی د و چه ک تری میزان ستم ن‬
‫چی د»‪.‬‬
‫‪199‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪[ -369‬اچ ‪،‬ریر] از م روق روایت کرد است‪ :‬ه امی که ﴿‪   ‬‬
‫‪( ﴾ ‬ن ات‪ )123 :‬نازل ردید اهل کتشاب فت شد‪ :‬مشا و ش ا م شل انها چشاهم‬
‫چراچریم‪ .‬ش‬
‫‪ ﴾...‬نشازل‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫آیشة ﴿ ‪    ‬‬
‫د(‪.)1‬‬
‫[م ل انان و اهل کتاب چه ی دی ر فخرفرو ی کردند اهل کتاب فت د‪ :‬کتشاب و یشامبر‬
‫ما از کتاب و یامبر‬
‫ا چا ساچقهنر است و خود ما هم از‬
‫ا چهتریم و م ل انان فت د‪ :‬یشامبر‬
‫ما خشانم یشامبران و کتشاب مشا ناسشخ ه شة کتشب آسش انی اسشت ش‬
‫ف یلتنریم‪ .‬ش‬
‫مشا از ش ا چرنشر و چشا‬
‫خشدای مت شال چیشان فرمشود‪﴾     ﴿ .‬‬
‫«چرنری نه چه آرزوهای‬
‫ا م ل انهاست و نه چه آرزوهای اهل کتاب»‪ .‬اهشل کتشاب ایش را‬
‫یدند و چه م ل انان فت د‪ :‬حاال ما و‬
‫ا چراچریم‬
‫خدای چزرگ چیان دا ت کشه اسشاس‬
‫کار نه آمال و آرزوهشا کشه ای شان و ع شل اسشت و آیشة ﴿‪    ‬‬
‫‪« ﴾       ‬و ک ششانی کششه کارهششای نی ششو انجششام‬
‫ده د و چا ای ان چا د خوا مرد و خوا زن چه چه ت وارد می وند و اندک ست ی چشه آنهشا‬
‫نخواهد د» را نازل کرد]‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :127‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 10496‬از م روق چه ق م مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪200‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪           ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -370‬چخاری از عای ه ل روایت کرد است‪ :‬خصشی عهشد دار سر رسشتی دختشری‬
‫رد می د‪ .‬آن دختشر او را در ن شام دارایشی خشود حتشی در‬
‫یتیم چود و قِّیم و وارث او نیز‬
‫یک اخة درخت خرما نیز ریک کرد‪ .‬آن مرد خشود ن یخواسشت چشا او ازدواج ک شد و چشه‬
‫ازدواج دختر چا دی ری هم راضی ن ی د تشون شوهر آی شدة وی در دارایشی و ثرونشی کشه‬
‫دختر ای مشرد را در آن سشهیم سشاخته چشود شریک می شد و چشه هشر نرنیشب او را از ازدواج‬
‫چازمیدا ت‪ .‬در ای چار ای آیه نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ -371‬اچ اچوحانم از سدی روایت کرد است‪ :‬دمی ه دختشر ع شوی ‪،‬شاچر ‪ ‬از شدرش‬
‫ثروت فراوان چه ارث چرد چود‪، .‬اچر از نرس ای که ا ر او ازدواج ک د وهرش ثروت او را‬
‫میچرد او را وهر ن یداد و خشودش هشم چشا او ازدواج ن یکشرد‪، .‬شاچر در ایش چشار از نبشی‬
‫کریم‪ ‬سؤال کرد‪ .‬ای آیه نازل د(‪.)3‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و درچار زنان از نو فتوى مش طلب شد چ شو‪ :‬خداونشد در مشورد آنشان چشه ش ا فتشوى مش دهشد‪ .‬و‬
‫[ه‬
‫ی ] آن ه در کتاب چر‬
‫است چه آنان ن‬
‫ا خواند م‬
‫ود‪ :‬درچار زنان یتی‬
‫که آن ه را که چراى آنان مقرر د‬
‫دهید و م خواهید که چا آنان ازدواج ک ید‪ .‬و [نیز در مورد] کودکان نشانوان و آن شه چشا‬
‫یتی ان چه داد رفتار ک ید‪ .‬و کار نی‬
‫که انجام م دهید خداوند چه آن داناست»‪.‬‬
‫‪ -2‬چخاری ‪ 4600‬م لم ‪ 3018‬اچوداود ‪ 2068‬ن اطی در «نف یر» ‪ 144‬واحدی ‪ 368‬در «اسشباب نشزول»‬
‫چیهقی ‪ 141 7‬و ‪ 142‬طبری ‪ 10559‬ه ه از عرو از درش از عای ه روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 10557‬از سدی روایت کرد ای مرسل و ض یف است و نزول ای آیه در چارة ‪،‬اچر ‪،‬شداً م شر‬
‫است‪.‬‬
‫‪201‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :128‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪.1﴾   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -372‬اچوداود و حاکم از عای ه ل روایت کرد اند‪ :‬وقتی س سَودَ ل چاال رفشت‬
‫از نرس ای که رسول اهلل ‪ ‬از او ‪،‬شدا می شود فشت‪ :‬مش نوچشت ه شریام را چشه عای شه‬
‫‪ ﴾... ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫چخ یدم‪ .‬آن ا خدای ح یم آیة ﴿ ‪  ‬‬
‫‪ -373‬نرمذی نیز از اچ عباس ب ه ی ونه روایت کرد است(‪.)3‬‬
‫‪ -374‬ک‪ :‬س ید چ م صور از س ید چ مُ َیَّب روایت کرد است‪ :‬دختر ما د چ م ل ه‬
‫ه ر رافع چ خدیج چود وهرش او را چه خاطر س و سال زیاد و یشا تیشز دی شری دوسشت‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و ا ر زن از وهرش سرک‬
‫یا رو ردان چبی د‬
‫اه چر هشر دوى آنشان نی شت کشه در چشی‬
‫خود چه خوچ آ ت چرقرار سازند و آ ت کردن چهتر است‪ .‬و دلها ه وار در م ر‬
‫ا ر نی‬
‫ک ید و روا دارید چدانید که خداوند چه آن ه م ک ید آ ا است»‪.‬‬
‫چخل قشرار دارنشد و‬
‫‪ -2‬اچوداود ‪ 2135‬و حاکم ‪ 186 2‬از عای ه ل روایت کرد اند‪ .‬حاکم ای را صایح ش رد و ذهبشی‬
‫نیز چا او موافق است اس اد آن ح‬
‫است چه خاطر عبدالرح‬
‫چ اچوزناد خبر سود را م لم ‪ 1463‬اچ‬
‫حبان ‪ 4211‬از عای ه ل چدون نزول آیه روایت کرد اند و هم چخاری ‪ 5212‬م شلم ‪ 1463‬ن شاطی‬
‫در «س کبری» ‪ 7934‬اچ ما‪،‬ه ‪ 1972‬چه طور مختصر و چیهقی ‪ 74 7‬و ‪ 75‬از عای ه چه طور مطول‬
‫آورد و در آن نزول آیة نی ت‪ .‬چه «نف یر قرطبی» ‪ 2481‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -3‬نرمذی ‪ 3040‬و طبری ‪ 10613‬از اچ عباس چه ه ی کل ات روایت کرد اند‪ .‬نرمذی می وید‪ :‬ح ش‬
‫غریب است‪.‬‬
‫‪202‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ندا ت و نص یم رفت او را طالق دهد‪ .‬زن فت‪ :‬طالقم ند و هشر طشور چخشواهی در چشارة‬
‫نوچت م چه ‪،‬ا چیاور‪ .‬چ اچرای‬
‫‪ ﴾...‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫آیة ﴿ ‪  ‬‬
‫ای حدیث دارای اهد است که آن را‪:‬‬
‫‪ -375‬حاکم از طریق اچ م یب از رافع چ خدیج چه ق م موصول روایت کرد ‪.‬‬
‫‪ -376‬ک‪ :‬حاکم از عای شه ل روایشت کشرد اسشت‪ :‬مشردی از ه شر خشود صشاحب‬
‫ت دی فرزند د چود میخواست او را طالق دهد و زن دی ری چ یرد‪ .‬زن ه شر خشود را‬
‫راضی ساخت که در خانة او چ اند و او چرایآ نوچت قایل ن ود‪ .‬در ای چار خشدای عزو‪،‬شل‬
‫‪ ﴾  ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫آیة ﴿ ‪  ‬‬
‫‪ -377‬ک‪ :‬اچ ‪،‬ریر از س ید چ ‪،‬بیر روایت کرد است‪ :‬زنی چه میشل خشود چشا شوهرش‬
‫قرار ذا ته چود که طالق ندهد و نزدش هم نیامد اما او را در خانهاش ن هدارد‪ .‬چا ای حال‬
‫زمانی که آیة ﴿‪ ﴾...       ‬نازل د آن زن چه وهر‬
‫خود فت‪ :‬میخواهم خودت نوچشت ه شری مشرا نیشز مراعشات ک شی‪ .‬ش‬
‫خشدای مهرچشان‬
‫‪ ﴾‬را نازل کرد(‪.)3‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫﴿ ‪  ‬‬
‫‪ -1‬مرسل است اف ی ‪ 250 1‬واحدی ‪ 370‬و چیهقی ‪ 296 7‬از اچ م یب چه ق م مرسل روایت کرد‬
‫اند‪ .‬مالک ‪ 548 2‬و ‪ 549‬و حاکم ‪ 308 2‬از رافع چ خدیج چدون نزول آیشه آورد انشد حشاکم چشه‬
‫رط یخی صایح میداند و ذهبی هم چا وی موافق است‪.‬‬
‫‪ -2‬اچ ما‪،‬ه ‪ 1974‬از عای ه روایت کرد راوی های آن ثقه ه ت د اما ع ر چ علی مشدل‬
‫اسشت‪ .‬چخشاری‬
‫‪ 2450‬و ‪ 5131‬م لم ‪ 3021‬و ن اطی در نف یر ‪ 145‬از ه ام چ عرو از درش از عای ه چه ای م شی‬
‫روایت کرد اند ای اس اد دارای ت دی طریق است‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 10627‬چه س د صایح از س ید چ ق م مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪203‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :135‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.1﴾   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -378‬اچ اچوحانم از سدی روایت کرد است‪ :‬دو نفر ی ی ثرون د و دی شری فقیشر کشه‬
‫چاهم اختالفی دا ت د ح ور نبی کریم ‪ ‬آمدند نا در چی‬
‫نصور که فقیر ن ینواند چر غ ی ظلم ک د چه مرد فقیر مت ایل‬
‫ان داوری ک د یامبر ‪ ‬چشا ایش‬
‫ت‪ .‬خدا چرای اعالم ای ن ته‬
‫که از ‪،‬ام ة اسالمی راضی و خ ود ن ی ود م ر ای که در چی غ ی و فقیر عدالت ی‬
‫ان‬
‫چرقرار ردد آیة ﴿ ‪ ﴾...                   ‬را فرو فرستاد(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪            ﴿ :148‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -379‬ه اد چ سری در کتاب «الزهد» از مجاهشد روایشت کشرد اسشت‪ :‬ی شی در مدی شه‬
‫مردی را مه ان کرد ولی احترام مه ان را چه ‪،‬ا نیاورد و چرایآ غذای خوچی نهیشه ن شرد‪ .‬او‬
‫هم ه امی که از نزد میزچان چه ‪،‬ای دی ری رفت زچان چه انتقاد و‬
‫و آن ه را که سزاوار او چود چیان کرد‪.‬‬
‫ایت از میزچانآ‬
‫ود‬
‫در خصود ای انفشاق آیشة ﴿‪   ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬اى مؤم ان چه داد استوار [و] چراى خدا وا چا ید و ا ر ته چه زیان خودنشان یشا شدر و مشادر و‬
‫خوی اوندان [ ا] چا د‪ .‬ا ر ته [مداع علیه] چ نیاز یا فقیشر چا شد کشه [در هشر حشال] خداونشد چشه آنشان‬
‫مهرچانتر است‪.‬‬
‫از خواسته [هاى نف ان ] یروى م ید که از [حقا] چ ذریشد و ا شر زچشان چشه ناریشف‬
‫ایید یا روى ردانید [چدانید که] خداوند چه آن ه م ک ید آ ا‬
‫است»‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 10683‬چه ق م مرسل از سدی روایت کرد و ای مرسل و ض یف است‪ .‬و ای که ن ها سدی ای‬
‫ق یه را سبب نزول آیه میداند ن انة وه آن است‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬خداوند چانگ چردا ت چه چدزچان را ‪،‬ز از [‪،‬انب] ک‬
‫خداوند واى داناست»‪.‬‬
‫که ستم دید چا د دوسشت نشدارد‪ .‬و‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
204
‫از داد د آن ه م اسب حال‬،‫﴾ نازل ردید و چه ای نرنیب چرایآ ا‬...  
.)1(‫میزچان است چیان ک د‬
        ﴿ :156 – 153 ‫اسباب نزول آیة‬
               
              
.﴾
‫ روهی از یهود چه ح ور‬:‫ریر از ما د چ ک ب قرظی روایت کرد است‬، ‫ اچ‬-380
‫انب خدا چه ی بار و ی جا‬، ‫ موسی کتاب آس انیاش را از‬:‫ آمدند و فت د‬ ‫رسول اهلل‬
.‫ نو هم کتاچت را چه ی بار و ی جا از آس ان فرود چیاور نا چه نو ای ان چیاوریم‬.‫چ رای ما آورد‬
            ﴿ ‫خدای چزرگ‬
              
              
              
            
              
‫مردی از یهود چه زانو ن ت و‬
.‫ را نازل کرد‬2﴾ 
 
 
     
    
  
 
 
    
‫ از مجاهشد چشه ه شی م شی‬10766 ‫ و‬10765 ‫ و طبشری‬654 ‫ مرسل و از ق م ضی ف است عبدالرزاق‬-1
.‫ نخصیص آیه چه مثل ای سبب درست نی ت صایح ع وم آیه است‬.‫آمد روایت کرد اند‬
‫ «اهل کتاب از نو م خواه د که کتاچ از آس ان چر آنها فرود آورى آنان چزر تشر از ایش‬:‫ ه آیات‬،‫ نر‬-2
‫چه [سزاى] اه ان صاعقه آنان را در‬
.‫ خداوند را آ ارا چه ما چ ایان‬:‫را از موس خواست د فت د‬
‫‪205‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫فت‪ :‬خدا نه چر نو و نه چر موسی و عی ی و نه چه هیچ خص دی ر تیزی فرو فرستاد است‪.‬‬
‫آن ا آیة ﴿‪( ﴾...    ‬ان ام‪ )91 :‬نازل د‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :163‬‬
‫‪         ‬‬
‫‪.1﴾             ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -381‬ک‪ :‬اچ اسااق از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬عدی چ زید فت‪ :‬مشا از‬
‫ای که خدا چ د از موسی تیزی چر ک ی نازل کرد چا د آ اهی نداریم‪ .‬چه ایش سشبب ایش‬
‫آیه نازل د(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :166‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫رفت آن ا‬
‫از آن ه م جز ها چرای ان آمد وساله را [چه رستآ] رفت د سپ‬
‫از ایش [ شا ]‬
‫در ذ تیم و چه موس حجات آ ار دادیم‪ .‬و چه [مو‪،‬ب] ی ان ان [کو ] طور را چر فراز ان چرافرا تیم‬
‫و چه آنان فتیم‪ :‬سجد ک ان چه درواز در آیید و چشه آنشان فتشیم‪ .‬در [چشار روز] ش به از حشدود [الهش ]‬
‫م ذرید و ی ان استوار از آنان رفتیم‪.‬‬
‫چه [سزاى] ی ان‬
‫ان و ان ار ان [ن شبت] چشه آیشات‬
‫خدا و چه ناحق ک ت یامبران از سوى آنان و [ای ] فته ان که دلهای ان در رد است‪[ .‬آنان را از نظشر‬
‫انداختیم] چل ه خداوند چه سبب کفر ان چر [دلهاى] آنان مهر نهاد‬
‫[نیز] چه سزاى کفر ان و چهتان چزرگ که چه مریم زدند»‪.‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬ما ت ان که چه نوح و‬
‫‪،‬ز انشدک ای شان ن ش آورنشد‪ .‬و‬
‫از او چر یامبران وح کردیم و [ت شان کشه] چشه اچشراهیم و اسش اعیل و‬
‫اسااق و ی قوب و نواد ان [او] و عی‬
‫وح کرد ایم و چه داوود زچور دادیم»‪.‬‬
‫و ایاوب و یون‬
‫و هارون و سلی ان وحش کشردیم چشه نشو [نیشز]‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 10845‬از اچ اسااق از ما د چ اچوما د از ع رمه یا س ید چ ‪،‬بیر از اچ عباس روایت کرد‬
‫اند یخ اچ اسااق مجهول است‪.‬‬
‫‪206‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -382‬اچ اسااق از اچ عباس ب روایت کشرد اسشت‪ :‬روهشی از یهشود چشه ح شور‬
‫رسول اهلل ‪ ‬آمدند و رسول اهلل چه آنها فرمود‪ :‬چه خدا سو د! م چه خوچی میدانم که ش ا‬
‫یقی دارید م فرستادة خدا ه تم‪ .‬فت د‪ :‬ما در ای چار هشیچ اطالعشی نشداریم‪ .‬ش‬
‫خشدای‬
‫‪ ﴾‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫مت ال ﴿ ‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :176‬‬
‫‪                   ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -383‬ن اطی از طریق اچوزچیر از ‪،‬اچر ‪ ‬روایشت کشرد اسشت‪ :‬مش چی شار شدم و رسشول‬
‫اکرم‪ ‬چه عیادنم آمد‪ .‬فتم‪ :‬ای رسول خدا! در وصیت نامهام یشک سشوم دارایشیام را چشرای‬
‫خواهرانم می ذارم‪ .‬یامبر فت‪ :‬چ یار خوب است‪ .‬فتم‪ :‬نصشف دارایشی خشود را چشه آنهشا‬
‫می ذارم‪ .‬فت‪ :‬چ یار خشوب‪ .‬ش‬
‫خشارج شد و دوچشار چشه عیشادنم آمشد و فشت‪ :‬نصشور‬
‫ن یک م نو چه ای چی اری از ‪،‬هان چروی اما رورد ار ‪ ‬چیان دا ت کشه سشهم خواهرانشت‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬آرى خداوند چه [حقاانیات] آن ه چر نو نازل کرد است واه م دهد کشه آن را چشه علشم خشود‬
‫نازل ن ود است و فر ت ان [نیز] واه م ده د‪ .‬و خداوند چه [ع وان] وا چ‬
‫است»‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 10854‬از طریق اچ اسااق چا اس اد قبلی روایت کرد ای ض یف است‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬از نو فتوى م طلب د‪ .‬چ و‪ :‬خداوند در [چار ] کالله چراى‬
‫فرزندى ندارد‪ .‬و خواهرى دارد ش‬
‫ا فتوى م دهد‪ .‬ا ر مردى چ یرد که‬
‫یشک دوام میشراث از آن اوسشت‪ -.‬و [ا شر آن خشواهر چ یشرد] ا شر‬
‫فرزندى ندا ته چا د او [چرادرش چه طور کامل] از او ارث م چرد‪ -‬اما ا ر [خشواهران] دو نفشر چا ش د دو‬
‫سوام نرکه از آن آنان است‪ .‬و ا ر مردان و زنان چرادر و خواهر چا د آن ا مرد ه ان د سهم دو زن را‬
‫خواهد دا ت‪ .‬خداوند [اح ام خود را] چراى‬
‫داناست»‪.‬‬
‫ا رو‬
‫م سازد نا‬
‫را ن وید‪ .‬و خداوند چه ه ه تیز‬
‫‪207‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫دو سوم دارایشی نوسشت‪، .‬شاچر ه شوار می فشت‪ :‬خشدای چشزرگ آیشة ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾   ‬را در ان م نازل کرد است(‪.)1‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫حافظ اچ حجر می وید‪ :‬ای قصه غیر قصهای است که اول ای سور ذ ت(‪.)2‬‬
‫‪ -384‬ک‪ :‬اچ مردویه از ع ر ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬از یامبر خشدا رسشیدم کشه میشراث‬
‫کالله ت ونشه اسشت؟ ش‬
‫‪ ﴾   ‬نشا آخشر آیشه نشازل‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫﴿ ‪ ‬‬
‫د(‪.)3‬‬
‫ن بیه‪ :‬تون چه اسباب نزول آیات ای سور که ما در ای ‪،‬شا چیشان دا شتیم نی شو چ شری و‬
‫نف ر ک ی آن ا چه خوچی درخواهی یافت سخ آنهایی کشه ایش سشور را م شی میدان شد‬
‫مردود است‪.‬‬
‫***‬
‫سورة مائده‬
‫ای سور مدنی و ‪ 110‬آیه است‬
‫‪ -1‬ن اطی در «س کبری» ‪ 6324‬و ‪ 6325‬از اچوزچیر روایت کرد است راویهای آن ثقه ه شت د‪ .‬چخشاری‬
‫‪ 194‬م لم ‪ 1616‬اچوداود ‪ 2886‬نرمذی ‪ 2098‬چیهقی ‪ 231 6‬اح د ‪ 298 3‬اچوی لی ‪2018‬‬
‫طیال ی ‪ 1945‬طبری ‪ 10873‬واحدی ‪ 378‬از و‪،‬و دی ر چه ه شی م شی چشه ق شم صشایح از ‪،‬شاچر‬
‫روایت کرد اند‪ .‬چه «اح ام القرآن» اچ عرچی ‪ 593‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬اسباب نزول آیة ‪ 12 – 11‬حدیث‬
‫ار ‪.263‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 10870‬از اچ م یب روایت کرد ای مرسل است در اس اد آن سفیان چش وکیشع ضش یف اسشت‪.‬‬
‫صایح نی ت که چه سبب سؤال ع ر نازل د چا د چه صایح م لم ‪ 1617‬م ار‬
‫آن آمد است‪.‬‬
‫‪208‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :2‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪ -385‬اچ ‪،‬ریر از ع رمه روایت کرد است‪ :‬حطم چ ه شد چ شری چشا کشاروانآ – کشه‬
‫حامل مواد غذایی چود – وارد مدی ه شد ما ولشهاش را فروخشت چشه ح شور رسشول اهلل ‪‬‬
‫آمد چا ای ان چی ت کرد و اسالم آورد‪ .‬وقتی که چه قصد خروج چر ت یامبر چشه او ن شاهی‬
‫انداخت و چه اطرافیان خود فت‪ :‬ای مرد چا سی ای نبه ارانه چا م روچرو شد ه شام رفشت‬
‫ت سرش خیانت و چیوفایی را دیدم‪ .‬حطم ه امی که چه ی امه رسید مرنشد شد‪ .‬و در ذی‬
‫ق د [یک سال چ د از صلح حدیبیه که رسول خدا چه نیت چه ‪،‬اآوردن ع رة ق شات از مدی شه‬
‫خارج ود چود](‪ )2‬چا کاروانآ که حامل مواد غشذایی چشود چشه قصشد م شه روان شد‪ .‬وقتشی‬
‫اصااب ‪ ‬از ای ق یه آ ا دند ‪ ،‬ی از مها‪،‬ری و انصار چرای یشورش چشر کشاروان او‬
‫آماد دند نشا امشوال او را چشه غ ی شت چبرنشد‪ .‬ش‬
‫آیشة ﴿‪     ‬‬
‫‪ ﴾...‬نازل د و م ل انان از آن کار دست ک یدند(‪.)3‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬اى مؤم ان حرمت اطر خدا و ما حرام و قرچان [چ ن ان] و قرچانیهشاى قلاشاد دار (ن شاندار) و‬
‫آنان را که آه گ چیت الارام کرد اند که از رورد ار ان ف ل و خ ودى م ‪،‬وی د م‬
‫احرام‬
‫ودید [م نوانید]‬
‫ار ک ید‪ .‬و د‬
‫روه [از آن روى] که‬
‫ید‪ .‬و تون‬
‫ا را از م شجد الاشرام چشاز‬
‫دا ت د چر آنتان ندارد که از حدا چ ذرید‪ .‬و چر نی وکارى و رهیز ارى چا ه دی ر ه ارى ک یشد و چشر‬
‫ا و ستم ه ارى م ید و از خدا روا چدارید چ‬
‫ان خداوند سخت کیفر است»‪.‬‬
‫‪ -2‬نف یر روح ال انی ه ان م بع ج ‪ 6‬د ‪.54‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 10962‬از ع رمه چه ق م مرسل و واحدی ‪ 279‬از اچ عباس چدون اس اد روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪209‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -386‬و از سدی هم چه ای م ی روایت کرد است(‪.)1‬‬
‫اسبال نزول آیة ﴿‪.﴾ ‬‬
‫‪ -387‬اچ اچوحانم از زید چ اسلم روایشت کشرد اسشت‪ :‬یشامبر و اصشااب ای شان ‪ ‬در‬
‫حدیبیه قرار دا ت د که م رکان مانع ورود ای ان چه م ه و زیارت ک به د چودند ای امر چر‬
‫م ل انان د وار آمد‪ .‬در ه ان حال روهی از م رکان اهل م رق چه نیت چه ‪،‬اآوردن ع ر‬
‫از ک ار م ل انها ذ ت د‪ .‬یاران یغ بر چشه ی شدی ر فت شد‪ :‬ای هشا را چرمی شردانیم ت ان شه‬
‫‪ ﴾ ‬نا آخر آیه نازل د(‪.)2‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫یاران ما را چازدا ت د‪ .‬چه ه ی خاطر ﴿ ‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :3‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪. 3 ﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 10961‬از سدی چه ق م مرسل روایت کرد و چه حدیث قبلی اهد است‪.‬‬
‫‪ -2‬ای مرسل است طبری ‪ 10936‬از عبدالرح‬
‫چ زید چ اسلم روایت کرد آن است‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬مردار و خون و و ت خوک و آن ه [چه ه ام سر چریدنآ] نام غیر خدا چشر آن چشرد شد و‬
‫[حالل و ت] خفه د و چه ضرب [توب و س گ] مرد و از چل دى افتاد و چه اخ زدن مرد و آن ه‬
‫درند ان خورد چا د‪ -‬م ر آن ه [از موارد اخیر یآ فته] کشه ذچشح [ شرع ] کشرد چا شید‪ -‬و آن شه‬
‫چراى چتان ذچح د اند و آن ه چا نیرهاى فال ن یی ق ت ک ید [ه شه] چشر ش ا حشرام شد اسشت‪[ .‬روى‬
‫کردن چه ه ه] ای ها نافرمان است‪ .‬امروز کافران از دی‬
‫چترسید امروز دی تان را چراى‬
‫دی چراى‬
‫ا‬
‫دیدم‪.‬‬
‫ا ناامید د اند‬
‫ا کامل کردم و ن ت خویآ را چر‬
‫هر ک‬
‫از آنان مترسشید و از مش‬
‫ا ن ام ن ودم و اسالم را [چه ع وان]‬
‫چ آن ه مت ایل چشه شا چا شد در [حشال] رسش‬
‫مارامات] ناتار ردد چداند که خداوند آمرزند مهرچان است»‪.‬‬
‫[چشه خشوردن‬
‫‪210‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -388‬اچ م د در کتاب «الصااچه» از طریق عبداهلل چ ‪،‬بله چ حبان چ حجر از درش‬
‫از درکالنآ حبان روایت کرد است‪ :‬چا رسول خدا ‪،‬ایی چودیم و م زیشر دیشگ و شت‬
‫آنآ می افروختم که آیة ناریم و ت مردار نازل د‪ .‬دیگ را چر ردانشدم و آن شه در آن‬
‫چود چر زمی ریخت(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪            ﴿ :4‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -389‬طبرانی حاکم چیهقی و غیر ای ها از اچو رافع ‪ ‬روایت کرد انشد‪، :‬برطیشل امشی‬
‫نزد سرور کاط ات آمد و ا‪،‬ازة دخول خواست یامبر ا‪،‬از داد ولی او دیر کرد‪.‬‬
‫یشامبر‬
‫اکرم ‪ ‬ردای خویآ را چر دوش انداخت و چه سوی او رفت و ‪،‬برطیل امی ه وز چه در خانه‬
‫ای تاد چود‪ .‬یامبر فرمود‪ :‬چه نو ا‪،‬ازة دخول دادم‪، .‬برطیل فت‪ :‬آری لی‬
‫ما چه خانهای که‬
‫در آن نصویر و یا سگ چا د هر ز داخل ن ی ویم م ل ی ‪ ،‬شتجو کردنشد و در ی شی از‬
‫خانهها چ ه س ی یافت د‪ .‬آن ا یامبر چه اچورافع دستور داد که در مدی ه حتی یک سگ را هم‬
‫زند ن ذارد‪.‬‬
‫تیز از ای‬
‫ن دادی از مردم چه ح ور نبی کریم ‪ ‬آمدند و فت د‪ :‬ای فرستاة خدا ته‬
‫رو حیوانانی که دستور ک تار ان را داد ای چر ما حالل است در اسشخ آنهشا‬
‫آیة ﴿‪ ﴾...   ‬نازل د‪.‬‬
‫‪ -1‬مت چاطل است و اس اد واهی عبداهلل چ حبله ت ان ه در «میزان االعتدال» ‪ 400 2‬آمد متروک است‪.‬‬
‫درش مجهول و صااچیچودن در چزر آ نثبیت نی ت و مت ‪،‬داً م ر است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬از نو م رس د که ته تیز چراى آنها حالل د است؟ چ و‪ :‬اکیز ها چراى‬
‫[نیز] آن ه از [ ار] ‪،‬انوران‬
‫از آن ه خدا چه‬
‫ارى در حال که [آنها را] چراى‬
‫ا آموخته است چه آنها م آموزید‪.‬‬
‫خدا را چر آن یاد ک ید و از خداوند روا چدارید چ‬
‫ا حالل د اند و‬
‫ار م رورانید آموزش داد چا ید‪.‬‬
‫از آن ه چراى‬
‫ان خداوند زود‬
‫ا ن ا دا ت د چخوریشد و نشام‬
‫ار است»‪.‬‬
‫‪211‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -390‬اچ ‪،‬ریر از ع رمه روایت کرد اسشت‪ :‬رسشول خشدا اچورافشع ‪ ‬را چاچشت ک شتار‬
‫سگها فرستاد و او نزدیک عوالی رسید چود که عاصم چ عدی س د چ خیث ه و عوی ر چ‬
‫ساعد نزد یامبر رسیدند و فت د‪ :‬ای رسول خدا! چه ما ته تیز حشالل اسشت؟ چ شاچرای‬
‫آیشة‬
‫‪ ﴾...   ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪    ‬‬
‫﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -391‬و از ما د چ ک ب قرظی روایت کرد است‪ :‬ه امی که رسول خدا دستور قتل‬
‫سگ ها را صادر کرد‪ .‬م ل انان فت د‪ :‬ته تیز از ای حیوانات چه ما حشالل اسشت ش‬
‫ایش‬
‫آیه نازل ردید(‪.)2‬‬
‫‪ -392‬و از طریق بی روایت کرد است‪ :‬عدی چ حانم طاطی فت‪ :‬مردی نشزد یشامبر‬
‫آمد و از‬
‫ار سگها رسید یامبر ندا ت که چه او ته چ وید‪ .‬نا ایش کشه آیشه ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾‬نازل د(‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -393‬اچ اچوحانم از س ید چ ‪ُ،‬بَیر روایت کرد است‪ :‬عدی چ حانم و زید چش مُهلهشل‬
‫طاطی ‪ ‬از رسول اهلل ‪ ‬رسیدند ما طایفهای ه تیم که چا سگها و چازهای‬
‫اری چه‬
‫ار‬
‫میرویم و س ان خانوادة ذریح و او وح ی ور خر و آهو ش ار میک شد‪ .‬ای شک ایشزد‬
‫ن الی خوردن مردار را چر م ل ی حرام کرد‬
‫ته تیز چر ما حالل اسشت؟ چشه ایش سشبب‬
‫﴿‪ ﴾        ‬نازل د‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :6‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 11138‬چه ق م مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 11139‬چه ق م مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 11161‬از بی چه ق م مرسل روایت کرد است‪ .‬چا ای وصف در ای اس اد ع ر چ چ شیر قشوی‬
‫نی ت کل ات «دان ت که چه او ته چ وید» م ر است‪ .‬چخاری م لم و دی ران حدیث عدی را چشدون‬
‫نزول آیه روایت کرد اند‪.‬‬
212
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
                
             
          
.1﴾ 

 
 
 
‫چ قاسم چ [ما د چ اچوچ ر‬
‫ چخاری از طریق ع رو چ حارث از عبدالرح‬-394
‫ در چاز ت از سفر نزدیک مدی ه‬:‫صدیق] از درش از عای ه ل روایت کرد است‬
‫ تر خود را خواچاند و فرود‬ ‫ رسول اهلل‬.‫رسید چودیم که ردن چ د م در چیاچان م د‬
 ‫ اچوچ ر‬.‫آمد [و دستور اقامت در آنجا را داد] و سرش را در آغو م ذا ت و خواچید‬
‫ ای ه ه مردم را چه خاطر یک ردنچ د از ورود‬:‫آمد و م تی ما م چر سی ة م زد و فت‬
‫ تجو کرد آب چرای وضو‬، ‫چه مدی ه چازدا تی چامداد رسول اهلل از خواب چیدار د و هرته‬
        ﴿ ‫آیة‬
.‫یدا ن د‬
           
                
             
          
‫ « اى مؤم ان تون چه [قصد] ن از چرخیزید روى خود و دستهایتان را نا آرنجها چ شویید و سشرنان‬:‫ ه‬،‫ نر‬-1
‫ و ا شر چی شار یشا م شافر‬.‫ ب چا ید غ ل ک یشد‬، ‫را م ح ک ید و اهایتان را نا دو قوزک [چ ویید] و ا ر‬
‫ت چیاید و یا چا زنان آمیزش کرد چا ید آن ا آچ نیاچید‬،‫ا از موضع ق اى حا‬
‫خواهشد چشر ش ا‬
‫از‬
‫ خداوند ن‬.‫اک ک ید و از آن [خاک] رویتان و دستانتان را م ح ک ید‬
‫ا ن ام ک د چا د کشه سشپاس‬
‫ا را اک چدارد و ن تآ را چر‬
‫چا ید و یا ک‬
‫آه گ خاک‬
‫ چل ه م خواهد که‬.‫د وارى قرار دهد‬
.»‫زارید‬
‫‪213‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ ﴾ ‬نازل د‬
‫اُسَید چ حُ َیر فت‪ :‬ای خاندان اچوچ ر خدا چه سبب‬
‫ا‬
‫چه مردم خیر عطا کرد(‪.)1‬‬
‫[از عای ه ل روایت د است‪ :‬در ی ی از سفرهای یامبر چا آن چزر وار چودم‪ .‬نزدیک‬
‫چود وارد مدی ه ویم که ردنچ د م در چیاچان م د‪ .‬یامبر چه ‪ ،‬تجوی آن رداخت مردم‬
‫نیز چا او ه را دند در آنجا نه ت ة آب چود و نشه ک شی چشا خشود آب دا شت‪ .‬مشردم نشزد‬
‫اچوچ ر صدیق آمدند و فت د‪ :‬از ای کشار عای شه ن جشب ن یک شی رسشول اهلل و مشردم را در‬
‫‪،‬ایی که نه ت ة آب است و نه ک ی چا خود آب دارد یاد کشرد‪ .‬ش‬
‫حالی چه طر‬
‫اچشوچ ر صشدیق در‬
‫م آمد که یامبر ‪ ‬سر خود را چر رانم ذا ته و خواچید چود‪ .‬اچوچ ر فشت‪:‬‬
‫نو رسول خدا و ن ام مردم را چه خاطر یک ردنچ شد در ‪،‬شایی کشه آب و‪،‬شود نشدارد ن شا‬
‫دا تی چه دت سرزن م کرد و ت د سیلی چه م زد تون سر یامبر چشاالی زانشویم چشود هشیچ‬
‫حرکت ن ردم‪ .‬یغ بر خدا نا صبا ا در آن ‪،‬ا چدون آب اقامت زید‪.‬‬
‫خدا آیشة نشی م‬
‫را نازل کرد و م ل انان نی م کردند‪ .‬عای شه ل می ویشد‪ :‬شتر سشواری مشرا کشه حرکشت‬
‫دادیم نا ا ردنچ د را در زیر ای او یافتیم](‪.)2‬‬
‫‪ -395‬طبرانی از طریق عباد چ عبداهلل چ زچیر از عای ه ل روایت کرد است‪ :‬ه امی‬
‫که واق ة ردنچ د م یآ آمد و اهل افک حر های ان را زدند چا یامبر در ‪ ،‬شی دی شر‬
‫رکت کردم چازهم ردنچ د م افتشاد و مشردم چشه خشاطر ‪ ،‬شتجوی آن از رفشت چازماندنشد‪.‬‬
‫اچوچ ر ‪ ‬فت‪ :‬دخترکم نو در هر سفر چرای مردم مایة رنج و درد سر می وی‬
‫خدای‬
‫چزرگ نی م را در آنجا م روع سشاخت‪ .‬و اچشوچ ر صشدیق ‪ ‬فشت‪ :‬دختشرم نشو نی بخشت و‬
‫س ادن دی(‪.)3‬‬
‫‪ -1‬چخاری ‪ 4608‬از ع رو چ حارث روایت کرد چه ای م ی در سورة ن ات ذ ت‪.‬‬
‫‪ -2‬صایح چخاری‪ :‬کتاب نف یر ‪.4607‬‬
‫‪ -3‬در سورة ن ات ذ ت‪.‬‬
‫‪214‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫در ای جا دو نذکر الزم است‪ :‬اول – چخاری ایش حشدیث را از ع شرو چش حشارث روایشت‬
‫کرد است و در ای حدیث چه صراحت چیان د است عل ای دی شر کشه در روایشات خشود‬
‫آیة نی م را ذکر کرد اند م ظور ان ه ی آیة ماطد است اکثر عل ا در روایات خشود فتشه‬
‫اند‪ :‬آیة نی م نازل د و چیان ن رد اند که مراد آیة سورة ماطد است و یشا آیشة تهشل و سشوم‬
‫سورة ن ات‪.‬‬
‫اچوچ ر اچ ال رچی فته است‪ :‬ای م‬
‫لی است که م را حلی چشرای آن نیشافتم زیشرا مشا‬
‫ن یدانیم که م ظور عای ه ل کدام آیه است(‪.)1‬‬
‫اچ چطال فته است‪ :‬م ظور عای ه ل آیة سورة ن ات است چه ای دلیشل کشه آیشة سشورة‬
‫ماطد آیة وضوت نامید می ود و در آیة سورة ن ات چه وضشو ا شار ای ن شد اسشت در نتیجشه‬
‫اختصاد آیة سورة ن ات چه آیة نی م مورد قبول است‪.‬‬
‫واحدی نیز در کتاب اسباب نزول ه ی حشدیث عای شه را شان نشزول آیشة تهشل و سشوم‬
‫سورة ن ات دان ته است‪.‬‬
‫چدون نردید آن ه را چخاری نر‪،‬یح داد درست اسشت چشرای ایش کشه در ایش طریشق چشه‬
‫رو ی آمد است که آیة نی م آیة‬
‫م سورة ماطد است‪.‬‬
‫دوم‪ -‬حدیث ریفی که چخاری از عای ه ل روایت کرد دلیل چر ای است که قبل از‬
‫نزول آیة نی م وضوت وا‪،‬ب چود است از ای رو م ل انان فرودآمدن در ‪،‬شایی را کشه آب‬
‫و‪،‬ود ندا ت خیلی مهم دان ت د و آن یآ آمد از سوی اچوچ ر صدیق در حق عای شه ل‬
‫روی داد‪.‬‬
‫اچ عبدالبر می وید‪ :‬چرای اهل مغازی رو‬
‫است که سشرور کاط شات از ه شان اچتشدا کشه‬
‫ن از وا‪،‬ب د ن از را ه ی ه چا وضو خواند است و ای موضوع را چه غیر از ا خاد ناآ ا‬
‫و ستیز ر هی‬
‫رد ن یک د‪ .‬و آن چزر وار می وید‪ :‬ح تی که چرای نزول آیة وضشوت‬
‫‪ -1‬در ن خهها «اچ عبدالبر» آمد از فتح الباری ‪ 434 1‬ثبت د‪.‬‬
‫‪215‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫و‪،‬ود دارد چا وصف ای که قبالً چه آن ع ل می د ای است که فرضیت وضوت چاید چا وحی‬
‫متلو ثاچت ردد‪.‬‬
‫خص دی ری فته است‪ :‬احت ال دارد که اول آیه چه سبب وا‪،‬ب دن وضوت قبالً نشازل‬
‫د و چقیة آیه که ذکر نی م در آن است چ د در ای جا نازل ردید چا د‪.‬‬
‫سیوطی صاحب فته است‪ :‬نذکر اول قاچل قبولنر است زیرا فرضت وضوت یشک ‪،‬شا چشا‬
‫فرضیت ن از در م ه چود و ای آیه مدنی است‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :11‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪. 1﴾    ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -396‬اچ ‪،‬ریر از ع رمه و یزید چ اچوزیاد چه لفشظ اچش اچوزیشاد روایشت کشرد ‪ :‬یغ بشر‬
‫خدا‪ ‬چا اچوچ ر ع ر عث ان علی طلاه و عبدالرح‬
‫چ ا ر‬
‫چ عو‬
‫‪ ‬روانه د و نشزد ک شب‬
‫و یهود چ ی ن یر رفت از آنها در چارة ادای دیهای که عهشد دار رداخشت آن چشود‬
‫ک ی طلبید [دیة دو عامریی که ع رو چ امیة ض ری آنها را ک شته چشود](‪ .)2‬یهشود فشت‪:‬‬
‫چ ی نا چرایت غذا چیاوریم و خواستهات را نیز چرآورد سازیم‪ .‬یامبر ن ت حیی چ اخطب‬
‫چه رفقای خود فت‪ :‬هر ز او را نزدی تر از ای در دسترس خود ن ییاچید س ی را چه سوی‬
‫او رناب ک ید و چه قتلآ چرسانید نا رارت و چدی را چرای ه ی ه نبی ید‬
‫آسشیاب سش گ‬
‫چزر ی را آوردند نا چه سوی یامبر رناب ن ای د خشدا در آن کشار موفق شان ن شاخت زیشرا‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬ا ى مؤم ان ن ت خدا را چر خود یاد ک ید آن ا که روه آه گ آن کردند که چشه سشوى‬
‫ا دست دراز ک د‪ .‬و [خداوند] دستهاى آنان را از‬
‫چاید فق چر خدا نوکال ک د»‪.‬‬
‫‪ -2‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 6‬د ‪.144‬‬
‫ا چاز دا ت‪ .‬و از خداوند روا چداریشد و مؤم شان‬
‫‪216‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪،‬برطیل امی آمد و چاعث د یامبر از ‪،‬ای خشود چرخیشزد‪ .‬ش‬
‫خشدای چشزرگ آیشة ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾... ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -397‬و از عبداهلل چ اچوچ ر عاصم چ ع ر چ قتاد و مجاهد عبداهلل چ کثیر و اچومالک‬
‫چه ای م ی روایت کرد است(‪.)2‬‬
‫‪ -398‬و از قتاد روایت میک د که فرمود چرای ما فته د است‪ :‬رسشول اهلل در غشزوة‬
‫هفتم در چی نخل تانی قرار دا ت چ و ث لبه و چ و ماارب خواست د که او ‪ ‬را چ‬
‫د ک ی‬
‫را چه ای م ظور فرستادند و او خود را ک ار رسول اهلل که در ‪،‬ایی چه خواب رفته چود رساند و‬
‫سالح یامبر ‪ ‬را رفت و فت‪ :‬کی ت که نو را از ت گ م نجات چخ شد یشامبر فشت‪:‬‬
‫خدا اعراچی‬
‫یر را در نیام ذا ت‪ .‬یامبر او را مجازات ن رد‪ .‬در آن ه ام ای آیه نازل‬
‫د(‪.)3‬‬
‫‪ -399‬اچون یم در «دالطل ال بوة» از طریق ح‬
‫از ‪،‬اچر چش عبشداهلل روایشت کشرد اسشت‪:‬‬
‫مردی از چ ی ماارب که چه غورث چ حرث م هور چود چه قشوم خشود فشت‪ :‬مش ما شد را‬
‫چرای‬
‫ا میک م‬
‫خود را نزدیک رسول اهلل رساند‪ .‬یامبر ‪،‬ایی ن شته و‬
‫ک ارش ذا ته چود‪ .‬فت‪ :‬ای ما د ا‪،‬از میدهی‬
‫شیرش را‬
‫یر را چبیش م فشت‪ :‬آری غشورث‬
‫یر را رفت و از نیام چرک ید و چه اهتزاز درآورد و چر او ح لهور ردید ولی خدا ر او‬
‫را از یامبر دور کرد‪ .‬فت‪ :‬ای ما د از م ن ینرسی؟ فت‪ :‬نه غروث فت‪ :‬از مش کشه‬
‫یر نیزی در دستم دارم ن ینرسی؟ فت‪ :‬نه خدایم مرا از ر نو حفظ میک شد‪ .‬غشورث‬
‫از یدن ای سخ‬
‫یر را در غال‬
‫نهاد و چه دست رسول خدا داد‪ .‬آن ا ایش آیشه‬
‫نازل د‪.‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 11563‬از یزید و ‪ 11565‬از ع رمه روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 11560‬نا ‪.11564‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 11568‬چه ق م مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪217‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪      ﴿ :16 – 15‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪.﴾    ‬‬
‫‪ -400‬اچ ‪،‬ریر از ع رمه روایت کرد است‪ :‬روهی از یهود چه حظور نبی کریم ‪‬‬
‫آمدند و در چارة س‬
‫ار از ای ان سؤال کردند‪ .‬رسول خدا فت‪ :‬کدامنان دان‬
‫دنر‬
‫ه تید؟ آن ها چه سوی اچ صوریا ا ار کردند‪ .‬یامبر او را چه خدایی که نورات را چر‬
‫موسی‪ ‬نازل کرد و کو طور را چرافرا ت و از یهود ن هد و ی ان رفت سو د داد‪.‬‬
‫لرز چر اندام دان‬
‫د یهود افتاد و فت‪[ :‬تون زنان ما چ یار زیبای د چه خاطر ح م س‬
‫ار‬
‫(‪)1‬‬
‫تون‬
‫زناکار ان افراد زیادی از ما ک ته دند‬
‫س‬
‫ما دام ة ک تار را کونا ساختیم]‬
‫ار در چی ما زیاد د‪ .‬چه صد ضرب در ( الق) و نرا یدن سر اکتفا کردیم‪ .‬رسول‬
‫خدا در چارة آن [ خص زانی که او را چرای صدور ح م خدمت رسول کریم آورد چودند]‬
‫ح مس‬
‫ار را صادر کرد‪.‬‬
‫﴿‪      ‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪ ﴾ ‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -1‬نف یر طبری‪ :‬ه ان م بع ج ‪ 6‬د ‪.161‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 11614‬چه ق م مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫نر‪ ،‬ه‪ « :‬اى اهل کتاب رسول ما چه سوى‬
‫نهان م دا تید چراى‬
‫خدا چراى‬
‫ا رو‬
‫ا نور و کتاچ رو‬
‫ا آمد است که چ یارى از آن ه از کتاب [آس ان ] را کشه‬
‫م سازد و از [کوناه هاى] چ یارى در م‬
‫آمد است‪ .‬خداوند چا آن ک‬
‫ذرد‪ .‬چه راسشت از [‪،‬انشب]‬
‫را که خ ودى او را چجوید چه راههاى‬
‫نجات هدایت م ک د و آنان را چه نوفیق خود از ناری یها چه سشوى نشور چیشرون مش چشرد و آنشان را چشه را‬
‫راست هدایت م ک د»‪.‬‬
‫‪218‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :18‬‬
‫‪                 ‬‬
‫‪.1﴾  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪         ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -401‬اچ اسااق از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬ن ان چ اضات چار چ ع رو و‬
‫اش چ عدی [از یهود] ح ور رسول اهلل ‪ ‬آمدند و چا او فت و کردند یامبر ‪ ‬آنهشا را‬
‫چه اسالم دعوت کرد و از عذاب الهی چرحذر ان دا ت‪ .‬فت د‪ :‬ای ما د ما را نترسشان چشه‬
‫خدا سو د ما دوستداران و فرزندان خداییم‪ .‬نصاری نیز ت ی ادعشای دا شت د ش‬
‫خشدای‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪    ‬‬
‫عزو‪،‬ل آیة ﴿ ‪   ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :19‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪.3﴾‬‬
‫‪ -402‬اچ اسااق از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬رسول اهلل ‪ ‬یهود را چشه اسشالم‬
‫دعوت و چه ذیرش دی ‪،‬دید ن ویق ن ود ولی آنها سرچاز زدنشد و از قدم ذا شت در راة‬
‫نیک امت اع ورزیدند‪.‬‬
‫م اذ چ ‪،‬بل و س د چ عباد چه آنها فت د‪ :‬ای ‪ ،‬اعشت یهشود از‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و یهود و نصارى فت د‪ :‬ما ران خدا و دوستان اوییم‪ .‬چ و‪:‬‬
‫عذاب م ک د؟ چل ه‬
‫ک‬
‫ا [هم] چ رى ه تید از آن ه آفرید است‪ .‬هر ک‬
‫تشرا ش ا را چشراى اهانتشان‬
‫را که چخواهد م آمرزد و هر‬
‫را که چخواهد عشذاب مش ک شد و فرمشانروای آسش انها و زمشی و آن شه در میشان آن دوسشت از آن‬
‫خداست و چاز ت چه سوى اوست»‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 11616‬از اچ اسااق چا س دش از اچ عباس روایت کرد‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬اى اهل کتاب رسول ما چه سوى‬
‫چراى‬
‫ا [حقایق را] رو‬
‫ا آمد است که ش‬
‫یخ اچ اسااق مجهول است‪.‬‬
‫از [انقطشاع وحش ] و فتشرت رسشوالن‬
‫م سازد نا ن ویید‪ :‬م د آور و چیم ده د اى چه سوى ما نیامد‪ .‬آرى م د آور‬
‫و چیم ده د اى چرایتان آمد‪ .‬و خداوند چر هر کارى نواناست»‪.‬‬
‫‪219‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫خدا چترسید چه خدا سو د‬
‫ا چهتر میدانید که ما د فرستادة خداسشت زیشرا ش ا قبشل از‬
‫چ ثت ه وار از او یاد میکردید و صفات او را چرای ما چیان مشیدا شتید‪ .‬رافشع چش حری لشه و‬
‫وهب چ یهوذا فت د‪ :‬ما هر ز ای تیزها را چه‬
‫ا ن فته ایم و خشدا چ شد از موسشی ‪ ‬نشه‬
‫کتاچی فرو فرستاد و نه یامبری چران یخته است‪ .‬در ای چار آیة ﴿‪   ‬‬
‫‪ ﴾... ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :33‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -403‬اچ ‪،‬ریر از یزید چ اچوحبیب روایشت کشرد اسشت‪ :‬عبشدال لک چش مشروان چشرای‬
‫ان ‪ ‬نامهای نو ت و از او در چارة ای آیه ﴿‪﴾...     ‬‬
‫رسید‪ .‬ان‬
‫‪ ‬در ‪،‬واب نامه آ اهآ ساخت که ای آیه در چارة عرنیهشایی کشه از اسشالم‬
‫چر ت د و تو ان را ک ت د و تران را چا خود چردند نازل د است‪.‬‬
‫‪ -404‬و از ‪،‬ریر مثل ای روایت کرد است(‪.)3‬‬
‫‪ -405‬و عبدالرزاق از اچوهریر چه ای م ی روایت کرد است(‪.)1‬‬
‫‪ -1‬ض یف است طبری ‪ 11619‬از ما د چ اسااق روایت کرد شیخ وی ما شد چش اچوما شد مجهشول‬
‫است ت ان ه در «نقریب» آمد و ذهبی در «میزان اعتدال» می وید‪ :‬اخته ن ی شود‪ .‬چشه زاد ال شیر‬
‫‪ 412‬چه نخریج ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪،« :‬زاى آنان که چا خدا و رسولآ م ‪ ،‬د و [چه قصد] ف اد در زمی م کو د فق آن است‬
‫که ک ته وند یا چه دار آویخته وند یا دست ان و اهای ان در خال‬
‫‪،‬هت ه دی ر چرید ود و یا از‬
‫سرزمی [خود] نب ید وند ای در دنیا چراى آنان [مایه] رسوای اسشت و در آخشرت عشذاچ چشزرگ [در‬
‫یآ] دارند»‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 11815‬از ‪،‬ریر روایت کرد در ای اس اد موسی چ عبیدة رچذی ض یف متروک است‪.‬‬
‫‪220‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :39‬‬
‫‪.2﴾  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -406‬ک‪ :‬اح د و غیر از عبداهلل چ ع رو ‪ ‬روایت کرد انشد‪ :‬در زمشان رسشول خشدا‬
‫زنی مرن ب سرقت د و دست راستآ را قطع کردند‪.‬‬
‫آیا نوچة مش چشه در شاة الهشی ذیرفتشه می شود؟ ش‬
‫آن زن فشت‪ :‬ای رسشول خشدا‬
‫خشدا آیشة ﴿‪    ‬‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :45 – 41‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪ -1‬عبدالرزاق ‪ 18541‬روایت کرد و در ای اس اد اچراهیم چ ما د اسل ی متروک است سبب نشزول آیشه‬
‫چودن ای ق یه از صااچه ثاچت ن د چل ه از روهی از ناچ ی وارد د است‪ .‬در «اح ام قرآن» ‪ 696‬چه‬
‫نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬‬
‫م‬
‫ذرد‪ .‬چ‬
‫هر آن ک‬
‫کشه ش‬
‫ان خداوند آمرزند‬
‫از سشت آ نوچشه ک شد و کشار ای شته انجشام دهشد خداونشد از او در‬
‫مهرچان است»‪.‬‬
‫‪ -3‬چه ای عبارت ض یف است اح د ‪ 177 2‬و طبری ‪ 11922‬از عبداهلل چ ع شرو روایشت کشرد انشد در‬
‫ای اس اد عبداهلل چ لهی ه ض یف است و ای چه حدیث مخزومه م ر‬
‫است اصل آن در صایای چدون‬
‫نزول آیه چه سیاق دی ر آمد است‪« .‬زاد ال یر» ‪ 424‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪221‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪                   ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -407‬ک‪ :‬اح د و اچشوداود از اچش عبشاس ب روایشت کشرد انشد‪ :‬در زمشان ‪،‬اهلیشت‬
‫طایفه ای از یهود چر طایفة دی ری تیر د چود نا ای که روة مغلوب‬
‫صلح د‪.‬‬
‫شت و خواهشان‬
‫چاهم ای ی ی انی چ ت د که در چراچر هر ک ته از روة نانوان که او را فردی‬
‫از روة نیروم د چ‬
‫د جا وسق(‪ )2‬خونبها رداخته ود و در چراچر هر ک ته از روة قشوی‬
‫که او را ک ی از روة مغلوب چ‬
‫د صد وسق چشه ع شوان دیشه داد شود‪ .‬نشا آمشدن رسشول‬
‫خدا‪ ‬چه مدی ه ای روش ادامه دا ت سپ‬
‫فردی از روة ض یف یک نفر از روة قشوی‬
‫را ک ت‪ .‬زورم دان چرای آنها یام فرستادند که صشد وسشق خونبهشای مشا را چفرسشتید‪ .‬ضش فا‬
‫فت د‪ :‬ت ی تیزی کجای ‪،‬هان مرسوم چود است که دو طایفه دارای دی م ترک و ن شب‬
‫م ترک چا د و در یک سرزمی چاهم زند ی ک د ولی دیة ی ی نصف دیة دی ری چا د؟‬
‫ما یآ از ای از نرس ‪،‬ور و ستم‬
‫ا آن ونه چه‬
‫ا دیه میدادیم اما اک ون کشه ما شد چشه‬
‫مدی ه آمد است دی ر چه آن ی ان ظال انه راضی نی تیم‪ .‬نزدیک چود آنآ ‪ ،‬گ چی آنها‬
‫لهور ود‪.‬‬
‫چه ح یت رسول اهلل راضی دند اما زورم دان دست چشه دسی شة هشانی‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ :‬اى رسول ک ان که در [را ] کفر م کو د نو را اندوه ی ن شازند [تشه] از ک شان کشه چشه‬
‫زچان ان فت د‪ :‬ای ان آورد ایم ول دل ان ای ان نیاورد است و تشه از یهشود [چا ش د]‪[ .‬آنشان] چشه سشخ‬
‫دروغ وش فرا م ده د و چراى روه که ه وز چه نزد نو نیامد اند [چراى ‪،‬اسوس ] وش فرا م ده د‬
‫و کل ات را‬
‫چه‬
‫از [استقرار] در ‪،‬ای اه ان ناریف م ک د‪ .‬م‬
‫ا داد د آن را چ یرید و ا ر آن چه‬
‫وی د‪ :‬ا ر ای [ح م ناریشف شد ]‬
‫ا داد ن د [از غیر آن] دورى ک یشد و هشر کش‬
‫خداونشد‬
‫راه اش را خواسته چا د هر ز در چراچر خداوند چراى او اختیشارى نشدارى‪ .‬ای شان ک شان ه شت د کشه‬
‫خداوند نخواسته است دلهای ان را شاک دارد‪ .‬آنشان در دنیشا رسشوای [و خشوارى] و در آخشرت عشذاچ‬
‫چزرگ [در یآ] دارند»‪.‬‬
‫‪ -2‬م ادل چار تر م اد ‪ 180‬کیلو رم‪.‬‬
‫‪222‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫شیل دا شت د نشا از رأی آن چزر شوار آ شا‬
‫زدند و عد ای از م افقان را ح ور رسول خدا‬
‫وند [که ا ر یامبر چه نفع آنها ح م ک د چه ح یت او راضی شوند و ا شر چشه نفشع آنهشا‬
‫نبود ح یت او را نپذیرند]‬
‫خدا ‪ ‬آیة ﴿‪     ‬‬
‫‪ ﴾...  ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -408‬اح د م لم و دی ران از چرات چ عازب ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬مردی یهودی را که‬
‫چا خاکة زغال تهر اش را سیا کرد و القآ زد چودند از نزدیک رسول خدا ‪ ‬عبور‬
‫میدادند‪ .‬رسول اهلل آنها را نزد خود خواست و فت‪ :‬حد زنا در کتاب‬
‫فت د‪ :‬آری‬
‫ا ت ی است‬
‫ی ی از عل ای آنها را خواست و فت‪ :‬نو را چه خدای که نورات را چرای‬
‫موسی ‪ ‬فرستاد است ق م میدهم آیا‬
‫ا حد زنا را در کتاب خود ای ی آموخته اید‬
‫فت‪ :‬نه چه خدا ا ر مرا ق م ن یدادی چرایت چیان ن یکردیم حد زنا در کتاب ما س‬
‫است اما زمانی رسید که ای ع ل در چی ا را‬
‫ای ع ل می د س‬
‫میداد او را س‬
‫از قانون س‬
‫سپ‬
‫ما زیاد د ا ر ی ی از ا را‬
‫ار‬
‫مرن ب‬
‫ارش ن یکردیم و ا ر خصی نانوان و م ت د ای ع ل را انجام‬
‫ار میکردیم چ اچرای دان‬
‫دان خود را دعوت ن ودیم که قانونی سب تر‬
‫ار وضع ن اییم نا چر ثرون دان و فرومای ان ی‬
‫ان و عادالنه نطبیق ود‬
‫چه انفاق هم قانونی را نصویب کردیم که چر مب ای آن صورت مرن بی ای ع ل چا‬
‫خاکة زغال سیا ود و چه چدن آنها الق زد ود‪ .‬نبی کریم فت‪ :‬رورد ارا! م اولی‬
‫ک ی ه تم که فرمانت را زند کردم چ د از ای که یهود فرمان نو را از چی چرد چودند‪.‬‬
‫دستور داد مجرم را س‬
‫‪ -1‬چا واهد و طرقآ ح‬
‫ار کردند‪ .‬چ اچرای‬
‫خدا آیة ﴿‪    ‬‬
‫صایح است اح د ‪ 246 1‬اچوداود ‪ 3576‬و طبرانی ‪ 10732‬از اچ عبشاس‬
‫روایت کرد اند در ای اس اد عبدالرح‬
‫چ زناد قوی نی ت‪ .‬اچوداود ‪ 3591‬اح د ‪ 1‬ن اطی ‪19 8‬‬
‫و طبرانی ‪ 11979‬از و‪،‬ه دی ر روایت کرد اند اس اد آن در متاچ ات ح‬
‫است‪ .‬و از و‪،‬ه دی شر هشم‬
‫آمد که اچوداود ‪ 4494‬و اچ حبان ‪ 5057‬روایت کرد اند اس اد آن هشم ح ش اسشت در متاچ شات‪ .‬چشه‬
‫اح ام قرآن ‪ 718‬و نف یر اچ کثیر ‪ 2648‬و ‪ 2650‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪223‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪             ‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪ ﴾       ‬را نازل کرد‪ .‬یهود می فت‪ :‬چه نزد‬
‫ما د چروید ا ر چه سیا کردن صورت و القزدن فتوی داد چپذیرید و ا ر چه س‬
‫داد نپذیرید‪.‬‬
‫ار فتوی‬
‫خدای چزرگ ﴿‪        ‬‬
‫‪ ﴾‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪ -409‬ک‪ :‬ح یدی در م د خود از ‪،‬اچر چ عبداهلل ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬مردی از اهل‬
‫فدک مرن ب زنا د اهل فدک چرای روهی از اهالی مدی شه نامشه نو شت د کشه ح شم ایش‬
‫حادثه را از ما د چپرسید ا ر فتوا داد شالق زد شود چپذیریشد و ا شر چشه س‬
‫شار فتشوا داد‬
‫نپذیرید آنها ح م ع ل زنا را از یامبر سؤال کردند‪ .‬یامبر ه ان د آن ه که در حدیث قبشل‬
‫ذ ت دانانری آنها را سو د داد که ح م زنا در نورات تی ت‪ .‬سپ‬
‫را س‬
‫ار کردند‪.‬‬
‫دستور داد مجشرم‬
‫‪ ﴾     ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫خدا ﴿ ‪  ‬‬
‫‪ -410‬چیهقی در «دالطل» از حدیث اچوهریر ‪ ‬چه ه ی م ی روایت کرد (‪.)3‬‬
‫‪ -1‬صایح است م لم ‪ 1700‬اچشوداود ‪ 4447‬و ‪ 4448‬اح شد ‪ 286 4‬اچش ما‪،‬شه ‪ 2558‬چیهقشی ‪8‬‬
‫‪ 246‬و طبری ‪ 12039‬از چرات چ عازب روایت کرد اند‪ .‬چه زاد ال یر ‪ 425‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬اچوداود ‪ 4452‬اچ ما‪،‬ه ‪ 2328‬از ‪،‬اچر روایت کرد اند در ای اس اد مجالد چ س ید قوی نی شت امشا‬
‫حدیث واهد دارد که چدر‪،‬ه ح‬
‫میرسد – ان ات اهلل – چه «فتح القدیر» ‪ 854‬چه نخریج ماقشق ن شا‬
‫ک ید‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 11926‬و چیهقی ‪ 247 8‬از اچوهریر روایت کرد اند در اس اد آن راویی مجهول است‪.‬‬
‫‪224‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :50 – 49‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.﴾         ‬‬
‫‪ -411‬اچ اسااق از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬ک ب چ اسید عبداهلل چ‬
‫چه ی دی ر فت د‪ :‬چاهم نزد ما د چرویم اید چتوانیم ف ر او را ن بت‬
‫صوریا و اش چ قی‬
‫چه دی آ ری ان ک یم‪.‬‬
‫چه ح ور ای ان آمدند و فت د‪ :‬ای ما د نو خود چهتر میدانی‬
‫دان ا را‬
‫و چزر ان یهود ه تیم ا ر ما از نو یروی ک یم ن ام یهودیان از ما‬
‫که ما دان‬
‫یروی ن ود چا نص یم و عزم ما مخالفت ن یک د حال چی ما و عد ای از قوم ما دعوا و‬
‫اختال‬
‫است آنها را چرای داوری نزدت میآوریم نو چه نفع ما و چه زیان آنها ح م ک و‬
‫آن ا ما چه نو ای ان میآوریم‪ .‬یامبر از ای کار اچا ورزید و خدا در چارة آنها ﴿‪ ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪ ﴾             ‬را‬
‫نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 12156‬از اچ اسااق روایت کرد در ای اس اد ما د چش اچوما شد مجهشول اسشت‪ .‬ت ان شه در‬
‫«نقریب» آمد‬
‫اس اد ض یف است‪ .‬چه فتح القدیر ‪ 856‬مرا‪ ،‬ه ک ید‪.‬‬
‫ترجمه آیات‪« :‬و [فرمان دادیم ] که در میان آنان چه آن شه خداونشد نشازل کشرد اسشت ح شم کش و از‬
‫خواستههاى [نف ان ] آنان یروى م‬
‫و از آنان چر حذر چاش که مبادا نو را از چرخ از آن ه خداوند چشه‬
‫نو نازل کرد است [چه چاطل] رایآ ده د ا ر روى چرناچ د چدان کشه خداونشد مش خواهشد آنشان را چشه‬
‫[سزاى] چرخ از اهان ان عذاب ک شد‪ .‬و چش‬
‫شان چ شیارى از مشردم نافرمان شد‪ .‬آیشا ح شم [روز شار]‬
‫‪،‬اهلیات را م خواه د؟ و چراى روه که یقی دارند ته ک‬
‫در داورى چهتر از خداوند است»‪.‬‬
‫‪225‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :51‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪          ‬‬
‫‪         ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪.1﴾‬‬
‫‪ -412‬اچ اسااق اچ ‪،‬ریر اچ اچوحانم و چیهقشی از عبشاد چش [ولیشد چش عبشاد چش ]‬
‫(‪)2‬‬
‫صامت روایت کرد اند‪ :‬ه امی که چ ی قی قاع چا رسول اهلل ‪ ‬می‪ ،‬یدند عبشداهلل چش اُچشی‬
‫چ سلول [که چا آنها هم ی ان چود] از آنها دست چرندا ت و در ک ار شان ای شتاد در حشالی‬
‫که عباد چ صامت از قبیلة چ ی عو‬
‫[چ ] خزرج – که او نیز مان د عبداهلل چ اچی چ سلول چا‬
‫یهود هم ی ان چود – چه ح ور رسول خدا آمد و اظهار دا ت هم ی ان م خدا رسول خشدا‬
‫و مؤم ان ه ت د و از دوستی و هم ی انی چا یهود چراتت می‪،‬شویم‪ .‬عبشاد می ویشد‪ .‬آیشة ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾...       ‬در چارة او و عبداهلل چ اچی نازل‬
‫د است(‪.)3‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :55‬‬
‫‪. 4 ﴾    ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬اى مؤم ان یهود و نصارى را دوستان [خویآ] م یرید‪ .‬آنان دوستان ی دی رند و هشر کش‬
‫ا آنان را دوست یرد چه راست که خود از آنان است‪ .‬چ‬
‫ن‬
‫از‬
‫ان خداوند رو ست اران را هشدایت‬
‫ک د»‪.‬‬
‫‪ -2‬از کتابهای مخرج اضافه د چدی نرنیب روش چیان درست می ود‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 1264‬و چیهقی در «دالطل» ‪ 176 3‬و ‪ 177‬از عباد چ ولید چه ق م مرسل روایت کرد اند‪ .‬در‬
‫ای اس اد اسااق در ما د چ اسااق قوی نی ت اما ایش حشدیث شواهد مرسشل دارد کشه او را قشوی‬
‫میسازد‪ .‬چه «اح ام القرآن» ‪ 729‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪، « :‬ز ای نی ت که ول ا‬
‫در اوج فرون‬
‫زکات م‬
‫ا خداوند و رسولآ و مؤم ان ه ت د که ن از چر اى م دارند و آنان‬
‫ردازند»‪.‬‬
226
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
 ‫ طبرانی در «م جم اوس » چه س دی که راویان آن مجهول د از ع شار چش یاسشر‬-413
‫ م غول ادای ن از نافله چود که دایی ح ورش ای تاد یر خدا‬ ‫ علی‬:‫روایت کرد است‬
﴾...   ﴿ ‫ ش آیشة‬.‫ان تر خود را از ان ت چیرون کشرد و چشه او داد‬
:‫ ای حدیث دارای اهد است‬.‫نازل ردید‬
:‫ عبدالرزاق از عبدالوهاب از درش مجاهد از اچ عباس ب روایت کرد است‬-414
.‫ نازل د است‬ ‫﴾ در چارة علی‬...   ﴿ ‫آیة‬
.‫ه دی ر از اچ عباس مثل ای روایت کرد است‬،‫ اچ مردویه از و‬-415
.‫ مان د ای روایت را نقل کرد است‬ ‫ و از علی‬-416
.)1(‫ریر از مجاهد روایت کرد است‬، ‫ و اچ‬-417
.‫ و اچ اچوحانم از سل ه چ کهیل نیز ه ان د ای را روایت کرد است‬-418
.‫ای احادیث واهدی ه ت د که ی دی ر را نقویت میک د‬
        ﴿ :61 – 57 ‫اسباب نزول آیة‬
              
.﴾
‫ رفاعه چ زید چ ناچوت و‬:‫ اچو یخ و اچ حبان از اچ عباس ب روایت کرد اند‬-419
‫سوید چ حارث از روی نفاق و دورویی نظاهر چه اسالم میکردند و خصی از م ل انان چا‬
        ﴿ ‫خدا‬
.‫آنها دوستی دا ت‬
               
               
.289 ‫ د‬6 ‫ نف یر طبری ه ان م بع ج‬-1
‫‪227‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪                ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪ ﴾ ‬را نازل کرد(‪ .)1‬و چه ای روایت آمد است‪ :‬روهی از یهود که اچو یاسر چ‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫اخطب نافع چ اچونافع و عازر چ ع رو نیز چی‬
‫ان چودند چه ح ور رسول اهلل آمدند و‬
‫رسیدند که چه کدام یک از یامبران ی ی ای ان دارد؟ سرور کاط ات ﴿‪   ‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪( ﴾             ‬چقر ‪:‬‬
‫‪« )136‬چ ویید‪ :‬چه خدا و آن ه که چه ما فرو فرستاد د و آن ه که چه اچراهیم و اس اعیل و‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 12221‬از اچ عباس روایت کرد اس اد آن ض یف است چه خاطر ‪،‬هالشت ما شد چش اچوما شد‬
‫«زاد ال یر» ‪ 441‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫ترجمه آیات‪« :‬اى مؤم ان آنان را که دی تان را چه ری خ د و چازى رفت د [چا ای ه] از ک شان انشد کشه‬
‫یآ از‬
‫ا کتاب یافتهاند و [نیز دی شر] کشافران را دوسشت [خشویآ] م یریشد‪ .‬و ا شر ای شان داریشد از‬
‫خداوند روا چدارید ‪ .‬و تون چه ن از فرا م خوانید آن را چه ری خ د و چازی ه یرند‪ .‬ای از آن است که‬
‫آنان قوم ه ت د که خرد ن‬
‫ورزند‪ .‬چ و‪ :‬اى اهل کتاب آیا ‪،‬ز [چراى ای ] از ما عیب م‬
‫یرید که چشه‬
‫خداوند و آن ه چه ما فرو فرستاد د و آن ه یآ از ای فرو فرستاد د است ای ان آورد ایم و [‪،‬شز‬
‫چراى آن ه] چی ترنان نافرمانید‪ .‬چ و‪ :‬آیا چه‬
‫ا از ک‬
‫که در نزد خدا از ای [هم] چشد سشرانجامتر اسشت‬
‫خبر دهم؟ [‪،‬زاى ] ک ان که خداوند آنان را از رح ت خویآ چه دور دا ته و چر آنشان خ شم رفتشه و‬
‫آنان را [ه ون] چوزی ان و خوکان قرار داد و [ک‬
‫را راست‬
‫را نرند‪ .‬و تون [چه نزد]‬
‫که] طاغوت را رستید ای ان چد ‪،‬ای ا نشر و از‬
‫ا آی د وی د‪ :‬ای ان آورد ایم حال آن ه چا کفر در آمشد و چشا‬
‫آن چیرون رفتهاند‪ .‬و خداوند چه آن ه نهان م دا ت د‬
‫دانانر است»‪.‬‬
‫‪228‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسااق و ی قوب و نواد ان ی قوب فرو فرستاد د و آن ه که چه موس و عی‬
‫و [نیز] آن ه که چه [دی ر] یامبران از سوى رورد ار ان داد‬
‫چی هیچ ک‬
‫از آنان نفاون ن‬
‫داد د‬
‫د است ای ان آورد ایم‪.‬‬
‫ذاریم‪ .‬و فرمانبردار او (خداوند) ه تیم» را نالوت کرد‪.‬‬
‫تون نبی کریم از عی ی ‪ ‬نام چرد آنها نبوت عی ی چ مریم را ان ار کردند و فت د‪ :‬ما‬
‫هر ز چه عی ی و ک ی که نبوت او را چپذیرد ای ان ن یآوریم‪.‬‬
‫خدا آیة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾...   ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪            ﴿ :64‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪.2﴾  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -1‬ض یف است طبری ‪ 12224‬اچ اسااق از ما د چ اچوما د از س ید و یشا ع رمشه از اچش عبشاس نقشل‬
‫کرد است‪ .‬مدار ای چر ما شد چش اچوما شد اسشت و او مجهشول اسشت ت ان شه در «نقریشب» و «میشزان‬
‫االعتدال» است‪ .‬واحدی در اسباب نزول ‪ 401‬و «الوسی » ‪ 203 2‬از اچش عبشاس چشدون سش د روایشت‬
‫کرد است‪ .‬چه «ک ا » ‪ 358‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬یهود فت د‪ :‬دست خداوند چ ته است‪ .‬دستان خود ان چ ته چشاد‪ .‬و چشه [سشزاى] آن شه فت شد از‬
‫رح ت خداوند چه دور دا ته دند‪ .‬چل ه دو دست او‬
‫اد است هر ونه که چخواهد انفاق مش ک شد و‬
‫چه راست آن ه از [‪،‬انب] رورد ارت چه سوى نو فرو فرستاد شد اسشت [در حشقا] چ شیارى از آنشان‬
‫سرک‬
‫آن‬
‫و کفر را خواهد افزود‪ .‬و در چی آنان د‬
‫و کی ه را نا روز قیامت اف شد ایشم هشر شا کشه‬
‫چراى ‪ ،‬گ چرافروزند خداوند آن را فرو م ن شاند و در زمشی در ف شاد مش کو ش د‪ .‬و خداونشد‬
‫ف ادکاران را دوست ن‬
‫دارد»‪.‬‬
‫‪229‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -420‬ک‪ :‬طبرانی از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬خصی از یهود چه نام نباش چ‬
‫قی‬
‫چه یامبر فت‪ :‬ررود ار نو چخیل اسشت و مشال خشود را چشه ک شی ن یدهشد‪ .‬خشدا آیشة‬
‫‪ ﴾...     ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪       ‬‬
‫﴿ ‪   ‬‬
‫‪ -421‬اچو یخ از و‪،‬ه دی ر از اچ عباس ب روایشت کشرد اسشت‪ :‬ایش آیشه ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾   ‬در چارة ف ااد رطی‬
‫یهود چ ی قی قاع نازل ردید است‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪             ﴿ :67‬‬
‫‪.2﴾    ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -422‬اچو یخ از ح‬
‫روایت کرد است‪ :‬رسول خدا ‪ ‬فرمود‪ :‬ایزد ن الی مرا چه رسالت‬
‫مب وث کرد و م در خود نوانایی ای کشار را ن یدیشدم زیشرا میدان شتم م شرکان ن شذیبم‬
‫میک د‪.‬‬
‫خدای ن الی چه م وحی کرد یا یام او را چشه مشردم چرسشانم و یشا نشا زیر مشورد‬
‫خ م و عذاب الهی قرار یرم‪ .‬ه شی چشود کشه خشدا ‪ ‬آیشة ﴿‪     ‬‬
‫‪ ﴾...  ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫‪ -423‬اچ اچوحانم از مجاهد روایت کرد اسشت‪ :‬ه شامی کشه ﴿‪    ‬‬
‫‪ ﴾   ‬نازل د‪ .‬یامبر ‪ ‬فت‪ :‬خدایا ت ونه فرمان نو را انجشام دهشم در‬
‫‪ -1‬طبرانی ‪ 12497‬روایت کرد اس اد آن ض یف است چه خاطر ‪،‬هالت ما شد چش اچوما شد‪ .‬هیث شی ‪7‬‬
‫‪ 17‬می وید‪ :‬راویهای آن ثقه ه ت د‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬اى رسول چرسان آن ه را که از [‪،‬انب] رورد ارت چه سوى نو فرو فرستاد د است و ا شر‬
‫[ای کار را] ن‬
‫کافران را هدایت ن‬
‫رسالتآ را نرساند اى‪ .‬و خداوند نو را از [ را] مردم حفشظ مش ک شد‪ .‬خداونشد شرو‬
‫ک د»‪.‬‬
‫‪230‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫﴿‪   ‬‬
‫حالی که م ی ه و ن ها ه تم و ه ه چرعلیه م ه دست می شوند‪ .‬ش‬
‫‪ ﴾   ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -424‬حاکم و نرمذی از عای ه ل روایت کرد اند‪ :‬نبی کریم نا نزول ای آیه ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾  ‬چا ن هبانان م لح حراست و اسبانی می د‪ .‬ش‬
‫یامبر سرش را از خانه چیرون کرد و چه اسبانان فت‪:‬‬
‫از نشزول ایش آیشه‬
‫ا چاز ردید که خدا خودش مرا ن ا‬
‫میدارد(‪.)2‬‬
‫ای حدیث دال چر ای است که ای آیه در ب و ه امی که یامبر ‪ ‬در چ تر چود نازل‬
‫د است‪.‬‬
‫‪، -1‬داً م ر است طبری ‪ 12275‬از مجاهد روایت کرد ای مثل ساچقآ ض یف است چا ای وصف آیه‬
‫مدنی و قصه ظاهراً م ی است‪.‬‬
‫‪ -2‬نرمذی ‪ 3046‬حاکم ‪ 313 2‬طبری ‪ 12279‬از عبداهلل چ‬
‫قیق از عای ه روایت کرد اند اس اد آن‬
‫قوی نی ت چه خاطر حارث چ عبید‪ .‬حاکم ای حدیث را صایح فته و ذهبشی هشم چشا او موافشق اسشت‪.‬‬
‫نرمذی می وید‪« :‬ای حدیث غریب است عد ای آن را از ‪،‬ریری چه ق م مرسل روایت کرد انشد کشه‬
‫در آن عای ه ذکر ن د » طبری ‪ 12277‬از اچ علیه از ‪،‬ریری از عبداهلل چ‬
‫قیق چه ق م مرسل روایشت‬
‫کرد است اس اد ای از موصول قوینر است‪ .‬اچ حجر در «فشتح البشاری» می ویشد‪« :‬اسش اد آن ح ش‬
‫است و در موصول مرسلچودن آن اختال‬
‫س ید چ ‪،‬بیر روایت کرد ‪.‬‬
‫‪ 814‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫دارند» ای حدیث دارای اهد است کشه طبشری ‪ 12276‬از‬
‫حدیث موصول چا ای حدیث مرسل قوی می شود‪ .‬چشه «نف شیر چغشوی»‬
‫‪231‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -425‬طبرانی از اچوس ید خدری ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬عبشاس ع شوی یشامبر در شروة‬
‫ن هبانان یشامبر چشود ه شامی کشه ﴿‪ ﴾   ‬نشازل ردیشد اسشبانی را‬
‫نرک فت(‪.)1‬‬
‫‪ -426‬ک‪ :‬ه‬
‫ان از عص ه چ مالک خط ی روایت کرد است‪ :‬ما ه شوار شبها از‬
‫یامبر چاسبانی میکردیم‪ .‬نا ای که ﴿‪ ﴾   ‬نازل د‪ .‬یامبر دستو داد‬
‫ای کار را نرک ک یم(‪.)2‬‬
‫‪ -427‬ک‪ :‬اچ حبان در «صایح» خود از اچوهریر ‪ ‬روایشت کشرد اسشت‪ :‬زمشانی کشه‬
‫رسول اهلل چه سفر میرفت ا ر موقع صشبح چشه ‪،‬شایی میرسشیدیم چزر تشری و سشایهدارنری‬
‫درخت را چرایآ انتخاب میکشردیم و او در شای آن درخشت فشرود میآمشد‪ .‬روزی در زیشر‬
‫درختی ن ت و‬
‫یر خود را چر شاخة آن آویشزان کشرد‪ .‬نا شا مشردی آمشد و‬
‫شیر را‬
‫رفت و فت‪ :‬ای ما د ته ک ی نرا از ت گ م نجات میدهد؟ یامبر فت‪ :‬ایزد ن شالی‬
‫مرا از ر نو حفظ میک د‬
‫یر را چ ذار آن مرد‬
‫یر را انداخت‪.‬‬
‫خدا ‪﴿ ‬‬
‫‪ ﴾  ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫‪ -428‬ک‪ :‬اچ اچوحانم و اچ مردویه از ‪،‬اچر چ عبداهلل روایت کرد اند‪ :‬زمانی که رسول‬
‫اهلل غزوة چ ی ان ار را چه ایان رساند‪ .‬چه ذات الرقاع آمد‪ .‬ه امی کشه چشر سشر تشاهی ن شته و‬
‫اهای خود را دراز کرد چود وارث از قبیلة چ ی نجار داوطلب قتل او ‪ ‬د‪ .‬رفقایآ فت د‪:‬‬
‫ت ونه او را چه قتل میرسانی فت‪ :‬چه او می ویم‪:‬‬
‫یرت را چه م چد وقتی‬
‫شیرش‬
‫‪ -1‬ض یف است طبرانی در «م جم صغیر» ‪ 814‬و «م جم اوس » ‪ 3534‬روایت کشرد اسشت‪ .‬هیث شی در‬
‫«مج ع الزواطد» ‪ 17 7‬فته است‪« :‬در ای اس اد عطیة عوفی ضش یف اسشت» چشه اچش کثیشر ‪ 2708‬چشه‬
‫نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬چه طبرانی نیافتم‪ .‬هیث ی در «مج ع الزواطد» ‪ 17 7‬ذکر کرد است اچ کثیشر ‪ 578 2‬و ‪ 579‬چشه اچش‬
‫مردویه از طریق طبرانی ن بت داد در ای اس اد ف ل چ مختار متروک است‪.‬‬
‫‪232‬‬
‫را چه م داد او را میک م‬
‫چد نا آن را چبویم یامبر‬
‫خواستهات مانع ایجاد کرد‪.‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫یرت را چه م‬
‫چه نزد رسول خدا آمد و فت‪ :‬ای ما د‬
‫یر را چه او داد‪ .‬دست او لرزیشد‪ .‬یشامبر فشت‪ :‬خشدا چشی نشو و‬
‫‪ ﴾...‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫آیة ﴿ ‪       ‬‬
‫حدیث غریب دی ری چه سبب نزول ای آیه آمد که آن را‪:‬‬
‫‪ -429‬ک‪ :‬اچ مردویه و طبرانی از اچ عباس ب روایشت کشرد انشد‪ :‬از رسشول اهلل چشه‬
‫وسیلة اسبانان حراست و ن هبانی می د‪ .‬اچوطالب هرروز ت د نفشر از افشراد چ شی ها شم را چشا‬
‫یامبر ‪،‬هت ماافظت میفرستاد نشا آن کشه آیشة ﴿‪ ﴾   ‬نشازل شد‪.‬‬
‫اچوطالب خواست چازهم ن هبان چه نزد رسول اهلل چفرستد‪ .‬یامبر فت‪ :‬ای ع و خدا مرا از ر‬
‫ان انها و ‪ ،‬حفظ میک د‪.‬‬
‫‪ -430‬اچ مردویه از ‪،‬اچر چ عبداهلل ‪ ‬چه ای م ی نقل کرد است‪.‬‬
‫ای روایت اقت ا میک د که آیه م ی چا د و ظاهراً خال‬
‫آن است‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :68‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪.2﴾    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -431‬ک‪ :‬اچ ‪،‬ریر و اچ اچوحانم از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬رافع اسالم چش‬
‫م‬
‫م و مالک چ صیف چه ح ور رسول اهلل ‪ ‬آمدند و فت شد‪ :‬ای ما شد! آیشا ن ی شویی‬
‫‪ -1‬اس اد ای ض یف است که در آن موسی چ عبیدة رچزی ض یف متروک است‪ .‬چه نف یر اچ کثیشر ‪2712‬‬
‫چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چ و‪ :‬اى اهل کتاب چر آیی‬
‫درست نی تید م ر وقت که [ح م] نورات و انجیل و آن ه را که‬
‫از [‪،‬انب ] رورد ارنان چه سوى ش ا فشرو فرسشتاد شد اسشت چشر شا داریشد و البتشه آن شه از [‪،‬انشب]‬
‫رورد ارت چه سوى نو فرو فرستاد د است [در حقا] چ یارى از آنان سرک‬
‫چر رو کافران اندو مخور»‪.‬‬
‫و کفر را خواهد افزود‪.‬‬
233
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ آری ولشی ش ا‬:‫که یرو دی اچراهیم و از ملت او ه شتی و چشه نشورات ای شان داری؟ فشت‬
‫تیزهای ناز در آن وارد کرد اید و حقایقی را که در نورات درج اسشت ان شار و آن شه را‬
‫ چشه آن شه در دسشت ماسشت ع شل‬:‫ فت د‬.‫که چه نبلیر و چیان آن مأمور چودید کت ان ن ود اید‬
  ﴿ ‫ آیشة‬ ‫خشدا‬
‫ ش‬.‫میک یم از ای رو در راة راست و حق قرار داریم‬
.‫﴾ را نازل کرد‬...  
      ﴿ :83 – 82 ‫اسباب نزول آیة‬
            
.﴾        
‫ روایت‬ ‫و عرو چ زچیر‬
‫ اچ اچوحانم از س ید چ مُ َیَّب و اچوچ ر چ عبدالرح‬-432
‫ نجا ی‬.‫ ع رو چ امیة ض ری را چا نامهای چه ح ور نجا ی فرستاد‬ ‫ رسول اهلل‬:‫کرد است‬
‫ری خواست دنبال رهبانان و روحانیون م یای‬،‫ فر چ اچوطالب را چا مها‬، ‫نامه را خواند‬
‫ سورة‬ ‫ فر‬، ‫ فر چ اچوطالب دستور داد چرای ان ت د آیه از قرآن چخواند‬، ‫نیز فرستاد و چه‬
.‫ت‬
‫ آنها چه قرآن رویدند و سیالب ا ک از دید ان ان روایت‬.‫مریم را نالوت کرد‬
         ﴿ ‫کالم عزیز‬
‫ای‬
            
            
             
.‫ در چار ان نازل د‬1﴾  
 
 
 
‫نری مردم را در حقا مؤم ان یهود و م رکان م یاچ و مهرچانتری آنان را در حقا مؤم ان‬
‫دان و راهبان ه ت د‬
‫ «د‬:‫ ه‬،‫ نر‬-1
‫ ای از آن است که از [میان] آنان دان‬.‫ ما م یا ه تیم‬:‫ک ان م یاچ که فت د‬
‫‪234‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -433‬اچ اچوحانم از س ید چ ‪ُ،‬بَیر روایت کرد است‪ :‬نجا ی سی نفر از چزر ان درچشار‬
‫خویآ را نزد یامبر فرستاد و او ‪ ‬سورة «ی » را چرای آنها قراتت کرد‪ .‬چشا ش یدن قشرآن‬
‫ت ان آنها ا بار ردید‪.‬‬
‫در چارة آنها ای آیه نازل د(‪.)1‬‬
‫‪ -434‬ن اطی از عبداهلل چ زچیر ب روایت کرد است‪ :‬آیشة ﴿‪    ‬‬
‫‪ ﴾‬در چارة نجا ی و یاران او نازل د است(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -435‬طبرانی از اچ عباس چه ای م ی اما مفصلتر روایت کرد است(‪.)3‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :87‬‬
‫‪.4﴾    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -434‬نرمذی و دی ران از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬مردی چه ح ور رسشول اهلل‬
‫‪ ‬آمد و فت‪ :‬ای رسول خدا! هروقت و ت میخورم میل م چه زنان زیشادنر می شود و‬
‫و [نیز از آن روى] که آنان کبر ن‬
‫ورزند‪ .‬و تون آن ه را که چه سوى رسول [خدا] فشرو فرسشتاد شد‬
‫است چ وند ت های ان [را ت ان] چی‬
‫م‬
‫وی د‪ :‬رورد ارا ای ان آورد ایم‬
‫که چه سبب آن ه از حقا ش اختهانشد ا شک ریشزان مش‬
‫ما را در زمر واهان چ وی »‪.‬‬
‫شود‪.‬‬
‫‪ -1‬اس اد ای ض یف است طبری ‪ 12287‬از طریق ما د چ اسااق از ما د چ اچوما د روایت کشرد و‬
‫ای ما د مجهول است‪ .‬چه «زاد ال یر» ‪ 455‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬ح‬
‫است ن اطی در «نف یر» ‪ 168‬و چزار ‪« 2758‬ک ف» و طبری ‪ 12330‬از عبداهلل چ زچیر روایت‬
‫کرد اند اس اد آن ح‬
‫و راویهای آن ثقه ه شت د‪ .‬هیث شی در «مج شع الزواطشد» ‪ 419 9‬می ویشد‪:‬‬
‫راویهای – ی ی چزار – راویی صایح ه ت د چدون ما د چ عث ان کشه ثقشه اسشت‪ .‬چشه «فشتح القشدیر»‬
‫‪ 885‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 12320‬از علی چ اچوطلاه از اچ عباس روایت کرد راویهای آن ثقه ه ت د اما چی اچ عباس‬
‫و اچ اچوطلاه ارسال است ای حدیث دارای واهد مرسل است که چه مج وع قوی می وند‪.‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬اى مؤم ان لذاطذ تیزهای را که خداوند چراى‬
‫م ذرید‪ .‬چ‬
‫ان خداوند از حدا ذرند ان را دوست ن‬
‫ا حالل ن ود است حرام م ش ارید و از حشدا‬
‫دارد»‪.‬‬
‫‪235‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫هوت چر م غلبه میک د چه ه ی خاطر خوردن و ت را چر خود حشرام کشردم‪ .‬ش‬
‫خشدا‬
‫‪ ﴾... ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫آیة ﴿ ‪       ‬‬
‫‪ -437‬اچ ‪،‬ریر از طریشق عشوفی از اچش عبشاس ب روایشت کشرد اسشت‪ :‬روهشی از‬
‫اصااب از ‪ ،‬له عث ان چ مظ ون م ا رت چا زنان و خوردن و ت را چر خود حرام کردند‬
‫و کارد نیز نهیه کردند که آلت ن اسلی خود را قطع ک د نا اح اسات هوانی از آنهشا دور‬
‫ردد و چا آرامآ خیال چه عبادت چپردازند‪.‬‬
‫‪ -438‬و ه‬
‫آیه نازل د‪.‬‬
‫ی از ع رمه چه ق م مرسل اچو قالچه مجاهشد اچومالشک نخ شی ُسشدِّی و‬
‫دی ران چه ای م ی روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -439‬سدی می وید‪ :‬آنها چه‬
‫ول اچ مظ ون و علی چ اچوطالب د نفر چودند‪.‬‬
‫‪ -440‬ع رمه می وید‪ :‬اچ مظ ون علی چ اچوطالب اچ م ود مقداد چ اسود و سالم‬
‫موالی اچو حذیفه از آن ‪ ،‬له اند‪.‬‬
‫‪ -441‬و در روایت مجاهد‪ :‬اچ مظ ون و عبداهلل چ ع رو در میان آنها ه ت د(‪.)2‬‬
‫‪ -1‬نرمذی ‪ 3054‬طبری ‪ 12354‬اچ عدی ‪ 170 5‬و واحدی ‪ 410‬از اچ عباس روایشت کشرد انشد در‬
‫ای اس اد عث ان چ س د کانب ض یف اسشت ت ان شه در «نقریشب» آمشد ‪ .‬نرمشذی می ویشد‪« :‬ح ش‬
‫غریب است عد ای ای را چه ق م مرسل روایت کرد اند» اچش عشدی ایش حشدیث را چشه سشبب ضش ف‬
‫عث ان کانب دارای علت میداند‪ .‬چه «فتح القدیر» ‪ 889‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬ح‬
‫است طبری ‪ 12350‬روایت کرد در ای اس اد چی علی چ اچوطلاه و اچ عباس ارسشال اسشت و‬
‫از و‪،‬ه دی ر ‪ 12351‬از اچ عباس روایت کرد در ای اس اد عطیة عوفی واهی است و طبشری ‪12341‬‬
‫از ع رمه و طبری ‪ 12348‬از قتاد و طبشری ‪ 12349‬از سشدی و طبشری ‪ 12340‬از اچومالشک و طبشری‬
‫‪ 12345‬از اچوقالبه چه ق م مرسل روایت کرد است‪ .‬واحدی در «اسباب نزول» ‪ 411‬چه عبارت مف ری‬
‫می وی د روایت کرد ‪ .‬ای حدیث چه کل ات متقارب چه ه ی م ی روایت شد ایش رویشات مرسشل و‬
‫موصول چه مج وع قوی می وند‬
‫حدیث قوی است‪ .‬چخاری ‪ 5073‬و ‪ 5074‬م لم ‪ 1402‬نرمذی‬
‫‪ 1083‬ن اطی ‪ 58 6‬اچ ما‪،‬ه ‪ 1848‬اح د ‪ 175 1‬و ‪ 183‬دارمشی ‪ 133 2‬اچش حبشان ‪4027‬‬
‫چغوی ‪ 2237‬و چیهقی ‪ 97 8‬از س د چ اچی وقاد چه ق م صایح چدون نشزول آیشه روایشت کشرد انشد‪:‬‬
‫‪236‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -442‬اچ ع اکر در «ناریخ» خود از طریشق سشدیی صشغیر از کلبشی از اچوصشالح از اچش‬
‫عباس روایت کرد است‪ :‬ای آیه در چارة روهی از اصااب از ‪ ،‬له اچوچ ر ع ر علی اچ‬
‫م ود عث ان چ مظ ون مقداد چ اسود و سالم مشوالی اچوحذیفشه ‪ ‬نشازل ردیشد اسشت‪.‬‬
‫آنها چاهم نوافق کردند که خود را اخته ن ای د از م ا رت چا زنان ا‪،‬ت اب ک شد و شت و‬
‫غذای ترب نخورند لباس خ‬
‫چپو د از خوردنیها استفاد ن د چشه ‪،‬شز انشدکی چشرای‬
‫زند ماندن و مان د راهبان ‪،‬هت عبادت در روی زمی سیر و سیاحت ن ای د‪ .‬چ اچرای‬
‫ای آیه‬
‫نازل د(‪.)1‬‬
‫‪ -443‬اچ اچوحانم از زید چ اسلم روایت کشرد اسشت‪ :‬خصشی از خشانوادة عبشداهلل چش‬
‫رواحه ‪ ‬مه ان او د‪ .‬خود او نزد یامبر رفته چود‪ .‬تون چشه خانشه چر شت متو‪،‬شه شد کشه‬
‫مه ان م تظر اوست و ه وز غذا نخورد ‪ .‬چه ه ر خود فت‪ :‬چشه خشاطر مش چشه مه شانم غشذا‬
‫ندادی ای غذا چر م حرام است‪ .‬ه رش فت‪ :‬ای غذا چر م نیز حرام چا شد‪ .‬مه شان نیشز‬
‫غذا را ناریم کرد‪ .‬تون عبداهلل ‪ ‬ای وض یت را م اهد کشرد دسشت چشه سشوی غشذا دراز‬
‫ن ود و فت‪ :‬چ م اهلل چخورید سپ‬
‫چه نزد رسول اهلل آمد و موضوع را فشت‪ .‬ش‬
‫خشدای‬
‫چزرگ ﴿‪ ﴾         ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪      ﴿ :93 – 90‬‬
‫‪.﴾        ‬‬
‫‪ -444‬اح د از اچوهریر ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬رسول اهلل ‪ ‬چه مدی ه آمد مردم راب‬
‫مینو یدند و ق ار میزدند در ای چار از نبی کریم سؤال کردند‪ .‬چ اچرای‬
‫﴿‪‬‬
‫‪( ﴾...  ‬چقر ‪ )219 :‬نازل د‪ .‬مردم فت د‪ :‬ایزد ن الی راب و ق ار را‬
‫رسول خدا عث ان چ مظ ون را از نرک ن‬
‫یل خشانواد و چریشدن از زنهشا م شع کشرد ا شر چشه او ا‪،‬شاز‬
‫میداد ما خود را خصی میکردیم چه «زاد ال یر» ‪ 460‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -1‬اس اد آن ‪،‬داً ض یف است چاچت سدی و کلبی که هردو متروک د و اچوصالح ض یف است‪.‬‬
‫‪237‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ناریم ن رد چل ه اة چزرگ خواند است‪ .‬آنان مثل ه ی ه راب مینو یدند‪ .‬نا آن که‬
‫روزی ی ی از مها‪،‬ری ه ام ن از ام امامت یارانآ را عهد دار د و موقع ن ازخواندن‬
‫ا تبا کرد‪ .‬چ اچرای آیة ﴿‪         ‬‬
‫‪( ﴾ ‬ن ات‪« )43 :‬اى مؤم ان در حال که م ت چا ید چه ن از نزدیک ن وید نا آن ه‬
‫ویید» نازل د‪ .‬سپ‬
‫چدانید ته م‬
‫آیة دیدنر از آن ﴿‪    ‬‬
‫‪          ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪ ،1﴾ ‬نازل د‪ .‬آنهایی که راب مینو یدند فت د‪:‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫رورد ارا از راب دست چردا تیم‪ .‬چ د م ل انها فت د‪ :‬ای رسول خدا! چرخی از م ل انان‬
‫که چه ق ار و راب ا تغال دا ت د در راة خدا هید دند ن دادی هم در چ تر مرگ ‪،‬ان‬
‫سپردند حاال که ایزد ن الی راب و ق ار را ز ت دان ته و کردار یطانی خواند است‬
‫[ن لیف آنان تی ت]‬
‫‪ ﴾...    ‬را نازل‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫خدای چزرگ آیة ﴿ ‪  ‬‬
‫کرد(‪.)2‬‬
‫‪ -445‬ن اطی و چیهقی از اچش عبشاس ب روایشت کشرد انشد‪ :‬دو قبیلشه از انصشار شراب‬
‫مینو یدند و زمانی که م ت می دند ریبشان ی شدی ر را می رفت شد‪ .‬وقتشی کشه چشه حشال‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬اى مؤم ان ‪،‬ز ای نی ت که راب و ق شار و انصشاب و از الم لیشد [و نا ش ] از ع شل شیطان‬
‫است‬
‫از آن احتراز ک ید چا د که رست ار وید‪، .‬ز ای نی ت که یطان مش خواهشد چشی‬
‫[ رداخت چه ] راب و ق ار د‬
‫م دارید؟»‪.‬‬
‫و کی ه اف د و‬
‫ا را از یاد خدا و از ن از چاز دارد‪.‬‬
‫ش ا در‬
‫آیا دست چشر‬
‫‪ -2‬اح د ‪ 351 2‬از اچوهریر روایت کرد است و هیث ی در «مج ع الزواطد» ‪ 8075‬می وید‪« :‬اچووهب‬
‫موالی اچوهریر را نه ک ی ‪،‬رح کرد و نه ثقه میداند و اچونجیح ض یف است که حفظ خشوب نشدارد‬
‫اما چ یاری از عل ا او را ثقه میدان د» چه فتح القدیر ‪ 899‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪238‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫عادی چرمی ت د چرخی از آنها متو‪،‬ه آثار زخم و خرا ید ی در روی سر و ریآ خشود‬
‫می د و چا خود می فت‪ :‬چرادرم (فالنی) ای چال را چه سر م آورد و در حشالی کشه شیآ از‬
‫آن چرادرانه چاهم میزی ت د و در دلهای ان هیچ کی های و‪،‬ود ندا ت چا خود می فشت‪ :‬چشه‬
‫خدا ا ر ن بت چه م م فق و مهرچان چود ای کار را چا م ن یکرد و چه ایش نرنیشب کی شه و‬
‫ی در دلهای ان ‪،‬ای زی مهر و دوستی می د‪ .‬ش‬
‫د‬
‫خشدای مت شال آیشة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾...   ‬را در چارة آنها نازل کرد‪.‬‬
‫عد ای از آدمهای سخت یر‬
‫فت د‪ :‬ا ر راب لید و نو یدنآ ا چا د ح م فالن که راب نو ید چود و در ‪ ،‬شگ‬
‫احد چه هادت رسید تی ت؟ خدای مهرچان در اسخ آنها آیة ﴿‪   ‬‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :100‬‬
‫‪.2﴾  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -446‬واحدی و اصبهانی در «نرغیب» از ‪،‬اچر روایت کرد اند‪ :‬وقتی که رسول خدا ‪‬‬
‫ح م ناریم راب را اعالم کرد اعراچیی چرخاست و فت‪ :‬کار و ی ة م نجشارت شراب‬
‫چود و از ای را ثرونی اندوختهام حال ا ر آن مال را در راة خدا خرج کش م چشه مش سشودی‬
‫خواهد رساند؟ رسول خدا فت‪ :‬خدا ن هشا تیزهشای شاکیز و طیشب را قبشول میک شد‪ .‬ش‬
‫‪ -1‬ح‬
‫است ن اطی در نف یر ‪ 171‬طبری ‪ 12526‬حاکم ‪ 141 4‬چیهقی ‪ 285 8‬طبرانشی ‪12459‬‬
‫از اچ عباس روایت کرد اند حاکم در چار س وت کرد و ذهبی آن را چه رط م شلم صشایح دان شته‬
‫است‪ .‬چه «فتح القدیر» ‪ 901‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬چ و‪ :‬لید و اک ی‬
‫ان نی ت و ا ر ته فراوانش‬
‫خردم د ان از خداوند روا چدارید چا د که رست ار وید»‪.‬‬
‫لیشد [ى] نشو را چشه ش فت وادارد‪ .‬ش‬
‫اى‬
‫‪239‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫خدای چزرگ نأیید فتة یشامبر آیشة ﴿‪ ﴾...      ‬را‬
‫نازل کرد(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :101‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -447‬ک‪ :‬چخاری از ان‬
‫چ مالک ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬یامبر در حشال شد و انشدرز‬
‫چرای م ل انان چود که مردی رسید‪ :‬در م کی ت؟ یامبر فت‪ :‬فالنی اسشت‪ .‬چ شاچرای ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾ ‬نا آخر نازل د(‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -448‬ه‬
‫ی از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬عد ای از رسول اهلل ‪ ‬چا ن شخر‬
‫تیزهای می رسیدند‪ .‬مردی رسید‪ :‬در م کی ت؟ و خصی که ترش را شم کشرد چشود‬
‫‪ -1‬چاطل است واحدی ‪ 417‬و اصبهانی در «نرغیب» ‪ 1235‬از ‪،‬اچر چ عبداهلل روایت کرد اند اسش اد آن‬
‫ساق است که ما د چ یوسف چ ی قوب رازی احادیث چ شیار وضشع کشرد ‪ .‬چشه ضش فای اچش ‪،‬شوزی‬
‫‪ 3254‬و «میزان اعتدال» ‪ 72 4‬و «زاد ال یر» ‪ 476‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬اى مؤم ان از تیزهای مپرسید که ا ر چراى‬
‫وقت که قرآن فرو فرستاد م‬
‫ا آ ار ود‬
‫ا را انشدوه ی ک شد و ا شر‬
‫ود از آن چپرسید [سخت آن] چرایتشان آ ش ار خواهشد شد‪ .‬خداونشد از‬
‫آنها (سؤاالت) در ذ ت و خداوند آمرزند چردچار است»‪.‬‬
‫‪ -3‬صششایح اسششت چخششاری ‪ 4621‬و ‪ 4362‬و ‪ 7295‬م ششلم ‪ 2359‬ن ششاطی در «نف ششیر» ‪ 174‬نرمششذی‬
‫‪ 3056‬اچ حبان ‪ 6429‬و چغوی در «نف یر» ‪ 839‬چه نخریج ماقق چه الفام متقشارب از ت شد طریشق از‬
‫ان‬
‫روایت کرد اند‪ .‬چه «اح ام قرآن» ‪ 801‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪240‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫می رسید‪ :‬تر م کجاست؟‬
‫در چشارة آنهشا آیشة ﴿‪     ‬‬
‫‪ ﴾...   ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -449‬اچ ‪،‬ریر از حدیث اچوهریر ‪ ‬مان د ای روایت را نقل کرد است(‪.)2‬‬
‫‪ -450‬اح د نرمذی و حاکم از علی چ اچی طالب ‪ ‬روایشت کشرد انشد‪ :‬ه شامی کشه‬
‫﴿‪( ﴾    ‬آل ع ران‪ )97 :‬نازل د ن شدادی از م شل انان رسشیدند‪:‬‬
‫ای رسول خدا! آیشا در هرسشال ی بشار ادای حشج فشر‬
‫رسیدند‪ .‬یامبر ‪ ‬فت‪ :‬نه و‬
‫می شود؟ یشامبر سش وت کشرد چشاز‬
‫فرمشود‪ :‬ا شر مشی فتم آری ادای مراسشم حشج هرسشال‬
‫ی بار چر م ل ی وا‪،‬شب می شد‪ .‬در ایش چشار ﴿‪﴾       ‬‬
‫نازل د‪.‬‬
‫‪ -451‬اچ ‪،‬ریر مان د ای از اچوهریر اچوامامه و اچ عباس ‪ ‬روایت کرد است(‪.)3‬‬
‫حافظ اچ حجر فرمود است‪ :‬هیچ مان ی ندارد که ای آیشه در چشارة هشردو موضشوع نشازل‬
‫د چا د و اس اد حدیث اچ عباس صایحنر است(‪.)4‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪       ﴿ :108 – 106‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪ -1‬صششایح اسششت چخششاری ‪ 4622‬طبششری ‪ 12798‬طبرانششی ‪ 12695‬واحششدی ‪ 418‬و چغششوی ‪ 842‬چششه‬
‫ار ذاری ماقق ه ه از اچ عباس روایت کرد اند‪ .‬چه «اح ام قرآن» ‪ 802‬چشه نخشریج ماقشق ن شا‬
‫ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 12806‬از اچوهریر روایت کرد در ای اس اد قی‬
‫واهد ح‬
‫چ رچیشع اسشت کشه حشدیث او در متاچ شات و‬
‫است‪.‬‬
‫‪ -3‬چه طبری ‪ 12808‬و حدیث چ دی و نف یر اچ کثیر ‪ 2829‬و حدیث چ دی چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -4‬فتح الباری ‪.281 8‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪241‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪.﴾                 ‬‬
‫‪ -452‬نرمذی چه ق م ض یف و دی ران از اچ عباس ب از ن یم داری روایت کرد‬
‫اند‪، :‬ز م (ن یم داری) و عدی چ چدات ک ی م ول سبب نزول ای آیات نی ت‪ .‬ای دو‬
‫نصرانی چودند و یآ از اسالم چه ام رفت و آمد دا ت د‪ .‬ی بار ای دو چه قصد نجارت چه‬
‫ام رفت د و ی ی از چزر ان چ ی سهم چه نام چدیل اچ اچو مریم هم که یک ‪،‬ام نقر چا خود‬
‫دا ت چرای نجارت چا ای دو رفت و در را مریض د و چه ای دو وصیتی کرد و مأمور ان‬
‫ساخت که ن ام دارایی او را چه خانواد اش چرسان د‪ .‬ن یم می وید‪ :‬تون او در ذ ت م و‬
‫عدی ‪،‬ام را چه هزار درهم فروختیم و ای مبلر را چی خود نق یم کردیم‪ .‬وقتی نزد خانوادة‬
‫او آمدیم هرتیز که از چدیل یآ ما امانت چود چه آنها سپردیم‪ .‬آنها که ‪،‬ام را چی ا یات‬
‫نیافت د از ما در چارة آن سؤال کردند‪ .‬فتیم‪ :‬غیر از ای تیزها که چه‬
‫ا سپردیم تیز دی ری‬
‫از او چاقی ن اند است و چدیل ن ها ه ی ها را چه ما سپرد ‪ .‬وقتی که م ل ان دم و از آن ا‬
‫نوچه کردم نزد خانوادة او آمدم و ای ان را از ‪،‬ریان آ ا ساختم و چه آنها انصد درهم‬
‫رداختم و یادآور دم که انصد درهم دی ر چه نزد عدی است‪ .‬آنها عدی را نزد رسول اهلل‬
‫آوردند‪ .‬یامبر ‪ ‬از آنها چرای اثبات درستی ادعای ان اهد و دلیل خواست اما آنها‬
‫نتوان ت د اهدی چیاورند‪ .‬یامبر چه آنها امر کرد که عدی را سو د چده د و او هم سو د‬
‫خورد‪ .‬خدای چزرگ در ای چار آیة ﴿‪       ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪                   ‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪242‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪            ‬‬
‫‪ 1﴾   ‬را نازل‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫ع رو چ عاد و یک نفر دی ر چرخاست د و ق م کردند‪.‬‬
‫کرد‪ .‬سپ‬
‫آن انصد درهم از‬
‫عدی چ چدات هم رفته د(‪.)2‬‬
‫نذکر‪ :‬ذهبی در ای چاور است ن ی ی که در مورد او وحی نازل د آن ن یم نی ت و ای‬
‫‪،‬ریان را چه مقانل چ حیان ن بت داد است‪.‬‬
‫حافظ اچ حجر می وید‪ :‬ای ادعا درست نی ت زیرا در ای حدیث نصریح شد اسشت‬
‫که او ن یم داری چود‪.‬‬
‫***‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه آیات‪ :‬اى مؤم ان [حدا نصاب] هادت در میان‬
‫از‬
‫ک‬
‫ا چه ه ام وصیات‪ -‬تون [ن انههاى] مرگ چه‬
‫ا چرسد‪ -‬دو خص داد ر از خودنان (م ل ان) و یا ا ر در حال سفر در زمی چا ید آن ا‬
‫مصیبت مرگ چه‬
‫ا رسد دو ن از غیر خودنان (اهل کتاب) است‪ .‬ا ر [چه آنشان] شک دا شته چا شید‬
‫از ن از آنان را ن ه دارید نا چشه خداونشد سشو د خورنشد کشه چشه [‪،‬شاى] آن [ شهادت] هشیچ قی تش‬
‫ستانیم و هر ت د خوی اوند چا د و هادت خدا را نهان ن‬
‫ن‬
‫چود‪.‬‬
‫داریم آن ا ما از اه اران خشواهیم‬
‫ا ر م لوم د که آن دو دستخوش ا د اند دو خص دی ر از ک ان که ستم دید اند [و]‬
‫هر دو [چه میات] نزدی ترند قاطم مقام آن دو م‬
‫وند‪.‬‬
‫چه خداوند سو د م خورند که هادت ما از‬
‫هادت آن دو درستنر است و از حقا ن ذ تهایم که در آن صورت ما از ست اران خواهیم چود‪ .‬ایش‬
‫[روش ] چه آن ه واه را چشه ونشه درسشتآ در میشان آرنشد و یشا چترسش د از آن شه سشو دهای‬
‫سو دهاى آنان [چه وارثان] چر رداند ود نزدی تر است»‪.‬‬
‫ش‬
‫از‬
‫‪ -2‬نرمذی ‪ 3059‬و طبری ‪ 12971‬مفصل روایشت کشرد انشد‪ .‬نرمشذی می ویشد‪« :‬غریشب اسشت اسش ادش‬
‫صایح نی ت اچون ر ما د چ ساطب [کلبی] را عل ای حدیث متروک می ارند» اصل خبر را چخاری‬
‫‪ 2780‬اچوداود ‪ 360‬نرمذی ‪ 3060‬دار قط ی ‪ 169 4‬واحدی ‪ 421‬طبری ‪ 12970‬طبرانشی ‪12‬‬
‫‪ 17‬و چیهقی ‪ 65 10‬روایت کرد اند‪ .‬از و‪،‬و مختلف چه ق م مرسشل و موصشول آمشد ‪ .‬نف شیر چغشوی‬
‫‪ 850‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪243‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫سورة انعام‬
‫ای سور م ی و ‪ 165‬آیه است‬
‫اسباب نزول آیة ‪              ﴿ :19‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -453‬اچ اسااق و اچ ‪،‬ریر از طریق س ید یا ع رمه از اچ عباس ب روایشت کشرد‬
‫اند‪ :‬ناام چ زید و قروم چ ک ب و چاری چ ع رو چه ح ور رسول اهلل ‪ ‬آمدنشد و فت شد‪:‬‬
‫ای ما د م ر نو ن یدانی که ‪،‬ز اهلل خدایی دی ر هم ه ت یامبر در ‪،‬واب ان فرمشود‪:‬‬
‫ال إله إال اهلل‪، :‬ز خدای ی انه خدایی نی ت‪ .‬چرای ای فرستاد شد ام و چشه ایش را مشردم را‬
‫خدای عزو‪،‬شل آیشة ﴿‪ ﴾...    ‬را در چشارة سشخ‬
‫دعوت میک م‪.‬‬
‫آنها نازل کرد(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :26‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چ و‪ :‬ته تیز در هادت چرنر و چزر تر است؟ [در اسخ] چ و‪ :‬خدا‪ .‬چی م و‬
‫ای قرآن چه م وح‬
‫د است نا چا آن‬
‫ا را و ک‬
‫ا وا است‪ .‬و‬
‫را که [ یامآ] چشه او چرسشد چشیم دهشم‪ .‬آیشا ش ا‬
‫واه م دهید که چا خداوند م بودان دی ر ه ت د؟ چ و‪[ :‬م ت ی ] واه ن‬
‫نی ت که او م بود ی انه است و م از آن ه ریک قایل م‬
‫دهشم‪ .‬چ شو‪، :‬شز ایش‬
‫وید چیزارم»‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 13132‬از اچ اسااق از ما د چ اچوما د روایت کرد است‪ .‬اس اد آن چه خشاطر ‪،‬هالشت شیخ‬
‫اچ اسااق ض یف است‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و آنان [مردم را] از [ یروى] او چاز م دارند و [خود نیز] از [ یروى کردن] او دور م‬
‫خوی ت [ک‬
‫] را چه ناچودى ن‬
‫ک ان د و ن‬
‫دان د»‪.‬‬
‫وند و ‪،‬ز‬
‫‪244‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -454‬حاکم و دی ران از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬اچوطالب مشانع آزار و اذیشت‬
‫م رکی چر رسول اهلل می د ولی خودش از آن ه رسول اکرم آورد چشود دوری می‪ ،‬شت‪.‬‬
‫ای آیه در ان او نازل د(‪.)1‬‬
‫‪ -455‬ک‪ :‬اچ اچوحانم از س ید چ اچوهالل روایت کرد است‪ :‬ای آیه در چارة ع وهشای‬
‫یامبر که ن داد ان چه د نفر میرسید نازل د است‪ .‬آنان در چراچر زور ویان و م شرکی از‬
‫او ‪ ‬چه دت دفاع میکردند و خود در نهان چا او مخالفت مین ود‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :33‬‬
‫‪. 2 ﴾    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -456‬نرمذی و حاکم از علی چ اچشی طالشب ‪ ‬روایشت کشرد انشد‪ :‬اچو‪،‬هشل چشه سشرور‬
‫کاط ات فت‪ :‬ما هر ز نو را ن ذیب ن یک یم ولی آن ه را آورد ای چاور نداریم‪.‬‬
‫خدا‬
‫‪ ﴾ ‬را نازل کرد(‪.)3‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫﴿ ‪    ‬‬
‫‪ -1‬حاکم ‪ 315 2‬و واحدی ‪ 426‬هردو از حبیب چ اچوثاچت از س ید چ ‪،‬بیر از اچ عباس روایشت کشرد‬
‫اند حبیب مدل‬
‫است‪ .‬عبدالرزاق در «نف یر قرآن» ‪ 785‬طبری ‪ 13175 – 13173 3‬از ثشوری از‬
‫حبیب از ک ی که از اچ عباس ید از اچ عباس روایت کرد اند ای صشایحنر اسشت در ایش اسش اد‬
‫یک راوی مجهون است چا ای وصف حاکم ای را صایح میداند و ذهبی س وت کرد است‪ .‬چه نف یر‬
‫وکانی ‪ 940‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چه راست م دانیم که آن ه م‬
‫ن ذیب ن‬
‫وی د نو را اندوه ی م سازد‪ .‬ش‬
‫آنشان [در حقیقشت] نشو را‬
‫ک د چل ه ای ست اران آیات خدا را ان ار م ک د»‪.‬‬
‫‪ -3‬ای حدیث هم چه ق م موصول و هم مرسل آمد است نرمذی ‪ 3064‬حاکم ‪ 315 2‬ح ‪ 3230‬هردو‬
‫از ناحیه چ ک ب از علی روایت کرد اند‪ .‬حاکم ای حدیث را چه رط یخی صایح دان ته اما ذهبی‬
‫فته‪ :‬چخاری و م لم از نا‪،‬یه هیچ روایتی ن رد اند‪ .‬چازهم نرمذی ایش حشدیث را از حا‪،‬یشه و ه‬
‫طبری ‪ 13197‬و ‪ 13198‬چه ق م مرسل روایت کرد اند‪ .‬زاد ال یر ‪ 507‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫شان‬
245
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
       ﴿ :55 – 51 ‫اسباب نزول آیة‬
              
.﴾   
‫ ای آیه در ان آ نفر‬:‫ اچ حبان و حاکم از س د چ اچی وقاد روایت کرد اند‬-457
:‫ فت د‬ ‫ نازل د است چزر ان کفار چه یامبر‬ ‫عبداهلل چ م ود و تهار نفر دی ر‬
‫ود دارند از‬،‫زیرا ما خجالت میک یم در روهی که آنها هم و‬
﴿
‫م‬
‫ای ها را از خود دور ک‬
.‫ سخ ان آنان ت ان ه خدا خواسته چود در دل یامبر اثر ذا ت‬.‫نو اطاعت ن اییم‬
             
           
             
.)1(‫﴾ نازل د‬   
 
   
  
  
‫ چزر ان قریآ از‬:‫ روایت کرد اند‬ ‫ اح د طبرانی و اچ اچوحانم از اچ م ود‬-458
‫ ذ ت د خَبَّاب چ ارَت چالل صهیب و ع ار را در ما ر یامبر دیدند و‬ ‫ک ار رسول اهلل‬
‫ ای ما د! آیا ای ها را [از قوم خود] ای تهنر میدانی و خدا از میان ما ن ها چه ای ها‬:‫فت د‬
.‫ف ل و اح ان کرد است؟ ا ر ای ها را از خود دور ک ی ما از نو یروی خواهیم کرد‬
              ﴿ ‫در چارة آنها‬
             
13266 ‫ طبشری‬826 ‫ اچشوی لی‬4128 ‫شه‬،‫ اچ ما‬183 »‫ ن اطی در «نف یر‬2413 ‫ صایح است م لم‬-1
‫ نخشریج‬950 »‫ چشه «نفشح القشدیر‬.‫ از س د چ اچی وقاد روایت کرد اند‬319 3 ‫ و حاکم‬431 ‫واحدی‬
.‫ماقق ن ا ک ید‬
‫‪246‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪              ‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪ 1﴾‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ -459‬اچ ‪،‬ریر از ع رمه روایت میک د‪ :‬عتبه چ رچی ه یبه چ رچی ه مط م چ عدی‬
‫و حرث چ نوفل چا ‪ ،‬ی از ا را‬
‫چ ی عبد م ا‬
‫از اهل کفر و ستیز نزد اچوطالب آمدند و‬
‫فت د‪ :‬ا ر چرادرزاد ات ای چرد ان را از خود دور ک د ‪،‬ای اهی چ یار چزرگ در دلهای‬
‫‪ -1‬ترجمه آیات‪« :‬و چا آن (قرآن) چیم د ک ان را که م نرس د از آن ه چه سوى رورد ار ان چر ان یخته‬
‫وند‪[ .‬ترا که] آنان ‪،‬ز او دوست و فی‬
‫ندارند‪ .‬چا د که رهیز ارى ک د‪ .‬آنان را کشه چشه چامشداد و‬
‫ام ا رورد ار ان را‪ -‬در طلب خ ودىاش‪ -‬م خوان د [از خود] مران‪ .‬تیشزى از ح شاب آنشان چشر‬
‫[عهد ] نو نی ت و از ح اب نو [هم] تیزى چشر [عهشد ] آنشان نی شت نشا آنشان را چرانش ‪ .‬کشه آن شا از‬
‫ست اران خواه چود‪ .‬آنان را چا ی دی ر ای ی آزمودیم نا چ وی د‪ :‬آیا ای ان د ک ان کشه خداونشد از‬
‫میان ما چر آنان م ات نهاد است؟ آیا خداوند چه سپاس زاران دانانر نی ت؟‪ .‬و تون ک ان که چه آیات ما‬
‫ای ان م آورند چه نزد نو آی د‪[ .‬چه آنان] چ و‪ :‬سالم چر‬
‫کرد است‪ .‬که هشر کش‬
‫ا چاد‪ .‬رورد ارنان چخ شایآ را چشر خشود مقشرار‬
‫از ش ا از روى نشادان کشارى چشد مرن شب شود آن شا ش‬
‫درست ارى ک د [چداند] که او آمرزند مهرچان است‪ .‬و آیات را چدی ان چه رو‬
‫مجرمان رو‬
‫‪ -2‬ح‬
‫از آن نوچشه و‬
‫چیان مش ک شیم نشا را‬
‫ود»‪.‬‬
‫است اح د ‪ 3975‬چزار ‪ 2209‬طبرانی ‪ 10520‬و واحدی ‪ 433‬از اچ م ود روایت کرد اند‪.‬‬
‫هیث ی در مج ع الزواطد ‪ 10997‬فته‪« :‬راوی های اح د راویی صایح ه ت د چدون کشردوس کشه ثقشه‬
‫است» و حدیث س د که یآ ذ ت چه ای‬
‫ک ید‪.‬‬
‫اهد است‪ .‬چه «زاد ال یر» ‪ 516‬چشه نخشریج ماقشق ن شا‬
‫‪247‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ما خواهد دا ت ما فرمان چردار او می ویم و یروان خود را نیز چه او نزدیک میسازیم‪.‬‬
‫اچوطالب موضوع را چرای یامبر چیان دا ت‪ .‬ع ر چ خطاب ‪ ‬فت‪ :‬خواهآ ای ان را‬
‫خدای چزرگ آیة ﴿‪    ‬‬
‫چرآورد ک نا چبی یم ته میخواه د‪.‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪ ﴾             ‬را‬
‫نازل کرد‪ .‬آنها عبارت چودند از‪ :‬چالل ع ار چ یاسر سالم موالی اچوحذیفه صالح موالی‬
‫اسید اچ م ود مقداد چ عبداهلل واقد چ عبداهلل ح ظلی و امثال ای ان‪ .‬سپ‬
‫خطاب چه ما ر یامبر آمد و از فتار خویآ وزش خواست‪.‬‬
‫ع رچ‬
‫آیة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾...     ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -460‬اچ ‪،‬ریر اچ اچوحانم و دی ران از خباب ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬اقرع چ حشاچ‬
‫و‬
‫عیی ه چ حص متو‪،‬ه شدند کشه رسشول خشدا چشا صشهیب چشالل ع شار خبشاب و ‪ ،‬شی از‬
‫م ل انان کم چ اعت ن ته است‪ .‬تون آنها را ک ار رسول اهلل دیدنشد چشه دیشدة حقشارت چشه‬
‫آنها ن ری ت د و چا یامبر ن ها ن ت د و فت د‪ :‬ما میخواهیم که چرای ما ‪،‬ای اهی قرار دهشی‬
‫که چیان ر قدر و م زلت ما در میان عشرب چا شد زیشرا فرسشتاد ان و هیشأت اعزامشی عشرب از‬
‫نواحی مختلف چه نزد نو میآی د رمآور است که ما را چا ای چرد ان یک ‪،‬ا چبی د هروقت‬
‫ما چه ح ور نو آمدیم آن ها را از مجل‬
‫ما دور ک وقتی ما از نزد نو رفتیم چ د ا شر دلشت‬
‫خواست چا آنها چ ی ‪ .‬یشامبر ی ش هاد آنهشا را شذیرفت‪ .‬چ شاچرای‬
‫وحشی الهشی ﴿‪ ‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 13267‬چه ق م مرسل روایت کرد است چه «زاد ال یر» ‪ 517‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪248‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ ﴾...  ‬نازل د‪ .‬سپ‬
‫خدای عزو‪،‬ل اقرع و ه راة او را متذکر ردید و‬
‫فت‪ ﴾...   ﴿ :‬خباب می وید روش رسول خدا ت ان چود‬
‫که چا ما مین ت هر ا میل چرخاست میکرد ما را نرک میکشرد و میرفشت‪ .‬چ شاچرای آیشة‬
‫﴿‪( ﴾...     ‬کهف‪ )28 :‬نازل د‪[ .‬‬
‫از نشزول ایش‬
‫آیه یامبر چا ما مین ت و وقتی که زمان چرخاست او ‪ ‬میرسید چرای ایش کشه او چرخیشزد‬
‫نخ ت ما چرمیخاستیم و مجل‬
‫را نرک می فتیم](‪.)1‬‬
‫اچ کثیر فته است‪ :‬ای حدیث غریب است تشون کشه آیشه م شی اسشت و اقشرع و عیی شه‬
‫مدتها چ د از هجرت چه اسالم م ر‬
‫د اند‪.‬‬
‫‪ -461‬فریاچی و اچ اچوحانم از ماهان روایت کرد اند‪ :‬روهی نزد یامبر آمدند و فت د‪:‬‬
‫ما مرن ب اهان کبیر د ایم یامبر چه آنها ‪،‬واب نداد‪.‬‬
‫خدا ‪ ‬آیشة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾...     ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :67 – 65‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪.﴾  ‬‬
‫‪ -462‬ک‪ :‬اچ‬
‫اچوحانم از زید چ اسلم روایت کرد است‪ :‬تون آیة ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾...      ‬نازل د‪ .‬رسول اهلل فت‪ :‬چ د از م چه کفر و‬
‫چیای انی چازن ردید که [ا ر ای ونه رفتار ک ید یقی اً] ی دی ر را چا‬
‫یر میزنید فت د‪:‬‬
‫‪ -1‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 7‬د ‪.201‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 12394‬و ‪ 13295‬از ماهان که اچوصالح ح فی است چه ق م مرسشل روایشت کشرد ‪« .‬زاد ال شیر»‬
‫‪ 520‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪249‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ما هادت میدهیم خدایی نی ت ‪،‬ز خدای ی انه و نوهم فرستادة خدایی‪ .‬و چرخی دی ر‬
‫فت د‪ :‬ما م ل انیم‪ .‬چ اچرای‬
‫هی‬
‫خدای عزو‪،‬ل ﴿‪ ‬‬
‫ا ی دی ر را ن یک یم‪.‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪ 1﴾ ‬را‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫نازل فرمود(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :82‬‬
‫‪. 3 ﴾    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -463‬ک‪ :‬اچ اچوحانم از عبیداهلل چ زحر از چ ر چ سواد روایت کرد اسشت‪ :‬در ی شی‬
‫از میدانهای ‪ ،‬گ مردی از صف د‬
‫چر م ل انان ح لهور د و م ل انی را چشه شهادت‬
‫رساند دوچار یورش چرد و خصی دی ر را چه هادت رساند چار سوم چر سپاة اسالم ناخت و‬
‫دی ری را چه هادت رساند‪ .‬سپ‬
‫از یامبر رسید‪ :‬ا ر چ د از ای ک تار م ل ان وم آیا ای‬
‫اسالمآوردن چرای م سودی خواهد دا ت؟ رسول اهلل ‪ ‬فشت‪ :‬آری آن شخص ش‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬چ و‪ :‬او نواناست چر آن ه عذاچ از فرازنان یا از زیر اهایتان چر‬
‫رو چه هم آورد و [ط م ] ‪ ،‬گ چرخ از‬
‫ا را چه چرخ دی ر چ‬
‫ا فرو فرستد یا ش ا را شرو‬
‫اند‪ .‬چ ر ت ونه آیات را ونا ون‬
‫چیان م ک یم نا آنان دریاچ د‪ .‬و قومت آن را دروغ ان ا ت د حال آن ه آن حقا است‪ .‬چ و چر‬
‫نی تم‪ .‬هر خبرى سرانجام دارد و خواهید دان ت»‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 13381‬روایت کرد ای مرسل است و ه‬
‫از‬
‫ا ن هبان‬
‫ان در اس اد ای مؤمل چ اسش اعیل چصشری ضش یف‬
‫است‪ .‬م ظور کفار قریآ است چه طبری چ د حدیث ‪ 13382‬و یآ از ای ن شا ک یشد چشه هرحشال ایش‬
‫خبر مرسل و ض یف است‪ .‬اچ کثیر ‪ 1914‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬ک ان که ای ان آوردند و ای ان ان را چه رک نیامیخت د آنان د که ام یات [و آسایآ] دارند و‬
‫آنان راهیافت ان د»‪.‬‬
‫‪250‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫یدن ار اد یامبر چر اسب خود نهیب زد و چه صف م ل انان یوست‪ .‬ش‬
‫چشر صشف یشاران‬
‫قبلی خویآ هجوم چرد و ی ی را چه قتل رساند‪ .‬چار دوم و سوم هم ای ع ل را انجام داد و هر‬
‫چار خصی را ردن زد نا ای که خودش رچت هادت نو ید‪ .‬چ ر چ سواد فته اسشت‪:‬‬
‫عل ا م تقدند که آیة ﴿‪ ﴾...     ‬در چارة وی نازل شد‬
‫است(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪             ﴿ :91‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪                 ‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -464‬اچ اچوحانم از س ید چ ‪،‬بیر روایت کرد است‪ :‬مالک چ صیف دان‬
‫د یهشودی‬
‫که چ یار تاق و فرچه چود چه ح ور رسول خدا ‪ ‬آمد و چا او ‪ ‬دعوا و مجادلشه کشرد‪ .‬یشامبر‬
‫فت‪ :‬نرا چه ک ی که نورات را چرای موسی ‪ ‬نازل کرد است سو د! آیا در آن کتشاب‬
‫نیامد که رورد ار دان‬
‫د فرچه را دوست ندارد؟ مالک خ‬
‫ی‬
‫د و فشت‪ :‬خشدا هشیچ‬
‫تیز چر ک ی فرو نفرستاد است‪ .‬یارانآ فت د‪ :‬وای چه حالت حتی چه موسی هم؟ آیشة ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾...   ‬نازل د‪ .‬ای حدیث مرسل است‪.‬‬
‫‪، -1‬داً ض یف است ای مرسل است در ای اس اد عبیداهلل چ زحر ض یف و متروک اسشت‪ .‬ایش سشور و‬
‫ه‬
‫ان ای آیه م ی است در م ه که ‪ ،‬گ نبود‬
‫ای خبر ض یف و م ر است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و خداوند را ت ان که سزاوار ارج اوست ارج ن ذا ت د‪ .‬تون فت د‪ :‬خداوند چشر هشیچ چ شرى‬
‫تیزى نازل ن رد است‪ .‬چ و‪ :‬ته ک‬
‫ناز ل کرد است کتاچ را کشه موسش آن را نشور و راه شا چشراى‬
‫مردم آورد است که آن را چه صورت ورقهای در م آورید [چخ‬
‫را] نهان م دارید؟ و تیزى آموزش داد دید که‬
‫از] آن را آ ار و چ شیارى [از آن‬
‫ا و درانتان [آن را] ن‬
‫نازل ن ود است]‪ .‬آن ا آنان را سر رم ک دوکاو ان وا ذار»‪.‬‬
‫دان تید‪ .‬چ و‪ :‬خدا [آن را‬
‫‪251‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -465‬اچ ‪،‬ریر چه ای م ی از ع رمه نقل کرد است(‪.)1‬‬
‫حدیث دی ری نیز در سورة ن ات در ذیل آیات ‪ 156 – 153‬ذ ت‪.‬‬
‫‪ -466‬اچ ‪،‬ریر از طریق اچش اچوطلاشه از اچش عبشاس ب روایشت کشرد اسشت‪ :‬یهشود‬
‫می فت‪ :‬سو د چه خدا ررود ار از آس ان هیچ کتاچی نفرسشتاد اسشت‪ .‬چ شاچرای‬
‫ایش آیشه‬
‫نازل ردید(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪            ﴿ :93‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪.3﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -467‬اچ ‪،‬ریر از ع رمه [موالی اچ عباس] روایت کرد است‪ :‬آیشة ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾...       ‬در چارة م شیل ه ﴿‪     ‬‬
‫‪ ﴾‬در چارة عبداهلل چ س د چ اچو سرح کانب وحی رسول خدا نازل‬
‫ته است‪ .‬یشامبر ‪‬‬
‫‪ -1‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 7‬د ‪.267‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 13544‬روایت کرد است راوی های آن ثقه ه ت د‪ .‬اما چی علی چ اچوطلاه و اچ عباس انقطاع‬
‫است‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و کی ت ست ارنر از ک‬
‫که چر خداوند دروغ چ دد یا وید‪ :‬چه م وحش‬
‫آن ه تیزى چه او وح ن د است؟! و [از] ک‬
‫نازل خواهم کرد‪ .‬و تون چبی‬
‫اد اند [و م‬
‫چر خداوند م‬
‫م‬
‫وید»‪.‬‬
‫شد اسشت حشال‬
‫که وید‪ :‬ه ان د آن ه را که خداوند نازل کرد است‬
‫آن ا که ست اران در س رات مرگانشد و فر شت ان دسشتان خشود را‬
‫وی د‪، ]:‬انهایتان را چیرون آورید [ فت زد م‬
‫فتید و [چه سزاى آن ه] از آیانآ سرک‬
‫وى]‪ .‬امروز چه [سزاى] آن ه چه ناحق‬
‫م کردید چه عشذاب خشوار ک شد کیفشر داد‬
‫‪252‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫چه او میفرمود‪ :‬چ وی‬
‫عزیز ح یم او مینو ت غفشور رحشیم‪ .‬ش‬
‫از اسشالم چر شت و چشه‬
‫قریآ یوست(‪.)1‬‬
‫‪ -468‬و از سدی چه ه ی م ی روایت کرد است‪ :‬عبداهلل می فت‪ :‬ا ر چر ما د وحشی‬
‫د چر م نیز وحی آمد است و ا ر قرآن را خدا نازل کرد چا د م هم نوان تم شبیه آن‬
‫را نازل ک م ما د می فت‪ :‬س ی اً علی اً و م می فتم‪ :‬علی اً ح ی اً‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :94‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -469‬اچ ‪،‬ریر و دی ران از ع رمه روایت کرد اند‪ :‬ن ر چ حارث فت‪ :‬الت و عزی‬
‫مرا فاعت میک د‪ .‬خدا آیة ﴿‪        ‬‬
‫‪ ﴾            ‬را‬
‫نازل کرد(‪.)3‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 13559‬از ع رمه و ‪ 13560‬از سدی چه ق م مرسل روایت کرد است حاکم ‪ 45 3‬و واحدی‬
‫در «اسباب نزول» ‪ 442‬از مرسل رح چیل چ س د روایت کرد اند‪ .‬ش‬
‫حشدیث چشا ه شی طریقهشا و‬
‫مخرج های مت دد ته چ ا که قوی چا د اما نه چه ای حد که چا آن استدالل کرد‪ .‬چه نف یر چغوی ‪ 884‬چشه‬
‫نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و [م‬
‫چه‬
‫وییم ] ی اه [و ن ها] ت ان که نخ تی چار‬
‫ا چخ ید چودیم‬
‫ت سرنان رهشا کردیشد و آن شفی انتان را کشه مش‬
‫ری ان [خداوند] ه ت د چا‬
‫[دست]‬
‫ا را آفریدیم چه نزد ما آمدید و آن ه را کشه‬
‫ان‬
‫چی یم‪ .‬چه راست [ یوند] میان‬
‫ا‬
‫ا رفت»‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 13577‬از ع رمه چه ق م مرسل روایت کرد که ض یف است‪.‬‬
‫دا شتید در [ شرورش] ش ا‬
‫ته د‪ .‬و آن ه م‬
‫دا تید از‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪253‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :108‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪.1﴾‬‬
‫‪ -470‬عبدالرزاق از م ر از قتاد روایت کرد است‪ :‬م شل انان چتهشای کفشار را د ش ام‬
‫میدادنششد و کششافران رورد ششار عال یششان را‪ .‬رورد ششار عزو‪،‬ششل آیششة ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪       ﴿ :111 – 109‬‬
‫‪.﴾               ‬‬
‫‪ -471‬اچ ‪،‬ریر از ما د چ ک ب قرظی روایت کرد است‪ :‬رسول اهلل ‪ ‬چا قریآ‬
‫فت و کرد آنها فت د‪ :‬ای ما د! نو خود ما را آ ا ساختهای که م جزة موسی ‪‬‬
‫عصایآ چود که چا آن چر س گ زد [و دوازد ت ة آب از آن چه دت ‪،‬اری د](‪ .)3‬و‬
‫م جزة عی ی ‪ ‬زند کرن مرد ها چود و م جزة صالح ‪ ‬که چرای هدایت قوم ث ود‬
‫فرستاد د تر چود‪ .‬نو هم چرای ای که چه نو ای ان چیاوریم م جز و ن انهای رو‬
‫چیاور‪.‬‬
‫رسول اهلل فت‪ :‬دوست دارید ته م جز ای چرایتان چیاورم فت د‪ :‬کوة صفا را چه طال نبدیل‬
‫ک‬
‫فت‪ :‬ا ر ای کار را انجام دادم چه م ای ان میآورید؟ فت د‪ :‬آری چه خدا! رسول اهلل‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و ک ان را که چه‪،‬اى خدا م رست د د ام مدهید [زیرا که آنان نیشز] از روى سشتم ناآ اهانشه‬
‫خداوند را د ام م ده د‪ .‬چدی ان چراى هر امات ع ل رد ان را آراستیم آن ا چاز ت شان چشه سشوى‬
‫رورد ار ان است‪.‬‬
‫چه آنان از [حقیقت] آن ه م کردند خبر م دهد»‪.‬‬
‫‪ -2‬ض یف است طبری ‪ 13743‬و واحدی در «اسباب نزول» ‪ 445‬از قتاد چه ق م مرسل روایت کرد انشد‪.‬‬
‫زاد ال یر ‪ 574‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪ -3‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 7‬د ‪.312‬‬
‫‪254‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫چرخاست که دعا ک د ‪،‬برطیل ‪ ‬چه ما ر ای ان آمد و فت‪ :‬ا ر نو چخواهی خدا ‪‬‬
‫کوة صفا را طال میک د اما ا ر چازهم ای ان نیاوردند چه رنج و عذاب دید رفتار ان‬
‫میک یم و ا ر میخواهی آنها را چه حال خود ان چ ذار نا از میان ان آنان که‬
‫اصالح ذیرند چه اسالم رو چیاورند‪ .‬خدای چزرگ ﴿‪     ‬‬
‫‪                 ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪ ﴾  ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪        ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :121 – 118‬‬
‫‪.﴾‬‬
‫‪ -472‬اچوداود و نرمذی از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬عد ای چه ح ور رسول اهلل‬
‫‪ ‬آمدند و فت د‪ :‬ای رسول خدا! آیا ای درست است و ت آن ه را که خودمان ک ته‬
‫چا یم چخوریم و از خوردن و ت آن ه که رورد ار آن را ک ته است ا‪،‬ت اب ک یم؟ خدا‬
‫‪ -1‬ض یف است طبری ‪ 13750‬و واحدی ‪ 447‬از ما د چ ک ب قرظی چه ق م مرسل روایت کرد انشد‬
‫چا ای وصف در اس اد آن اچوم ر نجیح س دی ض یف و خبر واهی است‪ .‬و از کلبی هم روایت د که‬
‫ناتیز است زیرا وی متروک و متهم است‪ .‬چه «زاد ال یر» ‪ 549‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫ترجمه آیات‪« :‬و چه سخت نری سو دهای ان چه خداوند سو د خوردند که ا ر م جز اى چراى آنان‬
‫چیاید البته چه آن ای ان م آورند‪ .‬چ و‪ :‬م جزات فق در نزد خداست و ته مش دانیشد کشه آن ا شر [هشم]‬
‫چیاید ای ان ن‬
‫مش‬
‫آورند؟‪ .‬و ت ان که نخ شتی چشار چشه آن ای شان نیاوردنشد دلهای شان و ت های شان را چشر‬
‫ششردانیم و آنششان را در سرک ی ششان سششر‬
‫م فرستادیم و مرد ان چا آنان سخ م‬
‫هر ز ای ان ن‬
‫ششته وا ششذاریم‪ .‬و ا ششر مششا چششه سششوى ای ششان فر ششت ان را‬
‫فت د و ه ه تیز را شرو شرو فراروی شان ‪ ،‬شع مش کشردیم‬
‫آوردند م ر آن ه خداوند م خواست‪ .‬ول چی تر ان ‪،‬هل م ورزند»‪.‬‬
‫‪255‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫﴿‪                ‬‬
‫‪                ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪ 1﴾ ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -473‬اچوداود حاکم و دی ران از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬عد ای فت د آن ه‬
‫را خدا میک د ن یخورید و آن ه را خود ک شته ایشد میخوریشد‪ .‬ش‬
‫﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾   ‬نا آخر آیه نازل د‪.‬‬
‫‪ -474‬طبرانی و دی ران از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬ه امی که کالم آسش انیی‬
‫﴿‪ ﴾       ‬نازل د‪ .‬مجشوس چشه قشریآ یشام فرسشتاد چشا‬
‫ما د چاث و ‪،‬دل ک ید و چه او چ ویید‪ :‬آن ه را چا دست خودت و چا کارد میک شی حشالل‬
‫است و آن ه را خدا چا‬
‫‪ -1‬ترجمه آیات‪« :‬‬
‫یر طالیی میک د حرام؟ م ظور ان ال ة مردار چود‪.‬‬
‫خشدای‬
‫ا ر چه آیات خداوند مؤم ید از آن ه نام خدا چشر آن چشرد شد اسشت چخوریشد‪ .‬و‬
‫دلیل ندارد که از آن ه نام خدا را [چه ه ام ذچاآ] چرد اند نخورید‪ .‬حال آن ه آن ه را چشر ش ا حشرام‬
‫کرد چه رو‬
‫چرایتان چیان ن ود است م ر آن ه چه [خوردن] آن ناتار چا ید‪ .‬و چ یارى چا خواستههاى‬
‫[نف ان ] خویآ چدون علم [مردم را]‬
‫را م ک د‪ .‬چ‬
‫ان رورد ارت چه [حال] نجشاوز ران دانشانر‬
‫است‪ .‬و ا یدا [و نیز] هان آن را نرک ویید چشه راسشت آنشان کشه شا مش ک شد چشر وفشق آن شه‬
‫م کردند کیفر خواه د دید‪ .‬و از آن ه نام خدا چر آن چرد ن د است مخوریشد‪ .‬و چشه راسشت آن شا‬
‫است و یطانها چه دوستان خویآ القا م ک د نا چا‬
‫ان م رک خواهید چود»‪.‬‬
‫ا خصومت ورزند‪ .‬و ا ر از آنان یروى ک ید چش‬
‫‪256‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫چزرگ ﴿‪ ﴾     ‬را نا آخر آیشه نشازل کشرد‪.‬‬
‫اچ عباس فته است‪ :‬مراد از کل ة یاطی آنآ رستان و اولیای آنها قری د‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :122‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -475‬اچو ششیخ از اچشش عبششاس ب روایششت کششرد اسششت‪ :‬خششدا آیششة ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾...    ‬را در چارة ع ر فاروق ‪ ‬و اچو‪،‬هل نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -476‬اچ ‪،‬ریر نیز از ضااک مان د ای روایت را نقل کرد است(‪.)3‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪       ﴿ :141‬‬
‫‪            ‬‬
‫‪.4﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪         ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬آیا ک‬
‫که مرد چود آن ا او را زند کردیم و چراى او نورى قرار دادیم که چا آن در [میان]‬
‫مردم را م رود مان د ک‬
‫است که وصفآ [ت ی است که او] در ناری یهاست که چیرون آی د از آن‬
‫نی ت؟ چدی ان چراى کافران آن ه م کردند آراسته د‬
‫است»‪.‬‬
‫‪ -2‬مؤلف چه اچ عباس ن بت کرد درست نی ت چرای ای که ایش حشدیث را ن هشا اچو شیخ روایشت کشرد‬
‫است‪ .‬صایح ع وم آیه است در مورد هر کافر و م ل ان است‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 13840‬از ضااک چه ق م مرسل روایت کرد‬
‫ای ض یف است‪ .‬واحدی در «اسباب نزول‬
‫» ‪ 451‬از زید چ اسلم چه ق م مرسل روایت کرد چا ای وصف در ایش اسش اد مب شر چش عبیشد از ‪ ،‬لشة‬
‫ک انی است که حدیث وضع میک د‪ .‬چه زاد ال یر ‪ 557‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و اوست ک‬
‫که [حاصل] چاغهای استوار چر ایه و غیر استوار چر ایه و درختان خرما و زراعت‬
‫را که میو هاى هر یک ونا ون د و زیتون و انار را ه ون و ناه ون دید آورد‪.‬‬
‫از میو هاى آن‬
‫‪257‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -477‬اچ ‪،‬ریر از اچوعالیه روایت کرد است‪ :‬چرخی از م ل انها چدون زکات تیزهشای‬
‫ای آیه نا آخر نازل د(‪.)1‬‬
‫دی ری را هم چخ آ و در ای کار زیاد روی میکردند‪.‬‬
‫‪ -478‬و از اچ ‪ُ،‬رَیج روایت کرد است‪ :‬ثاچت چ قشی‬
‫چش‬
‫ش اس میشوة یشک درخشت‬
‫خرمای خود را ن ام و ک ال چه دی ران چخ ید ب که د یک دانه خرما هم چرای خشودش‬
‫چاقی ن اند(‪.)2‬‬
‫***‬
‫سورة اعراف‬
‫ای سور م ی و ‪ 206‬آیه است‬
‫اسباب نزل آیة ‪        ﴿ :32 – 31‬‬
‫‪.﴾       ‬‬
‫‪ -479‬م لم از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬در ‪،‬اهلیت زنی چره ه خانة ک به را‬
‫طوا‬
‫کرد در حالی که ن ها چر آلت ن اسلی خود ارتهای را آویزان کرد چود و می فت‪:‬‬
‫امروز ق تی از چدن یا ن ام آن آ ار می ود و م ق ت آ ار آن را ن ی و انم‪ .‬در‬
‫ای چار ﴿‪             ‬‬
‫‪                ‬‬
‫تون چه چار ن اند چخورید و چه روز درویدنآ حق آن را چدهید‪ .‬و اسرا‬
‫م ید‪ .‬چ‬
‫شان او اسشرا ‪-‬‬
‫ک د ان را دوست ندارد»‪.‬‬
‫‪ -1‬ض یف است طبری ‪ 14042 – 14040‬از اچوعالیه چه ق م مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪، -2‬داً ض یف است طبری ‪ 14043‬روایت کرد و ای م ل است و احادثی را که اچش ‪،‬شریج چشه طشور‬
‫مرسل روایت میک د ‪،‬داً واهی اند‪.‬‬
‫‪258‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪    ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ 1﴾‬نازل د‪.‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪    ﴿ :184‬‬
‫‪.2﴾‬‬
‫‪ -480‬ک‪ :‬اچ اچوحانم و اچو یخ از قتاد روایت کرد انشد‪ :‬نبشی اکشرم ‪ ‬چشر کشوة صشفا‬
‫ای تاد و قریآ را چه ی تا رستی دعوت ن ود و ن ام خاندانها را اخه چه اخه مورد خطشاب‬
‫قرار داد‪ :‬ای فرزندان فالن ای فرزندان فالن و آنها را از عذاب سخت رورد ار و مجازات‬
‫خدای ن الی چرحذر دا ت‪ .‬در ای میان ک ی از قریآ فشت‪ :‬چشدون شک ایش رفیشق ش ا‬
‫دیوانه د است که ای ونه ب نا صبح ن ر میزند‪.‬‬
‫خدا ‪ ‬آیشة ﴿‪   ‬‬
‫‪ ﴾     ‬را نازل کرد(‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬اى فرزندان آدم در هر ن ازى زی ت خود را چر یرید و چخورید و چیا امید و اسرا‬
‫ان خداوند اسرا‬
‫م ید‪ .‬چ‬
‫ک د ان را دوست ندارد‪ .‬چ و‪ :‬ته ک ش آن زی شت خشدا را کشه چشراى چ شد انآ‬
‫دید آورد و روزیهاى اکیز را حرام کرد است؟ چ و‪ :‬آن [ اکیز ها] در زنشد ان دنیشا چشراى مؤم شان‬
‫است‪ .‬روز قیامت [هم] وی [آنان] است‪ .‬چدی ان آیات [خود] را چراى روه که م دان شد چشه رو ش‬
‫چیان م ک یم»‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬آیا اندی ه ن رد اند که ای ه خ آنان هیچ دیشوان‬
‫نشدارد؟ او ‪،‬شز چشیم ده شد اى آ ش ار‬
‫نی ت»‪.‬‬
‫‪ -3‬چه ای عبارت ‪،‬داً ض یف است طبری ‪ 15472‬از قتاد چه ق م مرسل روایت کرد اسشت‪ .‬ق شیة رفشت‬
‫یامبر چه کوة صفا چه روایت صایح آمد اما در ای خبر ذکر نزول آیه وه است کل ات «هر ب نشا‬
‫صبح ن ر میزند» چاطل است زیرا یامبر خدا مردم را ه ام صبح صدا کرد و آنها ‪ ،‬ع شدند تشون‬
‫فتار یامبر را یدند اچولهب سخ ان خود را فت و مردم راک شد شدند‪ .‬چشه «زاد ال شیر» ‪ 596‬چشه‬
‫نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪259‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :187‬‬
‫‪                 ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -481‬اچ ‪،‬ریر و دی ران از اچش عبشاس ب روایشت کشرد انشد‪ :‬حَ َشل چش اچوق شیر و‬
‫س وتل چ زید چه رسول خدا ‪ ‬فت د‪ :‬ا ر واق اً یغ بر ه تی ما را آ ا ک که قیامت تشه‬
‫وقت است؟ ا رته ما خود میدانیم که قیامت ته زمانی فرا میرسد‪.‬‬
‫خدای چزرگ آیشة‬
‫﴿‪ ﴾...    ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫‪ -482‬ه‬
‫ی از قتاد روایت کشرد اسشت‪ :‬قشریآ چشه یغ بشر خشدا فشت‪[ )2(:‬مشا و نشو‬
‫خوی اوندیم‬
‫نهانی چشه مشا چ شو کشه قیامشت تشه وقشت میآیشد؟ خشدای چشزرگ فرمشود‪:‬‬
‫﴿‪« ﴾   ‬از نو می رس د ویی که نو در چارة قیامت چ شیار رسشآ و‬
‫سؤال کرد و از وقت آمدن آن آ ا د ای»](‪.)3‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪     ﴿ :204‬‬
‫‪.4﴾‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬درچار قیامشت از نشو مش رسش د کشه اسشتقرارش کش خواهشد چشود‪ .‬چ شو‪ :‬عل شآ فقش در نشزد‬
‫رورد ارم است‪ .‬آن را ‪،‬ز او چه ه امآ آ ار ن‬
‫نا هان چه سوى‬
‫سازد‪ .‬علم آن از اهل آس انها و زمی چرنیاید‪، .‬شز‬
‫ا نیاید‪[ .‬ت ان] از نو م رس د که وی نو از آن کاوش م ک ‪ .‬چ و‪ :‬علشم آن فقش‬
‫نزد خداوند است ول چی تر مردم ن‬
‫دان د»‪.‬‬
‫‪ -2‬ض یف است طبری ‪ 15473‬و واحدی در «اسباب نزول» ‪ 459‬از قتاد چه ق م مرسل روایت کرد اند‪.‬‬
‫چه «زاد ال یر» ‪ 598‬ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -3‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 9‬د ‪.140‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و تون قرآن خواند ود چه آن وش فرا دهید و خاموش چ انید نا مورد رح ت قرار یرید»‪.‬‬
‫‪260‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -483‬اچ اچوحانم و غیر از اچوهریر ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬م شل انها چشه امامشت رسشول‬
‫خدا‪ ‬ن از میخواندند و در آن حال صدای خود را چل د میکردند‪ .‬در ای چشار آیشة ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾...‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -484‬و نیز از او ت ی روایت کرد است‪ :‬م ل انها در ن از چاهم صابت میکردند‪ .‬لذا‬
‫‪ ﴾...‬نازل ردید(‪.)2‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫ای آیه ﴿ ‪    ‬‬
‫‪ -485‬و از عبداهلل چ مغفل نیز چه ای م ی روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -486‬اچ ‪،‬ریر نیز از اچ م ود ‪ ‬ه ی ونه روایت کرد است(‪.)3‬‬
‫‪ -487‬و از زهری روایت کرد است‪ :‬هروقت رسول خدا آیهای را قراتت میکرد ‪،‬وانی‬
‫از انصار نیز ه ان آیه را چا صدای چل د [همآواز چا یامبر خدا] میخوانشد‪ .‬ایش آیشه در چشارة او‬
‫نازل د(‪.)4‬‬
‫‪ -488‬س ید چ م صور در «س » خود از اچوم ر از ما د چ ک ب روایت کرد است‪:‬‬
‫تون رسول خدا آیهای را قراتت میکرد م ل انها آن را چشه سشرعت میآموخت شد و ه شراة‬
‫یامبر قراتت میکردند نا آیة ﴿‪ ﴾     ‬نازل ردید‪.‬‬
‫چه نظر م [مؤلف] از ظاهر حدیث چرمیآید که ای آیه مدنی است‪.‬‬
‫***‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 15597‬و واحدی ‪ 463‬روایت کرد اند‪ .‬در ای س اد عبداهلل چ عامر اسل ی ض یف امشا حشدیث‬
‫دارای واهد است‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 15593‬روایت کرد اس اد آن قوی نی ت چه خاطر اچراهیم هجری اما حدیث دارای واهد است‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 15592‬روایت کرد اس اد آن ض یف است چه خاطر انقطاع چی م یب و اچ م ود‪ .‬چه حشدیث‬
‫زید چ ارقم چخاری ‪ 4534‬و م لم ‪ 539‬و حدیث اچ م ود چخاری ‪ 1199‬و م لم ‪ 538‬و «اچ کثیر»‬
‫‪ 3250‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -4‬ض یف است طبری ‪ 15594‬و واحدی در «اسباب نشزول» ‪ 465‬از زهشری چشه صشورت مرسشل روایشت‬
‫کرد اند‪« .‬زاد ال یر» چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪261‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫سورة انفال‬
‫ای سور مدنی و ‪ 75‬آیه است‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :1‬‬
‫‪.1﴾            ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -489‬اچوداود ن اطی اچ حبان و حاکم از اچ عباس ب روایت کرد اند‪ :‬یغ بر خدا‬
‫خطاب چه م ل ی‬
‫فت‪ :‬ک ی که ‪ ،‬جویی از سپاة د‬
‫را چ‬
‫د اداش او ت ی و ت ان‬
‫است و ک ی که یک نفر از آنشان را اسشیر ک شد سشزاوار ت شی و ت شان اداشهاسشت‪ .‬ش‬
‫سالخورد ان زیر چیرقها ثبات و ایداری کردند و ‪ ،‬گ‪،‬ویان ‪،‬وان چه میشدان ‪ ،‬شگ چشه و‬
‫ی ار و ردآوری غ ایم کو یدند‪ .‬سپ‬
‫یران خطاب چه ‪،‬وانان فت شد‪ :‬سشهم مشا را هشم از‬
‫غ ایم چدهید تون ما یار و یشاور و ه شار ش ا چشودیم و ا شر چشا ف شار زیشاد د ش‬
‫موا‪،‬شه‬
‫می دید چه ما ا میآوردید‪ .‬م أله را در ح ور رسول خدا ‪ ‬مطرح کردند‪ .‬خدای چزرگ‬
‫‪ ﴾‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫در ای چار ﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -490‬اح د از س د چ اچی وقاد ‪ ‬ت ی روایشت کشرد اسشت‪ :‬چشرادرم ع یشر در چشدر‬
‫هید د و م از سپاة م رکان س ید چ عاد را ک تم و‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬درچار انفال (غ اطم ‪،‬‬
‫است‪.‬‬
‫یرش را شرفتم و چشه ح شور‬
‫) از نو م رس د‪ .‬چ و [ح م نق شیم] انفشال از آن خشدا و رسشول [او]‬
‫از خداوند روا چدا رید و آن ه را در چی‬
‫ا ‪،‬ریان دارد چه صالح آرید و ا ر مؤم ه تید از‬
‫خداوند و رسول او فرمان چرید»‪.‬‬
‫‪ -2‬ح‬
‫است اچوداود ‪ 2739 – 2737‬ن اطی در «نف یر» ‪ 217‬اچ اچو یبه ‪ 356 14‬حاکم ‪131 2‬‬
‫و ‪ 132‬و ‪ 326‬و ‪ 327‬اچ حبان ‪ 5093‬طبری ‪ 15664 – 15662‬چیهقشی ‪ 291 6‬و ‪ 315‬روایشت‬
‫کرد اند‪ .‬حاکم ای را صایح فته و ذهبی هم چشا او موافشق اسشت‪ .‬عبشدالرزاق در «مصش ف» ‪ 9483‬از‬
‫و‪،‬ه دی ر از اچ عباس چه ای م ی روایت کرد اما اس اد آن ساق است چاچت ما د چش سشاطب کلبشی‬
‫که متروک و متهم است‪ .‬چه نف یر «قرطبی» ‪ 3181‬و «زاد ال یر» ‪ 608‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪262‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫یامبر آوردم‪ .‬رسول خدا ‪ ‬فت‪:‬‬
‫یر را چی غ شایم شردآوری شد چی شداز از ح شور‬
‫ای ان چر تم و چه سبب هادت چرادر و از دستدادن غ ی تشی کشه چشه زور از د ش‬
‫چودم حالتی دا تم که غیر از خدا هی‬
‫انفال نازل‬
‫ت‬
‫رفتشه‬
‫ن یداند اندک زمانی چیآ سپری ن د کشه سشورة‬
‫رسول خدا فرمود‪ :‬چرو‬
‫یرت را از چی غ ایم چردار(‪.)1‬‬
‫‪ -491‬اچوداود نرمذی و ن اطی از س د ‪ ‬روایشت کشرد انشد‪ :‬روز چشدر‬
‫شیری را چشه‬
‫ح ور رسول خدا آوردم و فتم‪ :‬ای یشامبر چشه راسشتی کشه خشدا چشر ‪،‬راحشات قلشبم مشرهم‬
‫ذا ت چدی ونه که از م رکان انتقام رفتم ای ک ای‬
‫یر نه از آن م است و نه از آن نو چا خود فتم‪ :‬اید ای‬
‫یر را چه م چبخآ فشت‪ :‬ایش‬
‫یر چه ک ی داد ود که‬
‫در میدان امتاان و آزمون هامتی را که م ن ان دادم هر ز انجام نداد است‪ .‬سپ‬
‫خدا ‪ ‬آمد و فت‪ :‬از م تیزی را مطالبه کردی که مال م نی ت حال ا ر مال م‬
‫آن نو چا د‪.‬‬
‫رسشول‬
‫د از‬
‫‪ ﴾...‬چه ای سبب نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫آیة ﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -492‬ک‪ :‬اچ ‪،‬ریر از مجاهد روایت کرد است‪ :‬م ل انان از رسول خدا رسیدند تهار‬
‫جم غ ایم در چی م ل انان نق یم می ود‬
‫چخآ جم آن ته می ود‪ .‬در ای چار آیة‬
‫فوق نازل د(‪.)3‬‬
‫‪ -1‬صایح است اح د ‪ 180 1‬و ‪ 185‬اچش اچو شیبه ‪ 370 12‬سش ید چش م صشور ‪ 2689‬واحشدی در‬
‫«اسباب نزول» ‪ 468‬از دو طریق از س د چ وقاد روایت کرد اند‪ .‬راویهای هردو اس اد ثقه ه ت د‪ .‬چه‬
‫«ک ا » ‪ 409‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬صایح است م لم ‪ 1748‬چه طور مختصر و در کتاب ‪،‬هاد و سیر چه طشور مفصشل ‪ 1748‬ح ‪ 43‬و ‪44‬‬
‫اچوداود ‪ 2740‬نرمذی ‪ 3079‬و ‪ 3189‬ن اطی در «نف یر» ‪ 216‬چخاری در «ادب مفردم ‪ 24‬اچوی لی‬
‫‪ 735‬و ‪ 782‬حاکم ‪ 132 2‬چیهقی ‪ 291 6‬و واحدی د ‪ 173‬چه کل ات متقارب روایت کرد اند‪.‬‬
‫‪ -3‬مرسل است طبری ‪ 15660‬و ‪ 15661‬روایت کرد است‪ .‬چه «زاد ال یر» ‪ 612‬چه نخریج ماقق ن شا‬
‫ک ید‪.‬‬
‫‪263‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :5‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -493‬ک‪ :‬اچ اچوحانم و اچ مردویه از اچوایشوب انصشاری روایشت کشرد انشد‪ :‬در مدی شه‬
‫چودیم که رسول خدا ‪ ‬فت‪ :‬چه م خبر داد اند که کاروان اچوسفیان نزدیشک اسشت ش ا‬
‫در ای چار ته میاندی ید امید است خدا ای کاروان را چا ه ه ام انانآ در دسترس ما قرار‬
‫دهد‪.‬‬
‫از مدی ه خارج دیم و یک یا دو روز را یود چودیم کشه یشامبر فرمشود‪ :‬در چشارة‬
‫ای ها [سپاة قریآ که از م ه آمد است] ته ف ر میک ید فتیم‪ :‬ای رسول خد! مشا نشاب و‬
‫نوان ‪ ،‬گ چا قریآ را نداریم و ن ها چرای چشه غ ی شت رفت امشوال کشاروان از مدی شه چیشرون‬
‫دیم‪ .‬مقداد ‪ ‬فت‪ :‬ای مردم [از ‪ ،‬گ رو ردان ن وید و] مثشل قشوم موسشی ‪ ‬ت شی‬
‫حرفی چر زچان نیاورید‪« :‬خودت ه را چا رورد ارت چرو و چا د‬
‫انت نبرد ک‬
‫اما ما ای جشا‬
‫مین ششی یم» آیشششة ﴿‪          ‬‬
‫‪ ﴾‬نازل د(‪.)2‬‬
‫‪ -494‬اچ ‪،‬ریر نیز از اچ عباس ب چه ای م ی روایت کرد است(‪.)3‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :9‬‬
‫‪. 4 ﴾   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬ت ان که رورد ارت چشه حشقا نشو را از خانشهات چیشرون آورد و چشه راسشت‬
‫روهش از مؤم شان‬
‫ناخ ود چودند»‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪ 4056‬روایت کرد است اس اد آن ض یف است چه خشاطر اچش لهی شه چشا ایش وصشف هیث شی در‬
‫«مج ع الزواطد» ‪ 9950‬ای را ح‬
‫میداند‪ .‬م‬
‫چه ‪،‬هت واهدش ح‬
‫چداند‪.‬‬
‫‪ -3‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 9‬د ‪.183‬‬
‫‪ -4‬نر‪ ،‬ه‪« :‬آن ا که از رورد ارنان فریاد م خواستید‬
‫م چا هزار ک‬
‫از فر ت ان یا‬
‫یاری ر‬
‫ا ه تم»‪.‬‬
‫[دعاى]‬
‫ا را ذیرفت [چا ای م‬
‫ون] که‪:‬‬
‫‪264‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -495‬ک‪ :‬نرمذی از ع ر چ خطاب ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬رسول خدا [روز چدر] انبشوة‬
‫سپاة م رکان را که ن داد ان چه هزار ‪ ،‬جو میرسید و قلت یشاران خشود را کشه ن داد شان‬
‫اندکی از ‪ 310‬مجاهد زیادنر چود م اهد کرد و رو چه قبله ای تاد و دست چه دعا چرافرا ت و‬
‫چا رورد ارش چه راز و نیاز رداخت‪ :‬چار خشدایا چشه آن شه چشر مش وعشد کشرد ای وفشا کش‬
‫رورد ارا ا ر ای‬
‫رو از یروان اسالم چه هالکت چرس د دی ر هر ز روی زمی ک شی نشو‬
‫را نخواهد رستید خالصه رو چه قبله دست چه دعا آنقدر چه در اة رورد شارش راز و نیشاز و‬
‫فریاد و زاری کرد نا ردای مبارک از دو آ افتاد‪ .‬اچوچ ر ‪ ‬چه خدمت یشامبر آمشد و ردا را‬
‫رفت و چر انة مبارک ای ان اف د‬
‫ای مابوب رب ال ال ی‬
‫دست در ردن سرور کاط شات انشداخت و فشت‪:‬‬
‫ه ی قدر دعا و نیایآ و ن رع و خواهآ که چه در اة رورد ارت‬
‫کردی کافی است یقی اً ایزد تار ساز چه ه ه وعد هایی که چه نو داد وفا خواهشد کشرد‪ .‬چشه‬
‫ای سبب خدای چزرگ آیشة ﴿‪        ‬‬
‫‪ ﴾ ‬را نازل کرد‪ .‬رورد ار م ل انان را چا فر ت ان ک ک ن ود(‪.)1‬‬
‫‪‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :17‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪       ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -496‬حاکم از س ید چ مُ َیَّب و او از درش ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬در غزوة احشد اچشی‬
‫چ خلف چه یامبر ‪ ‬ح له کرد [مردان م ل ان چر او هجوم آوردند و یامبر خدا دسشتور داد]‬
‫‪ -1‬صایح است م لم ‪ 1763‬اچش حبشان ‪ 4793‬چیهقشی ‪ 321 6‬و در «دالطشل» ‪ 51 3‬و ‪ 52‬نرمشذی‬
‫‪ 3081‬و طبری ‪ 15747‬روایت کرد اند‪ .‬نرمذی می وید‪ :‬ای حشدیث ح ش صشایح اسشت‪« .‬نف شیر‬
‫چغوی» ‪ 974‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬‬
‫ا آنان را ن‬
‫تهاید چل ه خداوند آنان را ک ت و ه ام کشه [چشه سشوى آنشان خشاک]‬
‫اف دى نو نیف دى چل ه خداوند اف د و نا از [سوى] خویآ چه مؤم ان عطای نیک چبخ د‪ .‬چ‬
‫خداوند واى داناست»‪.‬‬
‫ان‬
‫‪265‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫راة او را چاز چ ذارید مص ب چ ع یر چه رویارویی او تافت [ولی ای دلیر مرد سپاة اسالم چه‬
‫دست اچی چ خلف چه در‪،‬ة رفیع هادت نایل آمد](‪ .)1‬رسشول خشدا ق ش تی از شانة او را از‬
‫ا‬
‫میان کال خود و زر دید و آنجا را چا نیز زد‪ .‬اچی چ خلف از اسب افتاد اما از زخم‬
‫وی خون ‪،‬اری ن د و فق استخوانی از استخوانهای هلویآ‬
‫او چانگ میزد یارانآ او را چردند‪.‬‬
‫شت‪ .‬در حشالی کشه مثشل‬
‫چه او فت د‪ :‬ای که خرا ید یی چیآ نی شت تشرا‬
‫ای قدر عا‪،‬ز و نانوانت ساخته است اچی سخ رسول خدا را که فته چشود‪ :‬مش یقی شاً أچشی را‬
‫میک م چرای یاران خود نقل کرد و فت‪ :‬سو د چه آن که ‪،‬انم چه اختیار اوسشت ا شر ایش‬
‫زخم که چر چدن م است چر چدن ه ة مردم ذی ال جاز چود ‪ ،‬ل ی ط شة مشرگ می شدند‪.‬‬
‫اچی قبل از رسیدن چه م ه چا چی ار ی و زچونی در ذ ت‪ .‬خشدای مت شال آیشة ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾   ‬را نا آخر در ای چار نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫اس اد ای حدیث صایح و لی‬
‫غریب است‪.‬‬
‫‪ -497‬اچ ‪،‬ریر از عبدالرح‬
‫چ ‪،‬بیر روایت کرد است‪ :‬رسول خدا ‪ ‬در غزوة خیبر‬
‫ک انی خواست و چا آن چه سوی قل ه نیراندازی کرد نیری چاال رفت و اچ اچی حقیق در چ شتر‬
‫خواچآ ک ته د‪.‬‬
‫﴿‪ ﴾   ‬نا آخر آیه نازل د‪.‬‬
‫‪ -1‬خانم یامبران نر‪ ،‬ة ح ی صاچری‪.517 2 :‬‬
‫‪ -2‬اچ ال رچی ‪ 998‬و اچ کثیر ‪ 370 2‬و سیوطی در «دار ال ثور» ‪ 317 3‬چه اچ م یب ن بت داد انشد‪.‬‬
‫در «م تدرک» ‪ 327 2‬و ‪ 328‬و «اسباب نزول» ‪ 471‬از موسی چ عقبه از زهری از س ید چ م شیب‬
‫از درش روایت د ‪ .‬چ اچرای‬
‫موصول و اس ادش چه رط چخاری صایح است حشاکم و ذهبشی ایش را‬
‫چه رط یخی صایح فته اند‪ .‬طبری ‪ 15842‬از زهری روایت کرد ‪ .‬اچ عرچی و اچ کثیشر ‪370 2‬‬
‫ای ق یه را در غزوة چدر میدان شد و شوکانی در فشتح القشدیر ‪ 339 2‬چشه ایش نظشر موافشق اسشت «زاد‬
‫ال یر» ‪ 619‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪266‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫[‪ ...‬رسول خدا ‪ ‬روز چدر یک م ت خاک چردا ت و چه سوی م رکی رناب کشرد‪ .‬در‬
‫سپاة م رکان ک ی نبود م ر ای که ذر ای از آن خشاک در سشوراخ چی شی ت شم و دهش آ‬
‫رفت‬
‫نارومار دند و فرار کردند](‪.)1‬‬
‫‪ -498‬اچ ‪،‬ریر و اچ اچوحانم و طبرانی از ح یم چ حزام روایت کرد اند‪ :‬در روز چشدر‬
‫آوازی یدیم که از آس ان چه سوی زمی میآمد و مان د صدای سش ریز هایی چشود کشه چشر‬
‫ط تی فرو افتد‪ .‬رسول خدا ‪ ‬م تی از ای س ریز ها رناب کرد و ما نارومار دیم‪.‬‬
‫‪ -499‬اچو یخ نیز چه ای م ی از ‪،‬اچر و اچ عباس ب روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -500‬اچ ‪،‬ریر از راة دی ر چه ای م ی چه صورت مرسل روایت کرد است(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :19‬‬
‫‪.3﴾     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪         ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪        ‬‬
‫‪ -501‬حاکم از عبداهلل چ ث لبه چ اچوص یر روایت کرد است‪ :‬تون در روز چدر دو سپا‬
‫صف آرایی کردند و رو در روی هم قرار رفت د اچو‪،‬هل فت‪ :‬رورد ارا! هرکدام از ما‬
‫انااد و یوست ی چی خوی اوندان و نزدی ان را چه هم ریخته و آیی ی انه و ناآ ا آورد‬
‫فردا در میدان ‪ ،‬گ ت او را خم ک ‪ .‬اچو‪،‬هل چا ای دعا درخواست یروزی و موفقیت‬
‫کرد‪.‬‬
‫آیة ﴿‪             ‬‬
‫‪ ﴾     ‬نازل د(‪.)4‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪         ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -1‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 9‬د ‪.205‬‬
‫‪ -2‬نف یر طبری ه ان م بع ج ‪ 9‬د ‪.205‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪[« :‬اى کافران] ا ر ‪،‬ویاى فتح چودید چ‬
‫ای تید آن چراى‬
‫ان فتح [مؤم ان] چرایتان آمد و ا شر [از ‪ ،‬شگ] چشاز‬
‫ا چهتر است و ا ر [چه کفر] چاز ردید [ما هم] چاز مش‬
‫چ یار چا د‪ -‬هیچ تیز را از‬
‫شردیم و روهتشان‪ -‬هشر ت شد‬
‫ا چاز ندارد و [چدانید] که خداوند چا مؤم ان است»‪.‬‬
‫‪ -4‬اح د ‪ 431 5‬ن اطی در «نف یر» ‪ 221‬حاکم ‪ 328 2‬طبری ‪ 15860‬و چیهقی در «دالطل» ‪74 3‬‬
‫روایت کرد اند‪ .‬اس اد آن نا عبداهلل صایح است اما او چه صا ه مو‪،‬ود نبود زیرا او صشااچی کمسش و‬
‫‪267‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -502‬اچ اچوحانم از عطیه روایت کرد است‪ :‬اچو‪،‬هل فت‪ :‬خدایا یار و یاور عزیزنری‬
‫ای دو رو چاش و دستة چرنر را نصرت عطا ک‬
‫ای آیه نازل د(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :27‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -503‬س ید چ م صور و غیر از عبداهلل چ اچوقتاد روایت کرد اند‪ :‬در غزوة چ ی قریظشه‬
‫یهود چ ی قریظه از اچو لباچه چ عبد ال ذر رسیدند که عاقبت ای امر چرای ما ت ونه است؟ او‬
‫چششه لششوی خششود ا ششار کششرد ی ششی ک ششت و سششر چری شدن‪ .‬ش‬
‫در چششارة او ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾‬نازل ردید‪ .‬اچولباچه می وید‪ :‬از آنجا قدم چیرون ن ذا شته چشودم کشه دریشافتم چشه‬
‫خدا و رسول او خیانت کرد ام(‪[ .)3‬تون حیرت و وح ت چ ی قریظه فزونی یافشت از رسشول‬
‫اهلل خواهآ کردند که اچولباچه را نزد آنها چفرستد نا چا او در چارة ن لیم دن و ردننهادن چشه‬
‫ح م یامبر ‪ ‬م ورت ک د اچولباچه از قبیلة اوس چود و چ ی قریظه چشا اوس هم ی شان چودنشد‪.‬‬
‫رسول خدا اچولباچه را نزد آنان فرستاد‪ .‬تون اچولباچه چه قل ة آنها وارد شد‪ .‬مردان شان از‬
‫وی چه رمی استقبال کردند و زنان و کودکان چشه ریشه و زاری رداخت شد‪ .‬اچولباچشه چشر حشال‬
‫آنها رقت آورد‪ .‬فت د‪ :‬ای اچولباچه! آیا ن لیم ویم و چه ح م ما شد شردن نهشیم؟ فشت‪:‬‬
‫آری و در عی حال چه حلق خود ا ار کرد ی ی فر‪،‬ام ن لیم سر چریدن و ردنزدن است‪.‬‬
‫سال است که ن ها یامبر خدا را دید و چ‬
‫چا ای وصف ای حدیث دارای واهد مرسل است که چه آن‬
‫در‪،‬ة صایح میرسد‪ .‬چه «فتح القدیر» ‪ 1103‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -1‬مرسل عطیة عوفی ض یف است‪ .‬حدیث دارای واهد است‪ .‬چشه «زاد ال شیر» ‪ 622‬چشه نخشریج ماقشق‬
‫ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬اى مؤم ان چه خداوند و رسول [او] خیانشت ن یشد و چشه امانتهشاى ه شدی ر [نیشز] در حشال کشه‬
‫م دانید خیانت نورزید»‪.‬‬
‫‪ -3‬مرسل است طبری ‪ 15938‬از وی مختصراً از زهری چه ه ی م ی روایت کرد است‪.‬‬
‫‪268‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫ای آیه در ای مورد نازل د‪ .‬اچولباچه فته است‪ :‬ه وز در دیشار آنهشا چشودم کشه متو‪،‬شه‬
‫دم چه خدا و رسول او خیانت کرد ام‪ .‬لذا اچولباچه نزد رسول خدا نیامد از ه انجا چشه م شجد‬
‫رفت و خود را چه ستون چ ت و فت‪ :‬نا مورد عفو رورد ار قرار ن شریم از ای جشا نخشواهم‬
‫رفت سار اة ب‬
‫شم اچولباچشه مشورد چخ شایآ قشرار رفشت و یشامبر خصشاً او را رهشا‬
‫کرد](‪.)1‬‬
‫‪ -504‬ک‪ :‬اچ ‪،‬ریر و غیر از ‪،‬اچر چ عبداهلل ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬ه امی که اچوسفیان‬
‫از م ه خارج د‪، .‬برطیل ‪ ‬چه ح ور رسول خدا ‪ ‬آمد و فت‪ :‬اچوسشفیان چشه فشالن ‪،‬شا‬
‫رسید است‪ .‬یامبر ‪ ‬چه اصااب چزر وار فت‪ :‬ل‬
‫ر اچوسفیان چه فشالن ‪،‬شا رسشید اسشت‬
‫چرای روی ارویی چا او روانه وید و ای راز را و ید دارید‪ .‬یک نفر از م افقان ‪،‬ریان را‬
‫چرای اچوسفیان نو ت‪ :‬ما د قصد دارد چه‬
‫ا ح له ک د‬
‫ماتاط و آماد چا ید‪ .‬در ایش‬
‫چار خدای ن الی ای آیه ﴿‪ ﴾...   ‬را نازل کرد‪ .‬ای حشدیث غریشب و‬
‫در س د و سیاق آن نظر است‪.‬‬
‫‪ -505‬اچ ‪،‬ریر از سدی روایت کرد است‪ :‬عد ای سخ ان رسول خشدا را می ش یدند و‬
‫آن را اف ا میکردند چه ای نرنیب فتار رسول خدا چه وش م شرکان میرسشید ش‬
‫ایش‬
‫آیه نازل د(‪.)2‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :30‬‬
‫‪.3﴾   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -1‬هذا الابیب د ‪.315‬‬
‫‪ -2‬مرسل است طبری ‪ 15941‬از سدی چه ق م مرسل روایت کرد ‪ .‬چه «زاد ال یر» ‪ 634‬چه نخریج ماقق‬
‫ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و آن ا که کافران در [چار ] نو م ر م ورزیدند نا نو را چ د ک د یا نو را چ‬
‫د یا [از وط ]‬
‫چیرونت ک د‪ .‬و م ر م ورزیدند و خداونشد [هشم در قبشال م ر شان] نشدچیر مش کشرد و خداونشد چهتشری‬
‫ندچیرک د ان است»‪.‬‬
‫‪269‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -506‬ک‪ :‬اچ اچوحشانم از اچش عبشاس ب روایشت کشرد اسشت‪ :‬روهشی از قشریآ و‬
‫چزر ان قبایل مختلف رد آمدند نا چه دار ال دو [مال چر زاری ‪،‬ل شات چزر شان م شه کشه‬
‫قصی چ کالب آن را چ شا ذا شته چشود] چرونشد‪ .‬اچلشی‬
‫نیشز چشه صشورت یشر مشرد دان ش د و‬
‫چزر واری نزد آنها آمد‪ .‬تون او را دیدند فت د‪ :‬نو کی تی؟ فت‪ :‬یرمردی از اهشل نجشد‬
‫یدم چرای کار مه ی ا‪،‬ت اع کرد اید خواستم در ‪ ،‬ع‬
‫ا حاضر چا م نا از خیراندی ی و‬
‫نصایح سودم د م چیچهر ن انید‪ .‬فت د‪ :‬چ یار خوب داخل ود چا آنها داخل د و فت‪:‬‬
‫در کار ای مرد نی و چی دی ید ی ی فت‪ :‬چشه چ شد و زنجیشرش چ‬
‫شید و چشه تشا و زنشدانآ‬
‫چی دازید آن ا م تظر مرگ او چا ید نا مثل ه تایشان ی شی آ زهیشر و ناچغشه شاعران م شهور‬
‫هالک ود‪ .‬د‬
‫خدا یرمرد نجدی فت‪ :‬نه چه خدا ای رأی چه نفع‬
‫ا نی ت سو د چه‬
‫خدا ‪،‬اسوسان او فرمان و یغام او را از ت دیوارهای زندان چه اصااچآ خواه شد رسشاند و‬
‫در اولی فرصت یارانآ چا ح لهای چرقآسا او را از ت ال‬
‫ا میرچای د و در چراچر‬
‫ا از او‬
‫دفاع و ح ایت میک شد‪ .‬وضشع ش ا ت شدان اط ی شانچخآ نی شت م ش آنهشا ش ا را از‬
‫دیارنان اخراج ن ای د‬
‫ندچیر نی ونری چبی دی ید‪ .‬ی ی دی ر فت‪ :‬او را از دیارنان چیشرون‬
‫ک ید نا از دست او راحت وید وقتی از ای ‪،‬ا چشرود دی شر حرکشات او چشرای ش ا زیانچشار‬
‫نخواهد چود‪ .‬یخ نجدی فت‪ :‬ای ندچیر چه‬
‫ا سودی نخواهد چخ ید آیشا شیری ی فتشار‬
‫فصاحت زچان و نأثیر سخ ان دل ی او را ندید اید که ت ونه قلب وند را ن خیر میک د‪.‬‬
‫ق م چه خدا ا ر ای کار را چ ید او از قبایل عرب دعشوت میک شد آنهشا چشر شرد او ‪ ،‬شع‬
‫می ششوند و چششر ش ا یششورش میآورنششد و از ششهر و دیارنششان چیروننششان میک ششد و چزر ششان و‬
‫ا را نان را میک د‪ .‬فت د‪ :‬چه خدا راست می وید خوب چی دی ید و ندچیر دی ری مطرح‬
‫ک ید‪ .‬اچو‪،‬هل فت‪:‬‬
‫ا را چه ا‪،‬رای ندچیری نوصیه میک م که ف ر ن شیک م هر شز چشه آن‬
‫اندی ید چا ید و رای چرنر هم غیر از ای نی ت‪ .‬فت د‪ :‬آن تی ت؟ فت‪ :‬از هشر قبیلشه یشک‬
‫‪،‬وان ورزید ماهر و دارای اصل و ن ب ریف و عالی را چر زی ید و چشه هرکشدام از آنهشا‬
‫یک‬
‫یر چران چدهید‪ .‬سپ‬
‫آنها دسته‪ ،‬ی هجوم آورند و ی بار چشر او ضشرچت چزن شد‬
‫‪270‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫تون چه قتلآ رساندید خونبهای او چی ه ة قبایل نق یم می ود‪.‬‬
‫شان ن شیک م قبیلشة چ شی‬
‫ها م چتواند چا ن ام قریآ چج د و تون عجز خویآ را چبی شد نشا زیر خونبهشا را می شذیرد‬
‫چدی ان آزار او را از خود دور ساخته آسود خاطر می ویم‪ .‬نجشدی فشت‪ :‬چشه خشدا نشدچیر‬
‫سالم نظر ه ی ‪،‬وان است‪ .‬ای ی هاد چه انفاقآرا چه نصویب رسید و چرای ا‪،‬رای نوطئشه از‬
‫آنجا چیرون آمدند‪، .‬برطیل امی چه ح ور نبی کریم ‪ ‬آمد و دسشتور داد کشه آن شب را در‬
‫اطاق خواب خود سپری ن د و از حیلة قریآ آ اهآ ساخت‪.‬‬
‫رسول خدا آن شب در‬
‫خانة خویآ نخواچید‪ .‬و خدای مت ال ا‪،‬ازة خروج از م ه را در آن ه شام چشه او داد‪ .‬ش‬
‫از‬
‫رسیدن رسول خدا چه مدی ه ایزد ن الی ن تهای خود را چه او یادآور د و آیشة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾...  ‬را نازل فرمود‪.‬‬
‫‪ -507‬اچ ‪،‬ریر از طریق عبید چ ع یر از مطلب چش اچووداعشه روایشت کشرد اسشت‪ :‬اچشو‬
‫طالب چه نبی کریم ‪ ‬فت‪ :‬مردم علیه نو ته نوطئهای در سر دارند؟ فت‪ :‬میخواه شد مشرا‬
‫زندانی ک د یا چ‬
‫د و یا از ای‬
‫هر اخرا‪،‬م ن ای د‪ .‬فت‪ :‬ای خبر را که چرایشت رسشاند ؟‬
‫فت‪ :‬رورد ارم‪ .‬اچوطالب فت‪ :‬رورد ارت ته خدای خوچی است! ن بت چه او خیرخوا‬
‫چاش و در حقآ نی ی ک‬
‫یامبر فت‪ :‬م ن بت چه او ت ی چا م چل ه خدایم مرا چه خیر و‬
‫نی ویی هدایت میک د‪ .‬آیة ﴿‪ ﴾...    ‬نازل د‪.‬‬
‫اچ کثیر فته است‪ :‬ذکر اچوطالب در ای حدیث غریب چل ه م ر است زیرا ایش ق شیه‬
‫در ب هجرت سه سال چ د از در ذ ت اچوطالب صورت رفته است‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :31‬‬
‫‪.1﴾    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و تون آیات ما چر آنان خواند ود وی د‪ :‬یدیم ا ر چخواهیم مان د ای نوانیم فت ایش‬
‫‪،‬ز اف انههاى ی ی یان نی ت»‪.‬‬
‫‪271‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -508‬ک‪ :‬اچ ‪،‬ریر از س ید چ ‪ُ،‬بیر روایت کرد است‪ :‬نبی اکرم ‪ ‬در روز چدر عقبشه‬
‫اچ اچوم ی‬
‫ط ی ه چ عدی و ن ر چ حارث را چه اسارت رفت سپ‬
‫دستور ک ت آنها‬
‫را داد‪ .‬مقداد که ن ر را چه اسارت رفته چود فت‪ :‬ای رسول خشدا! ایش را مش چشه اسشارت‬
‫رفتهام‪ .‬رسول خدا فت‪ :‬او را‪،‬ع چه کتاب خدا سخ ان ناروا می فت‪ .‬در چارة او آیة ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾  ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪         ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪          ﴿ :32‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -509‬اچ ‪،‬ریر از س ید چ ‪،‬بیر روایت کشرد اسشت‪ :‬آیشة ﴿‪    ‬‬
‫‪ ﴾... ‬در مورد ن ر چ حارث نازل د است(‪.)3‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :34 – 33‬‬
‫‪.﴾   ‬‬
‫‪ -510‬چخاری از ان‬
‫چ مالک ‪ ‬روایت کرد است‪ :‬اچو‪،‬هل چش ه شام فشت‪ :‬خشدایا‬
‫ا ر ای قرآن حق و از نزد نو آمد است چر ما از آس ان س گ چبار و یا عذاچی دردناک چر ما‬
‫نازل ک ‪.‬‬
‫‪ ﴾...   ‬را نازل کرد(‪.)4‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫خدا آیة ﴿ ‪ ‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 15993‬چه صورت مرسل روایت کرد ‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و آن ا که فت د‪ :‬چار خدایا ا ر ای [قرآن] از [سوى] نو حقا است از آس ان س های چر ما‬
‫چباران یا عذاچ دردناک چه ما چرسان»‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 15995‬روایت کرد ای مرسل و دارای واهد مرسل است‪.‬‬
‫‪ -4‬صایح است چخاری ‪ 4649‬واحدی ‪ 479‬چغوی ‪ 997‬ه شه از انش‬
‫‪ 638‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫روایشت کشرد انشد‪« .‬زاد ال شیر»‬
‫‪272‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -511‬ک‪ :‬اچ اچوحانم از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬م رکان حی طوا‬
‫ک به‬
‫می فت د‪ :‬ما را چیامرز و از اهان ما در شذر‪ .‬آیشة ﴿‪ ﴾...   ‬نشازل‬
‫د‪.‬‬
‫‪ -512‬اچ ‪،‬ریر از یزید چ رومان و ما د چ قی‬
‫روایت کرد است‪ :‬قری یان چه‬
‫ی دی ر می فت د‪ :‬خدا ن ها ما د را از چی ما اعزاز و اکرام کرد است؟ رورد ارا! ا ر ای‬
‫قرآن چرحق و از ‪،‬انب نو آمد است چرما از آس ان س گ چبار ب که د از فتار خود‬
‫ی ان دند و فت د‪ :‬چار خدایا! از اهان ما در ذر‪.‬‬
‫خدای عزو‪،‬ل ﴿‪ ‬‬
‫‪               ‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪ ﴾ ‬را نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -513‬ک‪ :‬و نیز اچ ‪،‬ریر از اچ اچزی روایت کرد است‪ :‬زمانی کشه رسشول اهلل در م شه‬
‫چود خدا ﴿‪ ﴾     ‬را نازل کرد و چه مدی ه که آمد خدا ‪‬‬
‫﴿‪ ﴾      ‬را نازل فرمود زیرا م ل انانی که در م ه‬
‫چاقی ماندند از خدا طلب مغفرت میکردند‪ .‬تون چقیة م ل انان نیز از م ه خارج شدند خشدا‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 16015‬روایت کرد است‪ .‬ترجمه آیات‪ « :‬و خداوند چر آن نی ت که آنان را در حال کشه نشو‬
‫در میان آنان عذاب ک د‪ .‬و [نیز] در حال که آنان آمرزش خواه د خداوند عذاب ک د آنان نی ت‪ .‬و‬
‫سزاوار ان نی ت که خداوند آنان را عذاب ن د حال آن ه آنان [مردم را] از م جد الارام چاز م دارند‬
‫در حال که سزاوار [نولیت] آنجا نی ت د سزاوار [نولیت] آنجا ‪،‬ز رهیز شاران نی شت د‪ .‬ولش چی تر شان‬
‫ن‬
‫دان د»‪.‬‬
‫‪273‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫آیة ﴿‪ ﴾...   ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫ا‪،‬ازة فتح م ه را داد و ه شان عشذاچی شد‬
‫که چر م رکان وعد داد چود(‪.)1‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :35‬‬
‫‪. 2 ﴾    ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -514‬ک‪ :‬واحدی از اچ ع ر ب روایت کرد است‪ :‬در زمان ‪،‬اهلیت حشی طشوا‬
‫ک به کف میزدند و فریاد میک یدند‬
‫خدای چزرگ ای آیه را نازل کرد(‪.)3‬‬
‫‪ -515‬اچ ‪،‬ریر از س ید [چ ‪،‬بیر] روایت کرد است‪ :‬هر ا قریآ در اث شای طشوا‬
‫چشا‬
‫نبی کریم ‪ ‬رو چه رو می دند چا ن خر و استهزات کف میزدند و صوت میک شیدند ش‬
‫ای آیه نازل د(‪.)4‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :36‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪.5﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -1‬ض یف است طبری ‪ 16004‬چه ق م مرسل از اچ اچزی روایت کرد ایش ضش یف اسشت و مشت غریشب‬
‫است‪ .‬چه «زاد ال یر» ‪ 639‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و ن از ان نزد خانه [ک به] ‪،‬ز چانگ چر آوردن و کف زدن نی ت‪.‬‬
‫[خود ط م] عذاب را چ‬
‫ید»‪.‬‬
‫چه [سزاى] کفر ورزیدن‬
‫‪ -3‬واحدی در «اسباب نزول» ‪ 480‬از عطیة عوفی از اچ ع ر روایت کرد عطیه ض یف است‪ .‬اما ای خبشر‬
‫واهد دارد‪ .‬چه زاد ال یر ‪ 640‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -4‬طبری ‪ 16048‬از س ید چ ‪،‬بیر از اچ عباس و ‪ 16049‬از س ید چه صورت مرسل روایت کرد است‪.‬‬
‫‪ -5‬نر‪ ،‬ه‪« :‬چه راست کافران مالهای ان را م چخ د نا [مردم را] از را خدا چاز دارنشد‪ .‬ش‬
‫خرج م ک د آن ا [آن خرج کردن مایه] ی ان چر آنان خواهد چود سپ‬
‫چه سوى ‪،‬ه م راند م‬
‫وند»‪.‬‬
‫چشه زودى آن را‬
‫مغلوب ردند و کافران‬
‫‪274‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -516‬اچ اسااق میفرماید که‪ :‬زهری ما د چ یای چ حبان عاصم چ ع یر چ قتاد‬
‫چرای م‬
‫و حصی چ عبدالرح‬
‫فته اند‪ :‬تون قریآ در ‪ ،‬گ چدر دتار مصایب دردآور‬
‫ردید و چه م ه چاز ت عبداهلل چ اچو ع رمه چ اچو‪،‬هل و صفوان چ اچو اُمَیَّه ه راة‬
‫روهی از مردان قریآ که دران و فرزندان ان در نبرد کفر و ای ان در م رکة چدر هالک‬
‫د چودند نزد اچوسفیان و ه راهان او که کاروان نجارنی قریآ را هدایت میکردند رفت د‬
‫و اظهار دا ت د‪ :‬ای روة قریآ ما د در حق‬
‫ای ک‬
‫ا ستم روا دا ت و نخب ان‬
‫ا را ک ت‪.‬‬
‫ا چا رداخت اموال ای کاروان ما را در ‪ ،‬گ او م اعدت ک ید امید که از وی‬
‫انتقام چ یریم‪ .‬قریآ ای کار را انجام داد‪ .‬و در چارة آنها ه‬
‫ان که از اچ عباس ب‬
‫روایت است آیة ﴿‪         ‬‬
‫‪           ‬‬
‫‪ ﴾ ‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -517‬اچ اچوحانم از ح م چ عتیبه روایت کرد است‪ :‬اچوسفیان تهل اوقیه(‪ )2‬طال چشرای‬
‫نجهیز سپاة رک خرج کرد و ای آیه در مورد او نازل ردید(‪.)3‬‬
‫‪ -518‬اچ ‪،‬ریر از اچ اچزی و س ید چ ‪ُ،‬بَیر روایت کرد است‪ :‬اچوسفیان در ‪ ،‬گ احشد‬
‫دو هزار نفر را از قبایل مختلف ا‪،‬یر کرد نا در نبرد علیه م ل انان و رسشول خشدا ‪ ‬در میشان‬
‫سپاة رک چا د‪.‬‬
‫ای آیه در چارة او نازل د(‪.)4‬‬
‫‪ -1‬طبری ‪ 16077‬از اچ اسااق روایت کرد و ای احادیث مرسشل چشه مج شوع قشوی ه شت د‪ .‬فشتح القشدیر‬
‫‪ 1115‬چه نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪ -2‬اوقیه وزنهای است م ادل هفت مثقال‪.‬‬
‫‪ -3‬طبری ‪ 16072‬روایت کرد و ای مرسل است‪.‬‬
‫‪ -4‬طبری ‪ 16070‬از س ید چ ‪،‬بیر و ‪ 16071‬از اچ اچزی و واحدی در «اسباب نشزول» ‪ 482‬از سش ید چش‬
‫‪،‬بیر و اچ اچزی چه ق م مرسل روایت کرد اند‪ .‬چه «زاد ال یر» ‪ 643‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪275‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نوزول آیة ‪        ﴿ :47‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -519‬ک‪ :‬اچ ‪،‬ریر از ما د چ ک ب قرظی روایت کرد است‪ :‬در غزوة چدر قریآ از‬
‫م ه چا د‬
‫و دایر را م‬
‫ران و زنان نغ هسرا چه ‪ ،‬گ آمد چودند‪.‬‬
‫رورد شار در چشارة‬
‫‪ ﴾... ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪  ‬‬
‫آنها آیة ﴿ ‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪        ﴿ :49 – 48‬‬
‫‪              ‬‬
‫‪. 3 ﴾    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -520‬طبرانی در «م جم اوس » چا س د ض یف از اچوهریر ‪ ‬روایت کرد است‪:‬‬
‫ه امی که رورد ار در م ه ﴿‪( ﴾    ‬ق ر‪ )45 :‬را نازل کرد‬
‫ع ر فاروق رسید‪ :‬ای فرستادة خدا! آن کدام ‪ ،‬ع خواه د چود؟ ای‬
‫رسآ یآ از غزوة‬
‫چدر چود‪ .‬تون روز چدر قریآ م هزم د رسول خدا را دیدم که چا‬
‫یر چره ه در ی آنان‬
‫چود و می فت‪ ﴾    ﴿ :‬چ اچرای نزول آیه در چارة‬
‫ت سپاة‬
‫م رکان در روز چدر چود است‪ .‬و خدای چزرگ آیة ﴿‪   ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬و تون ک ان مبا ید که از روى سرک‬
‫و خودن ای چه مردم از سرزمی ان چیشرون آمدنشد و‬
‫[مردم را] از را خدا چاز م دا ت د و خداوند چه آن ه م ک د احاطه دارد»‪.‬‬
‫‪ -2‬طبری ‪.16197‬‬
‫‪ -3‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و ت ی چود که یطان کارهای ان را چراى آنشان چیاراسشت و فشت‪ :‬امشروز هشیچ کش‬
‫ن‬
‫نواند چر‬
‫ا تیر ردد و م یاری ر‬
‫چاز ت کرد و فت‪ :‬چ‬
‫ان م از‬
‫ا ه تم‪.‬‬
‫تشون هشر دو شرو رو چشه رو شدند آه شگ‬
‫ا چیزارم چه راست م تیزى را م چی م که‬
‫از خداوند م نرسم و خداوند سخت کیفر است»‪.‬‬
‫از مشردم‬
‫ان‬
‫چی یشد مش‬
‫‪276‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪( ﴾...‬مؤم ون‪ )64 :‬و ﴿‪( ﴾...        ‬اچراهیم‪:‬‬
‫‪ )28‬را در چارة روز چدر نازل کرد است‪ .‬نبی کریم ‪ ‬در روز چدر یک م ت ریگ چه سوی‬
‫م رکان رناب کرد که ه ه ل‬
‫ر ا آنها را فرا رفت و ت م و دهان آنها را ر کرد‬
‫آن ونه که هرکدام از آنها ک ته می د از دهانآ ریگ و خاک چیرون میریخت‪ .‬و خدا‬
‫﴿‪( ﴾      ‬انفال‪ )17 :‬را در ای چاب نازل کرد‪ .‬و آیة‬
‫﴿‪ ﴾...     ‬را در چارة اچلی‬
‫قریآ آمادة حرکت چه سوی چدر د د‬
‫نازل کرد‪[ .‬ه امی که‬
‫ی و ‪ ،‬ی را که چا چ ی چ ر دا ت چه یاد آورد و‬
‫نرسید که ای قبیله از ت چه آنها ضرچه میزند حرکت خود را چه نأخیر انداخت‪ .‬آن ا‬
‫اچلی‬
‫چه صورت سراقه چ مالک ی ی از سران چ ی ک انه در رأس سپاهی از یاطی ظاهر د‬
‫و فت‪ :‬امروز هی‬
‫ن ینواند‬
‫ا را مغلوب ک د م‬
‫اة‬
‫ا ه تم و‬
‫ا را در چراچر‬
‫چ ی چ ر ک ک میک م‪ .‬تون دو سپا صفآرایی کردند و فر ت ان چه ک ک م ل انان‬
‫چرخاست د اچلی‬
‫و ه راهانآ از میدان چدر فرار کردند]‪ .‬در روز چدر عُتبه چ رچی ه و عد ای‬
‫از ه راهانآ فت د‪ :‬م ل انان را دی‬
‫ان مغرور ساخته است‪.‬‬
‫﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾‬نازل د(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪  ﴿ :55‬‬
‫‪ -521‬ک‪ :‬اچو یخ از س ید چ ‪،‬بیر روایت کرد است‪ :‬ای کالم عزیز ﴿‪  ‬‬
‫‪ ﴾       ‬در چارة آ رو از یهود که اچش نشاچوت هشم‬
‫امل آنهاست نازل د است‪.‬‬
‫‪ -1‬طبرانی در «م جم اوس » ‪ 9117‬روایت کرد در اس اد آن عبدال زیز چ ع ران متروک است‬
‫‪،‬داً ض یف است‪.‬‬
‫‪ -2‬نر‪ ،‬ه‪ « :‬چدنری ‪ ،‬ب د ان چه نزد خداوند آنان د که کفر ورزیدند‬
‫آنان ای ان ن‬
‫آورند»‪.‬‬
‫اس اد‬
‫‪277‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪            ﴿ :58‬‬
‫‪.1﴾        ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪ -522‬اچو یخ از اچ‬
‫نو سالح را چر زمی‬
‫هاب روایت کرد است‪، :‬برطیل ‪ ‬نزد رسول خدا آمد و فت‪:‬‬
‫ذا تهای و م ه وز در ن قیب د‬
‫ه تم حرکت ک که رورد ار‬
‫در چارة چ ی قریظه چه نو اختیشار ع شل داد‪ .‬آیشة ﴿‪ ﴾...    ‬در چشارة‬
‫آنها نازل د است‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪.﴾        ﴿ :64‬‬
‫‪ -523‬ک‪ :‬چزار چا س د ض یف از طریق ع رمه از اچ عبشاس ب روایشت کشرد اسشت‪:‬‬
‫تون ع ر ‪ ‬ای ان آورد م رکان فت د‪ :‬اف وس که امروز نی ی از خلق از ما ‪،‬شدا شدند‬
‫خشدای چشزرگ آیشة ﴿‪ ﴾        ‬را‬
‫نازل کرد‪ .‬ای سخ دارای هود است(‪.)2‬‬
‫‪ -524‬ک‪ :‬و نیز طبرانی و غیر از طریق س ید چ ‪،‬بیر از اچ عباس ب روایشت کشرد‬
‫اند‪ :‬وقتی که سی و نه مرد و یک زن چه رسول خدا ‪ ‬ای ان آوردند و ع ر ‪ ‬نیشز چشه آنهشا‬
‫‪ ﴾ ‬نازل د(‪.)3‬‬
‫‪‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫یوست آیة ﴿ ‪        ‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬و ا ر از خیانت روه اندی اک چا‬
‫[ ی ان ان را] چه سوى آنان چیانداز [چه ونهاى که ه ه‬
‫در آ اه از نقض عهد] چراچر وند‪ .‬چه راست که خداوند خیانت اران را دوست ن‬
‫دارد»‪.‬‬
‫‪ -2‬چزار ‪ 2495‬روایت کرد است در ای اس اد اچوع ر متروک است ت ان ه هیث ی در «مج ع الزواطد» ‪9‬‬
‫‪ 65‬فته است‪.‬‬
‫‪ -3‬چاطل است هیچ اصلی ندارد‪ .‬طبرانشی در «م جشم کبیشر» ‪ 12470‬و واحشدی در «اسشباب نشزول» ‪484‬‬
‫روایت کرد اند‪ .‬در ای اس اد اسااق چ چ ر کاهلی دروغ و است‪ .‬ت ان ه هیث ی در «مج ع الزواطشد»‬
‫‪ 11032‬فته است‪ .‬عالو چر ای سور مدنی و خبر م ی است‪ .‬اچ کثیر ‪ 403 2‬فرمود ‪« :‬در ای نظر‬
‫‪278‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -525‬ک‪ :‬اچ اچوحانم چا س د صایح از س ید چ ‪،‬بیر روایت کرد اسشت‪ :‬تشون سشی و‬
‫سه مرد و آ زن ای ان آوردند ع ر چ خطاب هم م ل ان د‪ .‬خدا ‪ ‬آیة ﴿‪ ‬‬
‫‪ ﴾...‬را نازل کرد‪.‬‬
‫‪ -526‬اچو یخ از س ید چ م یب روایت کرد است‪ :‬ه امی کشه ع شر ‪ ‬م شل ان شد‪.‬‬
‫خدا در چارة وی آیة ﴿‪ ﴾...   ‬را نازل کرد‪.‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :65‬‬
‫‪             ‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ -527‬اسااق چ راهویه در م د خود از اچ عباس ب روایت کرد است‪ :‬وقتی کشه‬
‫رورد ار چیه تا چر م ل انان ن لیف کرد که یک نفر از آنان چه نبرد د نفر از م رکان چرود‪.‬‬
‫ای کالم عزیز ﴿‪ ﴾      ‬نا آخر آیه نشازل شد‪ .‬امشا‬
‫ای کار چرای آنها د وار و س ی چود‬
‫خدای مت شال ت شی خواسشت کشه یشک نش از‬
‫م ل ی ن ها چا دو نفر م رک چج د(‪.)2‬‬
‫است زیرا ای آیه مدنی است و اسالم ع ر چه م ه چ شد از هجشرت عشدة از م شل انان چشه حب شه و قبشل از‬
‫هجرت یامبر خدا چه مدی ه صورت رفته است» چه «زاد ال یر» ‪ 657‬چه نخریج ماقق ن ا ک ید‪.‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬اى یامبر مؤم ان را چه ‪،‬هاد چر ان یز‪ .‬ا ر چی ت نفر چردچار از‬
‫ردند و ا ر صد نفر از‬
‫در ن‬
‫ا چا د چشر دوی شت نفشر تیشر‬
‫ا [چردچار] چا د چر هزار نفر از کافران‪ -‬از آن روى که آنان روه ه ت د که‬
‫یاچ د‪ -‬تیر ردند»‪.‬‬
‫‪ -2‬اسااق روایت کشرد ت ان شه در «مطالشب ال الیشه» ‪ 3633‬آمشد اسشت‪ .‬و ه‬
‫شان طبرانشی ‪ 11398‬و‬
‫‪ 11650‬از اچ عباس روایت کرد است‪ .‬هیث ی در «مج ع الزواطد» ‪ 11033‬می وید‪ :‬ایش را طبرانشی‬
‫در م جم کبیر و م جم اوس روایت کرد است راویهای م جم اوس راویی صایح ه ت د اصل ای‬
‫در چخاری ‪ 4652‬از اچ عباس روایت د است‪.‬‬
‫‪279‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫اسباب نزول آیة ‪         ﴿ :68 – 67‬‬
‫‪.1﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪      ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪     ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ -528‬اح د و دی ران از ان‬
‫چ مالک ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬نبی کریم ضش‬
‫م شورت‬
‫چا یاران خویآ در چارة اسرای چدر فت‪ :‬خدا ای ها را زچون جة نوان د ش ا کشرد اسشت‬
‫نظر‬
‫ا در چارة ای ان تی ت؟ ع ر چ خطاب چرخاست و فت‪ :‬ای رسول خدا ه ه شان را‬
‫ردن چزن یامبر از وی رو چر رداند‪ .‬اچوچ ر صدیق چرخاست و فت‪ :‬نظر م ای است کشه‬
‫آنها را مورد عفو قرار چدهی [از ک ت‬
‫ان صر‬
‫نظر ک ی] و از آنهشا فدیشه چ یشری ش‬
‫یامبر چا ذیرش فدیه آن ها را مورد عفو قرار داد‪ .‬در ای خصود خدای چزرگ آیشة ﴿‪‬‬
‫‪ ﴾  ‬را نازل کرد(‪.)2‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ -529‬اح د نرمذی و حاکم از اچ م ود ‪ ‬روایت کرد اند‪ :‬اسرای چدر را چه ح ور‬
‫رسول خدا آوردند‪ .‬یامبر چه یاران خود فت‪ :‬در چارة ای ها تشه می وییشد در ایش روایشت‬
‫ای ونه آمد که وحی الهی ﴿‪ ﴾...      ‬در ایش چشاب موافشق‬
‫فتار ع ر ‪ ‬نازل د است(‪.)3‬‬
‫‪ -1‬نر‪ ،‬ه‪« :‬هیچ یامبرى را نرسد که اسیران د ا ته چا د نا آن ه در زمی ک تار چ یار ک د [ ا] متاع دنیا‬
‫را م خواهید‪ .‬و خداوند [مصلات] آخرت را م خواه د‪ .‬و خداوند یروزم د فرزانه است»‪.‬‬
‫‪ -2‬اح د ‪ 243 3‬از ان‬
‫روایت کرد اس ادش ح‬
‫و راوهایآ ثقه اند و دارای شاهد اسشت کشه م شلم‬
‫‪ 1763‬اح د ‪ 30 1‬اچ اچو یبه ‪ 265 14‬اچوداود ‪ 2690‬نرمذی ‪ 3081‬اچ حبان ‪ 4793‬طبشری‬
‫‪ 16307‬از اچ عباس از ع ر فاروق روایت کرد اند‪ .‬فتح القدیر ‪ 1139‬نخریج ماقق‪.‬‬
‫‪ -3‬نرمذی ‪ 3084‬اح د ‪ 383 1‬حاکم ‪ 21 3‬اچوی لی ‪ 5188‬طبرانشی ‪ 177 10‬و واحشدی ‪ 487‬از‬
‫اچوعبید چ عبداهلل چ م ود از درش روایت کرد اند‪ .‬چی ای دو انقطاع و اس اد ض یف است‪ .‬چشا ایش‬
‫وصف نرمذی ای حدیث را ح‬
‫می داند چا ای که فته اچوعبیشد از شدرش ن ش ید اسشت حشاکم و‬
‫ذهبی ای را صایح میداند‪ .‬ق تهای ای حدیث واهد دارد‪ .‬عبارت «مثلک یا اچاچ ر‪ ...‬و مثَلشک یشا‬
‫‪280‬‬
‫اسباب نزول آیات قرآن کریم‬
‫‪ -530‬نرمذی از اچوهریر ‪ ‬روایت کرد اسشت‪ :‬نبشی کشریم ‪ ‬فشت‪ :‬شیآ از اسشالم‬
‫نصاحب غ ایم چر هی‬
‫حالل نبود آن ی از آس ان میآمد و اموال چه ‪،‬ا مانشد از کفشار‬
‫را میسوزاند‪ .‬م ل انان در غزوة چدر یآ از وحی الهی در ن یی ح م غ ایم چه ‪ ،‬شعآوری‬
‫و نصاحب غ ی تهای ‪ ،‬ی رداخت د‪.‬‬
‫خشدای چشزرگ آیشة ﴿‪    ‬‬
‫‪ ﴾  ‬را در چارة ای ان نازل کرد(‪.)1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫اسباب نزول آیة ‪           ﴿ :70‬‬
‫‪.2﴾ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪    ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪