...

I

by user

on
Category: Documents
2

views

Report

Comments

Description

Transcript

I
I
,
.' H.Q2\'STUKr.~
LAASTE
;
Ll!IJElISJARE.
\
Oenoraal Cronj 0 ~e balling.leap ho~ ' dhp opore 1ft .,.
--.:'
gemoed nagelaatl A. tasbare herill~oring ull durdle drori'igo
'-
dae het by kort na , sy terugkome vir hom op .,. plaa.
fontein 'II
P&~ot~,
dubbolv~re.j.• pingl.ll1. met l~ vortrokke gabou. 1I1t_. ,
" 'n, \4"~8""'e. 'l'"a;:1 Kent ~ot~,ge, die hu10 -.r1n hT .,.' balling,
'
1)"
akap op St.Helena deurgsbring hat. Booo die boom ao n monu- ,
,I
~rar
mant ' oor die
het sy
I
Va n die profoet Jona opgekom het, 00 ook "
~ub;elverdie~ h~ghuie,
2)
1
"
BY Jonaamonument , oor hom ge,
troan.
-
In hiardio huia het by an sy egg onate op bulle oudsg,
na Boveel ontborlnga en elle,da, byna Tereenaaamd gewonn. Om
sy persoon het
praatjies
op
n wnas Van gehe1meinn1ghaid deur
be~.rkstell1~, gehang.
,
n oponhc ro
byeenkom~
in
tluister~
Eel'S in Januarie 1903 het by
-
Preto~iB
h1erran
,
,
'
be~B geword.~
.
,
.
Hele aantal generaale en kommendante het "daar ,vergadsr
om , ea'
mesprokings mat
Si~
"
Joseph Chamberlain te hou. Sy eert:yd.a
'.
"
,
knmerado hot hom tot ey verbaeiog baia koe,l dntTang ,a n hom
3) '
.
. Bovq'e l . as moontl1k vanny.
lIit hetTeroorsaak d~t by hom hiarna o~il op ay plaaa
t eruggetrek hot. Ann die openbare lewe
I
80U
..
by 'Iia weer
neem! ••,.",.o.o
doel~
. -.
~
.- _. - - - - ' - - - . - ,
1). Eie-versamoling,Briewoboek,blse.40 tot 42.(Brief en fo~
tote ven die buls en grat Tan genl.
~
..
.
"
CronJe deur J .A.,V lsssr,Carlatraat ga,
, HcrQules,Pretor1Q,IO-2-1943 aan skr,y- ,
. '"I'~ r) J
Ele-varanmel1ng,BrieVl.:.t oook, ble8. 52-54.Skrywer het gedu"
re.:1de 1944 'n parnoonllko beaoek &an die plano ,
cf.ge l ~ . VnndBg 1'T.) rC: d~a ~18 deur llnr. H.J • . '
"
I
Visser 'bewo on . .
I
. .
2). Ibid.,bl eo .5 ' , - 54. (nrief Ve." I!nr. , C.Sohofter,Pk.Schef.j
,
reropoB, oor liakoHkrMl,2 Julie 1945). IInr.Schortar .'
1'8 h:>of van d:ie ::,laaslllC& Lnerskool en h e t na.rdsvCl'. ~.e g egewens ~(.n' die 701gende .persona wat genl.cron
je. goec". g::!~e·.l .he~,opget t3 kQ nl-.\{n r. 1 H.J.Vlsser,Pe.lmlet- l
fontei~ . ~ de Ko ok er Uavr.C1e.B.an nab:y Colig~.
3) .Harinnorl..",en, 1 111# . l913 ~ C.Hedlam' The Kilner Papera,
j
-
•
"
Vol. rr ,bls8.432 -434 vir
-,
~ekoms.
,
,
\
• _' __________
~~
__
~~~~~
__
~
______-L__
,
,
neem nie. By e'g genote' se gSBondheid het by die dag Bwa.klcer
gewnrd.r~ar 11ggaams~~agie het vinnig afgeneem•• odat By begin
•
wegkwyn het.By het noait weer haar gesetelkrag herwln nie •
Met geduld en
lydBaarr~eid
Lot by haar '£edurende hierdie laa.190~,
te dae bygeetaan.Eindelik, op 16 November
,
swyk.
4)
-
.I
I
het .y be-
I
Die begr$fnl~ hat die' volgende dag onder blyke .va~
groot belarigBtelling en.,deelneming op d1e plaa. ge.kied.
.
Ouderl1ng Jen
~oehoff
van
r~ -i.e
'
Nederdui ts HerTormde of 'Gara-
for.meurde Gemosnt3 vnn ~r~~ee~~)nteln.Klerk~dOrp. het ell.
••
0 • ,
tar' aardob~9t~111ng ~~rgon q em.
Di e
do~d
Van
.
~
,
6)
egsenote met wie by byna 46 Jaar
'
lank getroud waS"waB vir
hom~
onheretelbare'verllee.
Dl&
,
'
eensame
l~wo op die pl&G8 he! vir hom ondraagllk gaword,Teen
,
hlerdl0 tyd
... '
i~
die gevolge van die aorlog eterk gevael.Work-
j
loosheid en armoede het or.?ls gahedra en d1 t het bale moel-
I
11k gcgann om 'n' bcetaal; te maak',T-e .m.l~da van hlardle treu- ,
I'
rige omstandighede hat In sekere llnr, A.Lewis van'
In
J'o~ne8burg
skes ' ui tgewerk om met In QArital 'persone na Boord-Amerilm'
to reie om ,d aar nnnskoul1ke voor.telling8 uit l di~. Angl0B~eroorlo6 op die W8relntentoonst,lling wat ta St,Louis.
,k issouri,gehou
7}
I
word, te gee,, , Die onderneming kon,mita '
, dit op .v.rd1 enstelike wYo. uitgwvoer word, ~ groot tinaneiele sukees wees, aengeeian die balangatelling- vir die
BOU
.
-
oorlog in
,
}~srikn
en die
'
wat die Amer1kanera vir
d1e/."" •••
~ ;mpati~
,
4) • Klorksdorp Mining Rocr~1,20 Nov. 1903, Boedel Nr. 17249,
Hoo.Jgor eg :~ho l.~ ~Protoria : Boadel van Wile genl.P Jt..CronJ e.
8y ;vrou wo.s 63 jan:.- Dud.
\,
\
I
lUerl.:sdorp Jiining Record, 20 Novamber/, 1903 • . I
r
'
6 • Hulls 1~ in 1858 getreu ,I. ,
7, • Ds VoJ"" +:mI,lS Jan.190j \, Bl-1et van St. Loui.,12 Nov"",-
51'
.
,
,
,
.
,
bor 1902.
,
,
,
...
r
t.
..
,
,
.
,
, -
,
"
,./
"
,
S)
die 'Bas're gevtiel hot, groat
~8. -
9)
Lewis het 'n aantal peraone
"genader en die saak' m"lt bulle bsapreek. Die gevelg hlervan
wali
10)
dat hulle 'n maat8;.aPP7 hienoor tot etand gebring het.
Om di. nodi,e kapitaa1 vir die uitvoering van
akikbaar te
h~,
d~e
,,
plan be·
"
belangetel~
ia daar oorgegsan om sandel. &an
•
I.
lende persona te verkoop. , Die aanvraag was nogal ba1e groat
on heelwat
,
.,
,
-'
aa
geward. Ynr. "Lewis het opgetree
alg6msne bsatuurder van dl~
,
lIlf'.a tekaPP7 tervr,yl generaH Ben Vl1joen laler van die g0881-
.
f
~er8one ~n Tran8~81 en Rhodseie het ~ndeelhouer8
.
.,'
"
skap geword het.
..
11)
1
1
Die volgende stap
~B
om dselncmere vir die Toorstsl-
lings te "err. Op 1 lianrt 1904 het die voorwae.rdss ""arondsr
12)
persons gehuur sou uord,ln sen van die dagblaaie
Die ooreenkoms
1
~arBkyn.
,
,
tuB~en
die maatekappy en die deelnemera het,
d~rtlen . intersssnnte kl ousulen bevat. Die dee~nemer mOas be-
loof om hom neer te 1&
~y die reels
en regulaslee ~n
'I " ' ~' .~
8~ppy
I
I·I.
die , Kaat~
. ••. • . •••
vir die bahoorlike uitvoering van die t$ntoonstel-
ling te St. Louie of onige 'sndef Plek """"rho'an die maat.kappy kon . beoluit om te verhuis '. Die deelnemel" sou verekoon word
van deelnam8 i in gavo.i van siekte, maar sou in 80 n geval
1
gtJsn so.laria ontvnng nie. Hy sou ook nie to~gelaat word , om
..
ae.n.! •••••••.•••
----------~--.--~------~,,-------8). D,e Yolkestem,18 Jan.1905lBrief van AI! Lewlss aan die radakteur van De Volkastam,6t.
Louie,12 November 1904;9). Die persone was o.a. genl.Ben Vl1j o en,Fra~ Fillis, die
bekende elrku. Bbe~a en l anddroe Boehort van Xlerksdorp.
( Do Vo1ksstom,lS Ja n. 1905; De Volksstam, 6 Julie 1904
en E~o-versameling: Brieweboek,bls.671 Brietvan Knr.
L.de BQar,Coligny,15 September 1945 ean ekrywer S008 d~ur
sy broer P.de Beer gad1kteer. .
.
'
.
lmr. Pieter de Beer 1s go-.
,
bore op 13 J~n.18S6 op die p1aes Bulhoek, distrik'
St. ;rnsburg X.P. In 1904 hot h7 die reis as deelnamer na
Amer1ka me e~ornnak en sy herlnneri~e deur BY broer L.
de Beer v1r akr.;-r:ar l :'\at opteken.) / .
.,
10) •.",. ))e i1.v 1!n11,l I!nsrt 1904. Die ma<1tsmPP7 was bekend as!'
.
The Sou't.!-l _....~ :£.icnn War E:lbibitlon Oompany- en Het Tre.nsvaal
, " lI11i tairo' Spektn1rel. Sir1ikaat, /
Ill' De Vo1ksetem,18 J<1n.1905.lb1J.
12 • The Dail7 Mail, 1 Mn"r~ 1904.
,/ /'
.
.-.................. ...
,
.... 1
.
.
.. , ~ . . . . _.:..l"\ .....
~_
..
,I
I
•
"
I
1
I
,
, 309.
-
aa.n aDder ui tvoeringe deel te neem, ' ~, tensy akrlttellke Ter-
lof vaom! van die bevoegde
nie.Elks deelnemer sou
n
liaal' hierdie. regulaeies
outOl"1t.t,)~"
sslarls van
£~
daartoe Terleen 18
l~)
per maand ontveng.
sou in wsrking tree .er. TIIla! die
dat1,lm _arop dio eerst. verton1ng in Amerim gshou' Is.Dle
I
,
'
ea,la.rls sou 't·v c..kli~""',~ .bctae.... T10:-t..-:Om . homes1! t~en wangadn,g
en moontliko verbrak~ng
\
Va,l1
"
die oore.e~omB te vrywaar.het die ,.
menteknppy baeluit om die helfte van
a. Wnerborg agtor t. hou totdat die
,
~ deeln~er
se salar1a
tentoone~.llina
•
boelndlg
,
.ou word.Spe.l"l. nadruk 1. ook ge1& op dle feit dnt dear geo
durando dl0 re14 seen .alnri.eo betaa1 sou wo~d nle.As 'n
doeln~mGr
dienste~
B6 gedrng gedurende die
,0
bevredigend ge-
..
ag Vl'ord, BOU by C\C..n die end dtlarvnn In bonus van £25 ontvang.
.
,
418
DlfJ mccts-kappy lwnB vcrnnwoordellk vir ... 'Torvoerkoste VEIl
Suid-Afrilm na Amorllm, """",r de"lnemora mo .. vlr hulle terugr dl. e.lt
b.tanl.V~nGf
ve~lnnt, BOU
" ,
die
--.,. -
die datum waarop hulle SUld-Afrlkn
~tr.'~PPY vernntwoordell~~id
"Bol,~kkomodaeie en mediese bebnndeling nnnvaar.
1.v.m. voed-
By oortred1ng
,
ven anigeen van die regQlesiea'aou n deelnem~r By 50 ) lnge14)
,
"
houe sr.lari~ verbeur~
Die voorwnardeB ~B dUB gladnle nnn-
treklik nio cn . alhoewel
.-
daa~
bale werkloa6B
gel6"op het,' het' dit golyk Geof dit moeillk
,
15)
v~rl" ngde gotnl deolnemere te wert •
.
Genaracl Cronjo 1s ook
geno.~er
~n
1
,\
Armes rand-
BOU gaar. om
"d1e
om ae.n hlerd10 voor-
atelUnge te sann deelnae.m.Sy teeO\'1oordigha.ld in Amerim eou
ongetwYfel~ ••••••••
13) • 1;ie ..Vorliii.:\:J~~t.i:n:g;; £ri.d\'ll;!-bou!c. ble ;6'1. (Brief ven L.de Beer).
,
Knr. P. do .Beer ' wc.t aen va.n die deelnom.e:rs
~roB,deol meo dc.t hu119'£9, :por 1DIW,~d ontvang
hot. Di t m<:.g \'Tee. de,t die mnatslmppy ooreongekom hot om ~eer te betnal,maar 1dnn moaB dlt
mondoling gqskiad hot, \'Tent dlt 1. nie In dle
-nUlleblac.ie l\angekond1g nie. '
,
'
ily
l.i<Iil,I
l'iaHt
1904.
"
The
,
R
nnd
'De
14l·
15 • Ibid.
f
"
/
,l
,
•
0'
I
310,
ongetwyfeld groat getalle bewonderaere en nuuekierlges trek.
Om die held va.n Paa.rdeberg, van 11i8 "die koeronte in die, c.tge-
lope jars vol
in lel'1ende lYTle
VI9.S.
t~
Mnskou,
BOU
'Vir die "
Ynnkeea 'n nc.rdigheid g."e •• h.t.Op, hi.rdie tycfBtip het Cronj e
weens die afetervle van ey eggenote 'n
'.
~Bnso.me
lew8 gelei. 'n
,V1neg TBn neer.1ng~igh.id het hom oormeeator.My het vir ay
,
.
lo.nd gBstry en Jdac.nroo'r alles ~erloor. Hy WQ.s te cud om van .
. '
IS)·
.
'
VOCl'9of ~eer 'n beg~~ te :mc.c.k.
Toe hierdio Toorstel o.c..n hom
gemn"k ia, het by 10.nk .daaroor nagedink en ·d.i t met ey ' vri.n40 '
I
bespreek. Va.n Alphen, die Oud-Posmesster-genero.c.l hGt h()1n
,I
geantwDord dnt roem en eerbetoon die honger nie IOU uithou nie
en dnt Cronje tog op BeD of ander manier moes werk.Ander het
hom ueer nangerae..i om die a.e.nbod van dia hnnd te Wys.No. bale ,
~ik en weeg het by besluit om dio aa.nbod ann t~ neem,By het
geen endor
ul~eg
geeien rtie.Hy het wel 'grand en goreedekap
gebco.d, maar In ey jong
~e
s<?u
·dJ.t~hc:.m good
to pcs gokom hot ... , \ ,
nou \me by 'reeds ts oud om daarmee 'n baeta.r.ri to ~.Sy re":
het
gering ..n~+~ min as die EngelQe
. vir hom iets godoon. '
Sy, plnC'. s hot nog ver'be.nde op gallad en hy ' t70~ ,I~raag 'n b~otj.,io
gold vir ey oUdag . bymakaarmaa]c. Sy .krygsJDD.ns.I'OUm fiS.S nog ' BY
anigate besit ·en d:.e.rom hat
,
17)
to 'verdion.
'
I
by daarvan gobruik g""""nk om geld
<-
Hi e rdi.e/ ••••• _.
,.
, IS). Land on Volk,S Julie 1904. Brier van gen1.Cronjo in die
FrenBe · koarnnt ·~tin.
oorgeneem.
daur Land en Volk
.
'17), Land en Vo1k, 20 Jan. 1905. Vorklnring van genl.Croiljo
toe by deur 'n korroepondent van n .
. Amerikaanso nuueblad
onderv~
ie)
Land en Volk,S Julie 1904. Cronje het ongetwyf.ld n1.
,
~.
onder di oeeltde 7oorwnardoB 'as die ander .
deelaamere gego.an nie. \mnt by 'UCs da'n rop '.
uit om geld to verd1an en d1t kpn by nie
•
onder die: omstandighede en ToorwD,r.rdEl s do en
nie. Sy vporwaardss mosB mandeling mo t hom
bospreek gewooB hot, wont dit word nie in
die nuusble,r.ie a.£.!lgakondig nio.One kon ook
nie daerln slaag om v~n sy naaato ot medede elnemers unt nag in / lawo 11, onige beeondox
hade ta varla'y nie • ..' . '
,
.
.,
, ,
---------------------------------~-~-,
,
,
,
,,
, .-
l
311.
,
Hiordio be.1uit het hom nag moor in onganad. laat
vorval. ~y' oorgawa het hom"':1 verdagte paraoon ond6r By le.nd-
••
go nato gomaak, Dat by op sy oudag terw111e van gold py kryg.manseer kon pryegec,
R.S
.I
onvereta.G.nbaarl Dat by as s1rkuege-
. 18)
.
I
norael
ken deelneem aan vernederende vooretellings ult
d10 tragloee ondergang van ey Tolk so 'vrye boetaan, was
•
o~-
I,
vorao. f1ikt Maar met sy beperkto b1ik en gokrenkte g.e. het
anders daaroor gedink.Hy
BOU
om vir homsolf 1n BY laasto
nie aIleen genoeg geld vardian
lewen8~ehoott8B
.to Tooroien nie,
mae r .by Bou .ook in die. goloentheid g •• te1 wo.d om d1.
gru~- ·
.
likhede van .die corlog aan die wereld bloot ~e ' l~ en het ge-
hoop dat
~i&
•
monse watJ hom en sy burgers sou sien,
· daarna
betor .ou b.gryp wnt hull. moos verduur
en wat God 'n
.
.
.
19)
&rma sandner toegeloat het om deur to wor8t~1.
Die mnatskappy het
lntuBB~n ~aarln
BBslaag om genoeg
dee lnemers bymekcer t o kry.Sondagmore ,6 Masrt 1904, het
.
.
.
n~)
eposia1e troin ~naf Braamfo~teiD met 150 Boeredeel~emerBI
wanronder Cronje 'ook was, na 'Lorenco Maraues vdrtrek' waar die
Dounne Caatle voor anker gele het om hulle, na
~ap8tnd
I
te
I
I
I·
I
,
v c:r :oer. Die skip het by Duroo,n QrI.ngedoen ,eri op 11 Kaart in.
die hawe vnn, Kaapatnd gereed gele om die reie
,N9ord-Ame211
rikn te begin.Die more het 200 BriteB dee1nemers
met bulle
,
',
bagneie/ ••••••
TIn
18). Spottendorwya in die Suid-Afriknnn.e nuu.b1Qai • • 0 geneem.
,
19 Land en Vo1k, 20 Jan.1905. Verklarlng Ten genl.Cronje.
20 • The Cape Argus, 11 Kaart 1904. Die Beoredeelnemera het
van dio Transvaal vertrek, terw.yl d10
Enge1se de. 1nemore in Xnnpatad by hu~Ie seu aa.nslul t.
I
I
21 l. The R3nd Daily Mai1,7 Yanrt 1904, Eie-V.r.hme11ng.Briewoboak, b1 •• 19. (Bri ef vol L.de ~.er).
.
1'
,
•
I
,;-
.,
,
I
1
-
\
\
'
")
.
.;
.......
'
I"
.
~
~--
"
,
>, •
I,
,
.
\.
, I
I,
"
-,
•
,
•
,
,
•
'?
.5
J
•
.:
!
I
.!
1
312.
)
bcgasie 'b,y Fl11is se sirkus vergnder wanrvendann bulle die
..
middng jn veraki11ende afde1inga na die dokke ge.tnp het ' o~
22) ,
.
.
skeep te gann.
Die 12 de Mnrirt 1904 het die DouBna 'Cnatle
"
onder bevel vnn knptein S. \Henderson met die deelnemers nan
,
na Amerikn
to bel>:?~~Mie ha~~, ui t~evaar om die lang reia
I
. • :;:'
. gill·
"
.
..
~
..
'<
"
..
Io!ai>.r voordOot die akip ty·
bei:-eik het,
·
. ' ;
net dp.nr reeds .moeil1kheld ontsta.an. D'i e geld vir die oo~o.a.rt ·
beet~ins,
:.'
'
.
.
. "
. . .
. '
.
.....
is
Suid-Afriko. nie m=r in Amerika bymakaar.;gemo.nk •.
' .
.
"
.
:;Cort ned", .die geee1elmp Suid-Atrilm ",er1aat het;' het ·die
·
nie in
.,
l·
f'
'
'.
.
,
di~ekteur ' vQn die~t.LouiB-W.rB1dtentoonBtel1ing
.r...~' d'i o Boer.-Oor10gBvettjlning In p1ek b1JmB die Ta'itoonato1. ~
.'
. ." , .
l1nIlBgronde" te gb.B.Die intrekliing hot geBk~ed op v'e.rii.ok vnn
,
.
"
."".
die .Britae Agent te Waehington wo.tbeawner oangetaken hot.
~
\
.
. omdBt die :Sri
leer in hierdie' vertoning beia~lik' voorge.
. . 24)
'
.
' . ' ..
atel BOU word.
TOG hierdle' nuu!t-:d,1sJiandeelhouers
in Ame- ., ~
,'
tee
rilm tar 'ore gekom het, het hulle 'gewo!er om .hull,,, ·:,i,nteke'n -
.'
\
. . .,
, .
. '. . . ,'.
Bold .tB betn<.l.Na ba1e geaukkei het di~ C\lge~ene." beJtuurder
'.
, ..
:
'.
.
"
'.
. \. ~ ..
van die Boere-oorlogsvertoning
dnnrin
geslnng
om. die out~rl.
(.
,"
..
"'\
tel to
te 'beweeg
OJ;Il
'die p~otes lIt te trek,'D'1e dl~ekteur von
.
.".
dio W&re1dtentoonete11ing
h~t
.
toe ' vir
,
' . 'p1ek
. binne
.
hom~
,
.
.
ie
Tentoonstellingsgronde ac.ngewys . lfa:;:.~ dl t was . re~dB 't a lc.a.'t'
•
L
•
.'
om iiio 81 tu~81e te,' red:Die perso'ne was , nie bere,iA ,om 1'\11' hlar'. d1e/.
••• ~ .
... .
,
----------~. -- .~----~------~;~
. --"
22). The COope
"
Ar~e"l1
liaD.tt 1904', Die voorBteUingB BOU BO
gatrou' as .moontlik wO'ergegee word, Do.arom 1s daar· burger8 . 8ow~1 · aB BrltsB troe- .
,.'.
' pe snamgeneem.
. ,
"
.
23). The Cape Arcus ,14 Haart 1904.( Tydtnte1 vun die Union '
·
..
.
·ccone . Line Ilnateka.PPY).
24). Land en Vo1k, 311laart 1904.( .Onder die. 'opokl'iU p .... por.
c
,;
\
logs Vert\ooning gast nlst 'door." J:.,:,
."
De Vo1kBBtem, 18 Jan.1905. (Brier vnn dio a1gemene hestuurder,A.LevlB.a ~n die rednkteyr van D.
· V.S., St.touie, 121i10!ember 1904/.•
.
,
'
./
I
"
.
,
,.
-
,,
313.
.
.
die voorva~hulle geld in ao
.
25)
bel~
n wis.sival1ige be.iihe1d te
nie.
Pogings 18 aangewend om die geld van eldera b,Ymekaar to
•
• kry , maar dit het ook m1alUk.Tos 4ie Douane eaBtl. teen)
.
dIe end van April
26
irirs inl New Port' Newa And. het
mf' ~
die Oorlogsvorton.l UL
Die aigamons
~
had om d1e
.
'
nL ga staan om in dulo to stort_
.t-
.
I.
beBtuurd~r
.
'
het sIege 750 dollars
.
. in ey ask ge-
n'di~e u1t~at1ng aan te akaf en 1n d1~ behoeftes
.
. '
27)
vaD die doelnemers t,e voorslen.
'
Goneraa1 Ben Vi1joen het dsde11k na keke1ko vsrtrok
tG J by
sien in wntter trcurige posiele bulle verkeer het.
Op hlerdl0 atadium het 'n eskere Ynr. Keyer
die maatskappy van
persona to
.'>.;\.
b~weeg
n
~
vera gatres en
geuiss8 ondergang gered deur askers
.
om, ge ldel1ke
b,ydraes vir die Boare-corloge·
vGl·ton1ng 1n te samo1. Jiy het dsorin, gea1ang om 100,000 dol.
II
lars bymekaer to mask en
,
DOU
-'
Ron dle 'vertonlng deurgaen.
Gcnsro.al Viljoen 1s gotelegrafaer dat a.1Ios in orde ";1. en ·
..
dnt by moea terugkoer. Dit het by .gedoen e~ B~am mot dio be.
etuurdor het bulle in alle . ems 'm13t die ,oorbereidingswerk
28)
begin.
Ditl.~ •••
..
~----~-
-
._-------:----
25!, De Volksstem, "18 J'an.1905 ..
blBe.~9 .
26 • Ibid., R1e-VerBamol1ng, /Briaweboek,
~
,
en 67. Brie-
;. we 'Van ,L,de Beer.
,
( c
27 ) • De V01keatem. 18 Jan.l905' Brie! van A.Le~i. aan d~
,
r'qdsktour vnn 'De Volla!atem,
et.Lou1s,l2 !loT.lg04.1.
J
28). Ib1d.
~
,
-.,
YOi
,
\..
.
I
i'
'
,I
'
/'
I .)
I
I
/
I.
\
,
.
---
"' I
'"
c.
\
/
•
\"
-
--
..
I
I
..
314.
•
lallk
Dit het ba1e
«
gene em om a1 die benodlghede aan te
koop, die Boerekamp deeglik in te rig en die dselnemere be.),
hoor1ix vir die vertoninge at' te rig.Rer. op 17 Junie 1904
kon die aerete ut tvoerlng gegee word,list hlerdle aerate vertonl~
ws die
n 80m van
Buk~e8
15,000
•
I
van die Boere,.;oorlogavertonlng Terssker.
dol1~r8
•
is daardle aand Ingeeamel. Honderde
monee moos saans afgew,rs wQrd~ omdat daar nie geneeg sit"
.29}
plak vir almal was nie.
I
.
\
"
Generaal,Cronje was nie Ben van die la1era ·of anndeslbouer. in dio' ga.alaknp nio. I~ werklikboid 'b.t by .a.n•• y
. ouderdom m.o.r In beskois a£l.ndeel [Len die Boere-oorlogsverto- .
ning gohod. Die ro1 wnt by gaapae1 ' bet,wns om driekeer par
,
'
,
dog to pard 4eur dia ring te r,y.Hy ,w.ord daar san dio publiok
voorgsstel o.s Generaal Piat Cronje, die held vnn Paardeberg.
Danrop word by oorverdowepd tougElJ_u~g.Hy salueer. nie, maar
,
' 30)
hn.a.l op OS ' Booremanier eerbiod.ig sy hood sf en ry. d.f1~ weer wag. Genera ~ l
Een V1Ijoen was d1e' bevelvoerende off1aier
,
\
vnn die troepe. Eehalwe dis vertonings het ,by ookn museum
,
'
31)
mot Bekere beaienawnardighoda ui t dia oor10g ~pg.rig.
Dui- .
,
sende mense het hierdie voorwerpa besigtig en' dit was n goei.
bron,! . _••••.•
29). Da Volk.atem,lS Jan.19051 Bededeling van Uevr. Raptoin
. . Jack Hindon, liiddolburg,'l'mnevaa.I,Junie 1943,aen ekry- ,
wer.
MBvr. Hindon het S62m mot hnnr eggenoot die gseelskap
vergesel.ln Ame rIkn het baar esgenoot nou kantn~ met ganl.
6ronj e geba.d, Sy het hom ook goad geken.
:
30). Da V,o lkoatem, 6 Julie 1904. ( Gonl.Bon Vllj oen ""n 'n '
bes ondere vorele.ggewer vnn die 1I1Uewe
Rotterdama6 Couront" lioord"'Amerilm}J ..
Land on 'Volk,S Julie 1904. Oorgenoem ui D.V.S!I
Ele~VarBamelinal Brieweboek,ble.19.(L,de Beer . '
31). Ibid.
,
,?'
)
'0.".
h ot by a'; aakboaki. Imt g'edurend. die oorlog '
in sy sak deu~ In ~oeel deurboor is en sy lowe gered het, die 'vIag wnt die vrouens Van PretoTia
nan BY kommando goskenk het, die wa van Jan Joubert, ens •• , ve r toon. !
" II
!
,
\
"
,
,
-
)
315.
bron 'fan Inkomste want daar' 1e 'n klein toegangsgeld gehet.'
Die vertoninga WQs ' nia alb· dag di ••• lfcl. nie .Elk. derd. dag
is daar 'n ~nder gaveg u1t d:e aorlog Toorgsetel •
32)
. Gedurende die rei. na Amerim het genereal CroJlj e die
. 33}
. I
weduwee Johanna StI!r.Z,sl,
wat 'n mt;'depsss9.sier ne, ontmoet.
Dit 1s reeds 'san board
d~e
'
Douane Castle opgemerk'dat die ge34 J
.
1
neraal groat planne in BY. leap geha.d het.
Die vrlenampsI
,
bande ie in Amerim hegter gebind en die verhQuding het verder o~t.. ikkel tot liy" oP 28 Junie met haar in die es ve:rbind
.)
1s.
,
,,
.
Dl~
.
'huwelik 1s v,c lgsns die
pro~edure
van die Nederdui ta ..
Hsrvonmde of ' Gereformeerde Kerk, waarvan hy .lldmaat en vir
,
36)
'
.
beie jare' ouderling was, vdltrek.
Dis plegt1gheid, het die
mare plaeegevlnd on slegs
, 'n paer brul10fsgaate
was
vir die
ontbyt aanwseig.Dle resopsie is na die mlddagv~rtoning binns
die
TentoonBtelllngB~ronde
37)
, 75,000 mense gehou.
32
33
34,
35
in teenwoordlgheld van ongevear
-.
•
.,
Genoraal/ ••••••
nd en 9 k, 8 Juiie 1904, De Volksstem,6 J~1ie 1904.
• Gebore
Walter . Sy was 16n Duitse ' afkoms. ,
• Eie-VersamGlingIBrieweboek,
bis .19(L.de . Be'er).
'
Nr . '. 17429, Hooggerogehof ,Pretoria. ( Boodel ven '
• Bo.del
.
wyle genl.p.A.Cronje). .
.
,
36). Prof.Dr.S .P.Engolbrecht, Eeufesa-Albwn van die Nederduitsc
Hervormdo Kerk van Afrika.18i2 - 1942,ble.24. Cronje .~
vad~r was een van die grondle~rs van die Potciofstroomg~meent~ . Vir jare lank was by oudorling , 9n twsns l1d
van
die Algemens' Ksrkkomm1ssie.
4
'
I
,
-
lCie"vE:rs~eltng :'D,;;,i e~eboek', bls. 54.(Briyf van )Lnr. ::Jchs,f ter} •
Cronje se ekoonvader ,Johannes Hendrik Visser (jan
Boomplaas) was ook , jaro lank oudsrilng ~an diseelfde
gemeents.Cronjo .hst (tUB Hervormftr groot geword, maar 11E.
die KerkVeroniglrtg lldnaa~ v~n die Ned. Herv.ot Gerer.
kerk gewnrd en jare lank ouderling gewsss van die go-
'. ,
,
.
L
-7,
(
)
mf'JEmt-; i.ente:rsdorp. · ,
37) • Eie-Vereameling:Brleweboek, blse.47 ,on, 48.( Oorspronk, like brief van Mildred Bateman, N&~laendept.,
St.Louie OpenbOre Biblioteekj Olive, 13 th
and 14 th Btree!s; St.L,oUls,~O.,April , 20, 1943
,,
nan akrywer).
..
Op ve:rsoek van krywer het J4oj. Bateman 'n ~oe,­
rantui tknips o2 ' met 'n verslag van genl.CronJ e ee '
hUl1011k
saamt,°;)stuur.
Dit lecr;. as volga ..
,
.
,
.
\
_~..:......--.I.
\
,
•
___
J..
\
I.
316.
,
Generanl Cronje en BY eggenote het binns die Tentaon,
stsllingsgronde in n 'goedingerigte lokaal Pulle verblyf ge-
-{
'had,Trou enn 8y Boe~~gev~onte8 het by t1m1dd8 ~n die gewoel
I '
en ge~~s elke mor~ vroe~ ' uit die Bybel selee. en terwyl
/'
.d1e nDder menes nog gsslaap het, het by met BY swanr stem tot
,
I
. groat e'rgsrnie van ' ex eggenote 'n pao.fm•. of gseo.ngvsrsie ul t38}
Sy kon ho.a.r nie met llD.!!.r JDll.n 88 g odsdlenstlgheid
, gedreun .
,
vereensslwig nie. Ranr ligsinhige opmerklnge en spot oor die
mo.r:".er wa£'.rop 'by ey God gedien het, hat die generaa.l Be laws '
,
op sy oudas ba,i o
,
versuur\~ikw;'ls
hot hy 'sy ,llYbei ' onder iI~e .arm'
eene~ •••••••
37. (VElNotG],
dld type of rugged South African Boer r&oc, Ga•
I
·neral Plat A.Cronje, this morning will ms.ke hie last sUrlender. This time it will not 'be to overwhelming ' numbers
of a.rmed men, but to 0. uomc.n, lirs.Sterzel, from his 'own
country, who shared with the ,Boore ' their .1 oye in victory
and their sarro,"" and deprivations in defeat. The. 'n'edding
' will ,take place ,in the Boor War Camp at the Wotld'.
Grounds.
..
F~ir
The o~remonY will be private ..Only n fe'n' personal friend.~
will be presont to witness tho Qua~nt ooremony,which
will be in aocordance with the oustoms of the Dutch Reformed Churoh,and will be impressed for all timo upon the
memory of ,those t..fh o witness' it because of itt 8 simplibity ov~rshadowed by a solemnity grand in its significance.
There ~ill be a few guests at the wedding brealfaet. The
geneml went to ohurch , os ie hie I custom, Sunday morning •.
The remainder of the day was spent in ths o~letude of
th~ privacy of his apartments ct ~e Boer .~.
"
The geneml end his bride will hold a ·grand wedding reoaption after the 3.30 o'olock performance thie afternoon.
They moet cordia1~ invite all tho visitors to meet them
and shnke bends ••• Those who know and admire the grand
old .nan ui11 certainly ·not. miss the opportunity of' being
. present to great htm this afternoon and ~lsh for him
and hie wifo many years of happiness in thoir nett estate.
Three braas bands embracing a combined strength of 136 men,
will be united for the oooasion, disooursing the .yedding
march and other airs.The bands o.rel Staats" artillery- ot
the Boer War Exhibii,46 pieces.Filipina Soouts' band,
.
50 pieces, ~nd tho United States Indian band of 40 pie.
cas."
I.
,
38). !.ievr. Jack Hindon aan skryvier, Junie i943.Knptein Jaok ,
Hinden het gene ranI Cronja sa Harinneringon opgotekan.
Dit het in' die Brandwns,'t an 15 tug. sn die, vo1gertde ~
nommers vorskyn. .
,
39). Ibid., Ele-Versnmeling. rleweboek, b1s.43. ( Brief van
Mnr. V&n Oost~, Jorissenstrnat 593, Pretoria,
12 Fobruarie
1943" ann skryw~r).
,
I '
"
,
,
,
\
,
'.
)
"
.,
,
,
,.
317.
gen. am en weggostap' om In dle
s~11to
en ofsondarlng oy p11g
40)
,
te Yervul.
Dgaradeur · ay
het hyn
le~e
be~ndere
voorl1etde vir '
dle knmoro g.had.Hy wn. oltyd bole g.ul11lg omn portrot von .
hom te Innt neem.Gedurende tussenpoeBe Wnnneer by nie nan die I
vertoninea,
-- het,
nio, h.t hy dlkwol. foto's von hom
de~lgeneem
Innt" boom , d1t dan ondertcken en non die nuuaklerigss en bo. _
41')
, \7ondemara vorkoop • . Sondng vms vir hom
In
anbbo.t en' l'Usdng.
Hy het gereold die ,o ggenddiens bygewoon en di e r ea l ven die
42) . .
atll deurgebrlng.
.
I
dAg:
.
Wanncer sekaro soktse
in die nobyhold von.
,
di. Tontoonotolling.gronde opelugdien.te sehou het, hot hy
c:."oonl1k to.setree en .Eirbi.di/l sy ..... rtb.~lk.ll tJ 10 org.bool .
en
~ot
ontbloto hoof deur middsl van In talk dl0 »reke aango-
.
hoor.Dikw.~s het hy von hierdi .. g.l.enthoid gebruik gemnllk
O~
by monde ' van BY talk 110
tbj ta apreek en hulle met
8~rB
.
,
43
goestelike verm£lninge by to otllc.n.-· -IIy_ hot "n heil,ige opvatGOdBdle~8 in
. " • ting van
••
•
ond~rdepko ndeB
•
die nlB_m.en g.huld1g en het nooit mot
44)
'gospot of bulle vorng nie.
.
. I
•
"
Dle buitelnndoe pore het hom boi •• t.rk uitg.lllllt
"
,
\
oor die, Boere-oorlogsve.rtinlngs.
Die Fro.ns8 hali
generne.l Cron-"
,.
Ja nia hard
.da t Europa
"
~ eoordeel ni~.Hulle
toe
dnnr
n' knne
helda toegeJuig het. dog
het 'dit Be 'n sknnde
b~.skou
wus ~m to h~lp~alloen die Boers·
n~ko
Bedoen het om die
en die hele Boerevolk in die gssig gostaar
. "
pet,
-
rami> ""t hull.
a~
.
te vend
nle/ •••••••
• Eie~VerBnmolinSi -Briew~boek, ~4~3·.------~-----------41 • Movr. Jaok Hindon ann Bk~er.Junle 1943. Genl.Oronje
WBS altyd lief om foto's ann persona te gse.Gedurende
Die Esrate Vryheidsoorlog het by ann kol.Winsloo n portrot BS o.o.ndenklng gsak'enk. ·
. I
I
,
42) .Eio-ver.omeling'llr1e\70bOe~bl ••• 47 en 4e.(lldat vlln 11:11. '
..
I
dred llll tel!lWl).
43'. · ~evr. Jack Hindon ' aa n sk
ar,Junie 1943.
44). p..~~CronJe,. BeUn van 'genl.Cr0r:Je o.o.n akrywer.
( J
,
"
-
-
\
-'-----'--
•
I
'1
/
/
.\
,
"
I
.
•
I
I
~
/
45)
nie.
318
'-'
Ook AmerikaanBe blaa1e hot met groot droefhe1d ge-
skryf pmdat n man enos Cronje op 8y Qudag aan 10 ~ Ternedarende. vartoning moas deelneem.Die EngelsB blaa1s het tot BOTer. ·
nog geBwyg.SlegB die radikale 'Star" , to Londen het 1n n ar,
r
tikol diD vraag gestel
, ot die t ontoonBtellingBbe.igheid dan
worklik
80
BOU word t
Ternederend was.As hulle na hulle B~n~le e ~ vra
'\
"
sOU d1t asn die lmnt TBn die du18'E1nde Br~ tB,e Bol-
dnta waBS wat' sedert die einda van die oorlog bly 'eou gowas8
"
,
het om naa. Cronje op , te tree. V1r
n ' p~r
.jie11nge per 4Ag
"
hulle no. go eddenke van d1e be.tuurder gaw1111g weoo om
BOU
,
46)
'Epge lemo.n of Boer t o weee,
Ook in nnde r Europeee lande he t geeedritt1ge vr1end. van d1e Afr1kanerB gene raalB V11joen
wY~e
Cronje Be handel-
me t verdriet en afkeur bOjeen, Hulls bet die Afrikaner-
-
Beak boie kwnnd gedeon, WnntlII
,
,
e~
,
..
,.
'-
lIen vers '-1nzelvigt III to 'gou daze' oirkue-BoBl'On
,met het gehele volk.Dit is dom en OnjUiBt, 1k
wes t het; maar hot 1s zo. Die mannen hobben
mee r kwas d gedann nan de aympnthle Toor de
Afrikanerzaek dan al het gssohold en de verdecht- ·
making van de Engclsohe .pers'.AlIa bladen, v:oor- \
al in Zwit.erland,d1. altijd v09r de Boeren
\
ziJn, roepen Bchande ,over zulk een optreden.
En de EngelBche per. - ik bedoot ' d1e der Jingo's - v1ndt nntuur11jk d1e art1,k elen .... n
genot.11 47) ,
,
.
!
;,
to~ d1~
Die Tentoonstelllng .het
aang eh~u.
1904
'45 • Do
48)
end vnn Novamber
"
Op 12 November 1s a1 die roerende eiendom
olksstem,6
U 19
~~q4J Lnnd en
van./. • . . . .. .
yolk, B tUlle 1994.
46' • Ibid.
47 • De Volksstem,lO Augu.tue 1904.( Londen •• beriggewer aan
,
"
.
die z:edv.kteur 'vnn De VolksstemJ.
" I
48). D. Volk•• tem, ' 18 Jan.19Q5.( ' Br1.r ,van A.Lewi.),
\
'
1/ ,
Elo ...VersBlllolings
:Briewoboek,
b1a .67., ( 'Brief v.L.dtJ E ~H;. r).
,
,
\
,[
•
,
•
\
.;
" I
"
"
,I
!
mantskn~py
per publieke veiling Terkoo~. Die manto '
,
49)
eknp~y sou op 30 November 1904 in 11kwidasie goan.
Die
van die
"
deelnemers met ultsondering van generanle Cronje en Viljoen
hat ta
na
Philadel~hia
Llverpo~
n Nedarlandaa
in die ' Friesland.
vertrek.
Daarvandoa~
aki~.
het bulle per train nn Lon-
del. gerais en met ale, pBBsBslereboot
, I
Io~lc
die reis na Knnp·
"
"
stGd Toortgeslt, wncr
hat.
gesta~
,.'
~j
50)
I
'
9ronja wou nl's no~l no.. Suid-Aft:1ka. terugkeer nle.
Hy was vnn
p~cn
om nog msar geld te verdien.Met twss Tar-
,
51)
skillende parsone • »nre . BradY en C.W.Wall
• hot hy nuwe
kontrnkte r~ngesnan om a~n aDder vo~rBtel~ingB deel te nsam.
I
BradY was van plan om nan die begin van 1905
.'
".
~
groct '!'oor- ,
atolling uit die Anglo-Boeroor1og in New-York te hou.Ongeveer
dulssnd persone
' BOU
hieracn deelneem. Vnr. Wall wau ~enernal
Cronj e eers na Kansas ne~m om d.a.ll.~ ~ tlandae,gse vertonlng t,e
hou, danrvandoan vir
•
S8a
wdke nn Chioago om dan tean die mid"
del ·v.an die janr New-York en
war.mbronne tB besoek.
dl~
meer oortu1,ge~d
Knr. ~radY se llo.nsprao.k was Baker
di. van be.tuurder
,
N~w-York
W~ 11.
want vroeg in 1905
Amerikno.nBe nuuBbla&ie
CronJe' in
I
het.
~oegeBtaan
'"
Ei~-VerBamollD81
531
BY
I
49 ,De Volksstem,' 18 Jan.1905.
•
as
wao.r by In onderhoud ar-.n 'n beriggewer Ta.n eO,n van die
"
~o
~s
.
,
~
wa, moeg/
nou blykbaar
••••••
l
ble .67. ( Brief van L.d.
lleer).
Briew~boe~,
51). By het na Knr. A.L~18 as o.lgemene bostuurder Tan die
mantsknppy opgetree. I I
52). ·De VollcaBtam. 18 Jan. 1905. ( Hollandse verslaggewer
,,
aan\,die V01ksa~.r' 19, De""mber 1904).
53). Ibid. :
,
/
,
.
r
.
,
I
"
I,.
1'/
" ,
/
I
I·
I,
,',
j'
J
(
I'
. L
.,
52)
'.
I
I
~
I
moeg vir al die vertonings en ,het meegedeel dat h7 na Bu1d-
.
Afrika teruggaan omdat daar geen godvre.ende ge •• in Am.r1ka
to'
.
seh',ers het n1e.D1e AmerlkanerB ""s ie druk en j>ee1g.T'e die ,
,
vraeg san hom gee tel is of die Republieke in Bu1d-Atr1ka weer
sou beetaan, het hy geQntwoordl~
>-, ,
,
IINee, . noo~t..
.
.
Danr heb ik geen hoop Toor,otachoon
het mogelljk iB dat met ' een Vereenigd
Zuld-Afrika de mensohen weer bun e~­
gen vlng mogen waa1jen'. 54) ,
,.
,
Van Amer1lm het .. Cronje 'n kort beeoekie asn
gebring
en
4o.amB
DB
55) ,
~ropa
sy geboortsland, teruggekesr.' By en
BY.
eggenot. 'het hulle op BY plaa'. Palmietf~nt'ein gajn , ~e'.tig
56
om hulls lSQ.sts lewenejare bier deur te br.i ng.
'
Die daaropvolgende Jar. het hy hier op ey
SOOB
'!l
oumene geboer. 51' tweeds huwel1k
~B
~laae ' maar
,
'n mi.sluklclng.
By eggenote hot sy lewe baie onaa,";8eil':= gemaak. Haar ligsin'.'
nigheid e" "pporvlakkige godBdienBs1n was :v1r hom 'n gruwel '1n
die oog~ Vir u'r e het by hom
80me
atgeeonder om hom in ey
.
'
" . \
geBstellke lews to verdlep en om onnodlge twis ~e
' Ba1e van BY. tyd
e~anndag
57)
•
ve~.
het hy nog Dan BY b~erder,y gewy.
.
By/ ••.•...
•
541. Land en Volk, 20 Jan.1905.{ Onderhoud van ~ xme~lkannee
vBfBlaggewer. met ganl.Cron, JeJ.
.
55). De VolksBtem, 10 AuguetuB L904.( Reynold. ee koerant
het hom in Amorim 'n brier geBkryf om ta vra of
by dour armDede genoodsank was om aan die Ten•
toonsteillng deel te neem. By hat geant~oord
' dat hy van plan wae nadat die TentoonBtal11ng
gselult 1s, n kart besoekle aan EUropa te bring
al) die nuusblad 'dan BOU baBoak .11
'
Kevr. Jaok Hindon &en akrywer.Junle 1943. Dit 1a asker ,
dat hy gagaan 'hat, maar in die Suid-Atrimane. DUUSbloa1s kon ons nle besond'erbede hleroor vlnd ,nle.
56). Eia-VarBamel1ng. Br1ewa,\>oak, ble.67 .( Brier v;L'! de Beer).
Ibid., blaB.52 tot 54. (1\ Brief Van ).{nr, Sohetter.
)
.
57). Ibid., bla.68. Brief van MDr. H~L. Sootti Vlakplaa8,
'
p,o . BewlYI 21 -9 -45 ..
Xor. Soott 1s 'n skoone8un van P.A.Crauje, anigate nog lewen~e veun v~n wyle gunl.P.A.Cronje. ~le ssgewene ie
deur BY skoonvader verskaf sn deur Krir . Scott wat onder'!VYssr Is', neergsekryf.
I
,
"
, .f _
,
J,
I' '
321.
,
lak8~eld
Hy was nog bale ,deeglik en prssisa met ,BY wark.Van
on alordighoid hot by nio ,gohou nio.Allee moea doeglik ga,d oon
word en elke ding moaa op sy plak weese Van nature wae by haas-
•
tig
' en kwaai. Aa ay bodiondoa ' aoma hulla, 'pUg nrouim hot.,
kon
n
mens, nog diktels BY bards stem
58) "
,,'
gspraat het.
:-.. .
hoo~ · a8 by
,
I
\
,
,
\\
met bulle
,
'
'
By was In hulpv&s,rdlge man en het BY burs net WBar
59) ,
.
' by kon geholp.
'
Sy godsdienaain het nooit by hom verflou ni •• ,
'
Hy waa ' lief om baie vroeg, op to ataan. Voordat by met die dag
ao "ork bag in , ' ' . hot by oy Bybel ga1 •• a en in ay k;&mar BY
atam in gabad v"rhaf .Bondae het by geroa1d hu1ogodadionB go,
'hou
en dikwela by sy buro die m&redianBto
bygewoon.Hy het ge-,
,
,
'
8
nngmE a ~vieri n ~
, r e eld die
' /
.
in dis Ned. HarT. of Geref. kerk ta
Venteradorp bygewoon . I:YbwRs ooderling ,en het vir hom in die
dorp
n
ke rkhuis gekeop
~r ~
•
gedu~nde . hler-
en' BY eggenote
die ty,. , tuiagegann hat. Aa 'Iiy me1;- s-y l10rdekar dorp-toe
,
•
"
"
.,, '
, ', • waa by altycl. baie lief om hardop goanng-of 'paalmvoraiea
,
'
'
to ait ' on ai~. In die omgewing het by gewoon1ik by die b~\ '
grafniss8 as koster opgetree l. By kon n . treffen4e lYksreds .
"
hou en by dio grat het by altYd ay geliefkooado Jeaang 182
60)
I
lae. t sing.
,
.-
"
By was liet om saena en am&r's ns Tl';'oeg BY pyp te rook.
f
ABby be dg _a met ..ork.hot (l1I gewoonl1k gepruim'Oy dio
..I '
, '
.
pIaaa/...... .
:drie'fieboek. 'blee •. 52 - 54. ( Briel
/
Jl:nr Sohoffer h
( Brief
van
H.L.Soottl.
,
.,
58). lIlie"Versa.meJ.I ri,i.:
,
Ibid •• ble. 68.
'
59). Ibid.
60). Ibid.
j
t"' ,
I
I
-,
,,
,
I
Still e 'USP1aab;:a n die dOde:
Wnnr my ook.' een wag die graf,
eind.raal van ve .~ rlet
node,
e.v.
h i er val ee rie ' !DJ reiekleod
en nt,
(
•
i I
J
"
,
\
\
/
•I
,
.
..•
~l·
r
,
,
,
TaD
"
,
,
.
,
.,
I'
I
,I
,
plaaa het by' veldakoene en F~'-nreelklere ge4m. liet ][erateea
\
waa dtt ay gewoonte om ay Id~p"k aa,;, 'to trek, BY perd op te
,oaal en dan lange die Schoonap,xuit 0.1 ' dio huioe na te ry om
BY vriende In gaB~ende Xerateea toe te wens. Die Jong launs
,
ho~
moe. dan oral langa, die pad opanal en 4io toertJie met
,
'
J
I5Y he t oral vnn die lekkernye
,,
allBmry,
61)
drink, ,
,
genie~
en ' kotfi. ge-
I:
0'
Met die
ou~.rdom ~~t a~' krog
en
,
geeondh~id
ook
BY
J
g.l.i~'-' ',1 .
del1k afgenoem,Hy ,het naderhand bai. owak g ....ord BOdat by op
.
62), '
4 , J~lio 1910 ay t.etament in ~rda ge~ring het,
Hy was nio
•
ryk'nie, Sy boede ~ het n totllla, wnarde van £4,260 - 16'9d,
,
6~)
"
,
l)edra.
Geduronde die lal;sta pa.e.r mae.ndo van '" lewe
"
I
J
to. by
reada l ank op ay aiekbed neergeklu,1eter was, het by baie pyn
,
'
'"
64)
verduur,linar di t het by met gedul4.. e,D tevredenlieid ge1riL.
\
o
.
,
0'
In d'1s nag van Snterdng, 4 Februarie 1911, om kwart,o,or een,
,
het by in , BY 75 ate jQar san
,
n
~)
8anval van ,beroerte beswyk.
Di e begrafnie het die vo1gonde ·dag op ey plaee PnlI
miettontein plaaagevind.Vroeg die more het tamiliebetrekk1n-
'g e , vriende "" ,belanga,t ellendea ' uit alle oorde op~edaag
"
,I
beWY8.D8~
om die laaate ear aan die ontslape generaal te
I
l'
•
. .. ,
Kynhardt van Venteradorp, indertyd medekrygagevengene van J
genoraal/ ••• _ • •J" .
61). Eis ..Versamelingl .B'r lewoboek, . bles. 52- 54 en b:la. 68 •
. 62)( Boedol.Nr.17249,Hooggsregshof.Pretorial Boedel van w,yle
g enl.P.A.Cronje.
.
Ibi·d. c
. , .
64, • De Volkeetem, 7 Febr, 1911j The Klerkadorp lUning Record, 10 Febr. 1911, The Star, 4 F.bd1911. . I
63!
•
65),
'.h. )
\'
I~id.' BOede~}/r. 17~49. \ (
,
,
'
'
-
,
I""
r
I ./
i; ::"
.. ,
,Ibid,; ) 'o i,
.
, ·f
,
,
t ,
.1.
,
(
,
,
,o
,, ,
I,
, I
0
"
J
,
"
J
"
\
\
(
"
•
•
1
I
",..---."
.....
, ~-------------
,
I
I
,
323, ..
,
,
.
"gene,aal CronJe op St.Helena · , Iiet by 'die woonhu1e die lyks- .
66) .
ride na lUt,nle141ng
TnD Amal'
4 ",ere 12 gehou.
Kiema het dio lyketoet van ' ongeveer 500 menee"
I
.
,Bomm.ige' te Toet ander te pard, gevelg deur O'1 '}g8V8er 80 ry.
,
67)
I
6" )
"
tuie agtor die lyke_,
oor die -oop veld gratWaarte gege-an.
I
,
In die late
, ,
~"".iddag
.
' i8 die 8toflike oorskot
..
va" .ge-
I
netaal . Cronj e in dieselfde graf 's, 81 ontelape egge"ote tar
..
69)
ruste ge1&·.
,
)
.
)
ooooooo~ooooOooo.
.
I
j
,
'.
I
'.
Tan 11, zoam met die
Ga"araa1 Cronja het die tOppUnt
,
'Blag van )(agerBtcnte~.l_ berti'lk toe by, reeds Tier..", en - s •• tlg
.
.
Jaar,. oud waa. By bests Jars, wal a1 agter, d1e,%U8~ en van toe
,
af het d1 t met hom steods afdl1i.ond- gegaan •.
..
,
.
..
66). De VOlksstem.
'l
}ebr.
1911 •
I'
'
II
.,
Na/' •••••
"
Sqhlk Uw om uw God te ontmopten.·
,
.67). Tho nerksdorp Inning Reoord, 10 Febr.191f.
D1e lykswa 'WaR In waentjie wat van die heer Geo.Trade: Tan
Klerkadprp geleen 18.Bo-op die waentj 18 18 'n "tir~o'og geplaas en die k1s ,daarop neergselt.
,
Die draera 'WB.B almal saune, atiefseuna en klel~8~unlll van
genl.Cronje.Hul1e wae die volgende.J .H.CronjA,P.A.Cl'C'nje,H • .r :CronJ a, F • .T .C.Cron,Je,D.G.
Steln,J .R.BaE'BOn,J .H. ~T" ll',.H.J .Visser,Jnr.; P.A.Cron.1l,
J .Soon, P.A.Basson en John Sts'rzel.
.
.
.
, , 68). De Volkaetem, 7 Febr. ' 1,9 11,' The nerksdorp. Mining Record, 10 Febr. 1911.
I
69)
,
,
.
'
i Vg1.
foto van' sy la"eto 1'I.i.plek, !. Z.
'
Grafopskr1f op. die graf van Pistsr Arnoldua Cronj. eb
'Hester Susanna C~onj~ ( ~eborB Visser), Palmietfontein.
,
"
:
'
I'
I
Die weduw~. CronJ e ( S'Ge ~el) hqt hom nog etUb Jare oorleat.
\
:'
\',
...
,
,
.
,
,•
.' I, I
,
I
, /'
!
"
\
\
'
"
'j
-
•I
.
Nn
I
,
Kngo~ ero~tein
h.t
Or
atwagtondo
h~ding
dnnrtoe
ooraw gawooB dnt dia o.rtyd"eo
onvorlkrolck. kr7gl11111D vor-,
.
~
p11g WOI om vir dio Briteo mag torug te trok totdnt
811040-
llk pp dio '0'0110 vnn d10 MOddorr1vier omaingol i.; Hlor hot
,
by~
tiondnage. otT7d geTour 'O'Ot d1. bowondering Tnn d10
I
w&ruld nfgodw1ng 'hat,
D10
.
,
vornedo~ende
h~t ~y
oorgnWG
trot8e gee. gakrenk.
gg.-
In BY bcUl1ngiki.p hat by eo 11)tone in d10 verl{ldo t ....
a,. goa.to.toa-
lObf dnt by [Inn MHuB1naD1aB bag1n 1y hot.
.tnnd wae nnngotno. D10 dood van BY .aun .Andria. on d1a
.
,
ronkB10 dnnrvnn op ay TrDU wot Mnr g •• ataUk gOk:\'onli: hat,
,
.
hot hom nog maor BY owewig
1nnt
v.rloor.
,
I
,'
Na IY bnllingaknp hot by 'n aonBnma lowa go17. Sy ag.,
gonota hot nooit "aar hMr.olf geword nio. D1 t hot hom gokwo1, "",nt B= met ho", het. ey dle b8leg daurg""",,,k, hOll
in
-
ay balllngeknp
vorgoaol on BY o-;'niinmo• • lotI godool.Hnl>r
•
.'
dood "",e d10 druppol wnt 'ey 17dansbakor lnnt oorloop hot •.
I
•
"
, ondor BY 1nndganoto woe by
hot hom vormy., Dit hot by go... ot.D1. ooneaomha1d na d10 do04
I
Tnn e,. vrDU wo v1r hom to vool.Ry
. ,
~ vo~t~ p~reoon.Bn1.
~cu
"ag vnn d1a vorlado,
= r omdnt by roode 'bud WB, ' hot d1a tookomS hom ook nfgo.krlkoAl d1a a11ondo on· ontber'.ngo
,
WQ
' f "
t by mooo 4eurataaD.
.
•
hot hom ook l1gg-=nllk a'lngotoa. ' Hy hot nid moar otuk ge-
v~al n~a.
By
gao.taotoo.t~nd
knlm g04ink n10 ,Ry
ganfd nb on
h~t
\mO
hat
Ter~wnk.H~
.'
noo1t vorotnndol1k bultangewoon be- .
80"001011.1:: vinn:\s gorang••r nog voordnt by
001' 'n aw d1ap ,1II>:;041nl.
.... t. ' ,
.
,
II
.'
Ondar sulko
DQ
Amorikn to g""'D om
Ip
C,OJI
,
,
' 'I
r
omot-~nlghodo ~ot hY ho~ lnnt ~";"'t
\ .
om
hat nle meor
_
,
dl"r, vernadoronda vooratoll1n "
'j'
doo1( ••••••••
/1
.
'
l
,'
/
,
\
"
\
,
'
,,
I
\
.
-
,
\
"
,
,
•
325,
-,
,,
"
dael 1i. no"", Teen h1erd10 tyd kQn by d1. govolgl van ao 'n
I
.tap
n1l 1n_10n n10. IIy hot .... n d1 ..... rkl1khoid ""88.,.1...
I.
en 1n d1e verbe oldip.g goloer. Ondor die waande~~ ~1e
, g~ld aou vord1en en dot
h7 d1e Amer1kBnero
d1, !oere .ou wen, hot by d1e r o1a ~nvaar;
81mpat1. v1r
By 0l18e1ukk1ge' t.t..de huwal1k het 0l18ot«.ld ba10
,
\
'
,
de'rto8 b)'godra
dot by op 'Y oudag
tn .·a1"suBonderde lewe ge,
,
"
'
ly hot en dot ~ nie weer BY geo.te11k-gokronkto too.tand
,
te bowe ', gekom het ;'1:'.q. Hy waa oak r eede te cUd om 8'1' repu- '
tada
~
agtordog to bovry. Ondo'r vordonk1118 hot
V8ll
go.tart.
,
,
f
"
\
lIa _ovaal "aar kan by 1n ou1..erdar par.puUer
,
'
geo1en' word', en 'n _ard1ger plek onder Afr1kaner. van
t08!3eat. t10rd ae :BoOZ'oTO'~l'IDBn in
Ib~tekenle
,
oorloa en as d1e. man." Yan, Doorntop. ,"
,
"
,
, ,
.
\
"
"
"
•
•
,
"
J
,
,
,I I
,
"
,
.
,
,
,.
"
I
"
1
,
,
, ,
,
,
I
"
"
'
"
,
,
,.
'
.
~ l
,
.
~'
\
,\
~
.
,'
~
~"
."
>
:
• •
. ";.
,I
,
.\
'
r .
,
.
"
•
-.
,
, 1
I
• •1
' I,
,
I
.
'.' l
.~
•
, '
,
.I
.
'\
I
;'
"
"
"
•
. ,
,
.'" r·
• I
. \
.
._
....
,
.~
'r;
•
"
"I,
I(
,
• . I'
I
•
. ,' I"
III
(', -r !,.." /-/
'. .;.
.,
,J>
I ' ,..
. :, I :J<!,', \. .,
\ .'
-
'
. ,,
•
,
•
JI'
.o"!
,
" I
•
• ,
I.)
,
"
,
"
.' I.
•
,
,J
1
1
...
I',
,
,
,
. ~)
.
, , , "
,
"
"
.·
'I
'/
I
·
, .'" ,
,
,"
"
b)
•
r
'
I,
"
,
•
"
1
'oooobo~ooooooo:
,
'
"
.•
,
.
,
I ,
, ,
,
,
J '
"
• ,
"
,
,
•
,
'
.. , ,
\
,, \
I
'I
I
-)
Fly UP