...

Document 1938510

by user

on
Category: Documents
1

views

Report

Comments

Transcript

Document 1938510
k
•
HOOFSTUK.16 •
"BA LL INGSKAP.
Terwyl generaal CronJe reeds die mare van 27 Fabruarie 1900 met BY mag aan Lord Roberta oorgagee het, het
gene~
raal De Wet en die ander off!eiere bU1te die laer nog niks
'.
daa~an
.
geweet nie.Vir die laaete panr dae kon hulle geen baM
,
1)
rig von Cronje deurkty nie t
,
.
Eara die volgande dag was daar
. I
.
gorugte in omloop da.t hy oo.rgegtiB het.Maar san hlerdle gerug.
te het De Wet hom nie veal gostour nis ' omdat dft dour knt/are
.
,
.
'
. 2)
nut uit die laer waggeloop het, oorvertel i.. Op 1 Kaart het
.,
hulle
nog3~aan
bavo.tiging hie rve.n uit , oft1arel. bron ont-
vang nie •
•
Die oDsskerheid en geepa.nna atmosfeer 1s later in die
dag
verbr~ek
toe In ui+.gevlugte
oorgowe sebring hat.
4}
burge~
Venter, die tyding vnn
Die president van die Zuld-Afrikaanscho
Republiek i&' onm1dd.llik tel.grafi~.-V.rwittig. Alle poging.
\'1'as in' dia werk gestel maar die oormag van die vyand we.e te
.
. '
.
5)
g"weldig;
dn~rom
het die pogingd tot ontae9 \misluk.
,
Vir
die 'Repub11keinS8 magta wo.B die nuUB In geweld1ge slag.Hulls
waa
tYd~ik
lamgealaan wont
.
~iemnnd
het ooit gedink dat dit
. d1e/ •• ••••••
1). Layda-Arcfiie!: 718. 28/2/1900.( Talegram van lien!'.!). wet
aan die Staatepresident, loumtontein),
2j. K.G. 341. 28/2/1900.( Ibid.) C(!',,/aag "'iJ),
3 • K.G.342 I ~~1900. ( Teleer~~an Danie Thex~ ;
Leyda-Archiet, 718. ( Ibid.) I Eie-Veraamel1ng. c __ egrambObk. bla.34. ( Ibid.)
,
Layd.-Archiet, 718. 1/2/1900. ( Telegram von Sto~"_~=e . '.
eident Bloemfontein bevattenc..B \;010grnm van genl.~e wet, ' ann Stnatspras1dent Protoria.),
.
Eie-Veraameling, Talogramboek. bla. 35.( Ibid.).
,
o
~).
K.G.342.
~2/1900.
( Telogram van Aaaist. Vdggenl.F.CronPetruaburg aan Staatapresident,
Pretori6) ,
Leyda-Archi.f. 718. ~2/1900. ( Ibid.),
.
Eie-Voraameling. Talegramboek, blB' , 37.( Ibid.).
.
~ je,
,/
I
i.o treur1ga ui,teinde van die aLseu vah Potohefstroom" sou
wep"l ttie ..
,
"
'
Genere.al Cronje 1s na die oorgaw8 toegelaat om
Dj~
eggenote, klelnseun P ..A.Cronje, ,sekretar1s G.R.Keyzer. adju,
I ,
dant Frane LabusoMgna en In notur&lle-bediende wat deur hom
groot gamaak 1s, met hom sawm te neem waarheen hy· ooknl ga' 6)
"
,
stuur .8ou word. Hulle 1s per epssiole train ,no Kn~patnd
'geatuur.Op Vrydng, 1 rMaart 1900 om 8.20 ~.m.,het die train
Kanpatadstasie binnegsatoom. Generaal Pretyman het hulle op ,
die rei. verge.el. Toe hullevan die train
~!.tnp,
iB hUlle
.
.
deur In erewa.g, bsetar.nde ui t vyftlg Ca.pe Garrison Artillery
'
ondor bevel van kaptain P.C .. v .. B.B.Bam en lu1teno.nte Crover
en Co.rden, ontvaDg. Nadat'die o.lgemene BD.luut geneem iB,. is
Cronj e en ey gevolg a.an In afde11ng biouba.&dj 1es, onder bevel
vnn lultenant
.-
Newton,o~r~nd1g.AlhoBwel
dnnr
n menigte toe-
op die perron toege1oat nie
7) ,
on het ~llQS atil an ordelik VQn stapel ge1oop.
akouare aonweeig ,wae, is
ni~nd
J)rie Kaapsa k£l.rre hat' gereed gsstD.l'.n en onder askor ...
tering van d1'o Ca.pe Garrison Artillery en die BluGjack€ '1;3 1s
/
hulle pn die kani vervoer.
skip DORIS sebring
va:wma~
is. , H1ervan~an
br1ng,wnnr bale apder
hulle nan boord
is hulle na
krygBgevang~neB
"
~i a \l ~g-
Simon.~i
gewng het om in balling-
8)
eknp weggevoer te word.
Die/ ••••••
,
,
ga-
6). ·LoYdB-Archiefl 766 - 776 : P.A. N1erstraez, Volume 5,
,I
bls. 8241
Herinnsringen, 1 NovG~ber 1913.
7). The. C,a ps Time., 5 liac-rt \1900.
8). The Ca.pe Tim.. . 5 Mn"rt ;L900 r
" Hsr1nparingen, 1 November 1913; ·"
,I
f
I
•
•
I
\
-.
.::..
f
I
I
•
•
,
~
•
!
~
u
<
-,•
J
u
<
..:
e
u
.?
u
!
r.
j
~
e
•
i"
f
I
I
r
u
"
0:
~
CJ
,u
u
~
""
:i
<3
I
t
.
/
Die dae
he~
•
hi or eeneelwlg
verbygee~an.
Die BritsB
ouerhede hElt bulle p',l3.nne streng gehelm gehou. Cronj e hat in
die grootete
onB~ke~ 'ne id
ge lsef. want by het nie goweet waa.r-
.
.
heen hulle hom B)U v"rbo.n nie~ Op 3 lfuart het by
.n, dl0 Land..
.
91 g e6JqTI'
,
drc s van Inerksdorp aa t hlllle' aan bo'ord die oorlogskip Do-
ris
Tla.g
"
om na In vroemds , oord weggeetuur te word. Hulle
mlo8
nog almal geaond en die behande11ng wat hulla tot duever vnn
die Engelao ontvo.ng .het, h~t riiks . te uane8 gele.o.t nie.S::r h0t
..
die l '" nddroB versoek nm BY
mee ' te deel'
en hoe dit mot hom en 01 eggenote ge-
wnar by hom bevind
1qi
B teld
faml~lebetrelck1nge
was. ,
Die laws
~nn a~ord
die skip wnt in die
haWEI
geankar
. gel& het, wa.s vervelig a Daagllke het da.e.r ander krygagemn-
genes nangekom totdnt
d~r
mal wae nie. Cronje, By
nn4erhand nie meer ,plek v: r cl-
eggenot~r-B~f
, eevnngenes ,1s ns. 'n mannd va.n
,
qaukea
oorge~lna.8. '
Vms
JUI,
die
en n paer
honde r~ ~gs­
trnnsp~rtBki:p
Op 3 April 1900, tuBBen
4~en
Mil-
5.uur die
na.~
,
mi,ddng, het die skip "nder eskortering va.ndie, oorlogski'p
Niobe die hawe van Simonsbani ultgevanr
t.
en sy krygaeevr\n:.v
1:.:!rZAr~
o~ gene~l
CronJe
I
tn hf{-111ngekap na die Banealne
ll}
e11nnd, ST,. ,Helena, te V003r ..
Onveree e tlik moes di e oamblik geuees hot toe Crohje
va.n die kue ven BY ' dj erb&.:..:a geboort e land in bal 1i~Bkap \?eggevoer/ •••••
_ ._- - - - - - - -
-- 9). De Vo1ko.tem,
Di"9~"i< _ 27 Mnl'-rt 1900: (:arief v"-n gon1.
l' .A. Cronj e, Simonsbani,H .Y.OorlogBchip D~rio, 3 Mno.rt 19~O).
IO). Die La'nddros van" Kler.kBdorp was die heor Neethll..
11). The Cope Timee , 4 April \1900'1
Herinner1ngent 1 Novernoer 1913.
)
,/
,
..
·
.
I
,I
,:
\
,
\
I
.I
/
I
,I
I
295. )
\
}~ovoer
word, nie
mnnr amdnt
by
omdo.~t
by anige ' miedaad gaplesg het nie,
vir die onafhankllkheid Yon IY Tolk en vnder-
lend gavag hot.Dieselfde vyand wie by 10 gamineg het en wie .
by dour BY tydenme optrede en hnrdnekklge VE!.8hou nan BY stal-
lings tyd gegee het om hom to oorrompei, 1s die oorsank van
BY vernedering. Wat hat in BY binnsete
toe by 8y oe
on die 16&ste tekens Yen land
oar die water lont rue
in die verre
~mgegaen
~7.noerigheid
,
sien verskiet het!
Teen, ,die middsl van April hat die Ul1waukee te St.
Helenn
~angekom, ~~~n
generaal
Cronj~
en die
Boerekryg8ge~
vo.ngensa gou o.o.n ;ro.l gsei t ::'0 .D~. e rela was voorspoedlg:. By 8Y'
•
V"
12)
nankoma 1s Cronje deur
Go~rnour
Sterndnle ontmoet.
Die
\
krygagevangense is deu= die 10rp met Nnpoleonatraat lange gemarajeer no. die oosteli.ke kant van die eiland. Op die vIc.lcte
is tents opgoelBOn en ester doringd!Undversperrlnge het die
Dooro in dia knmp, Deadwood genoam, hulla bnllingekap ' deur13)
.
ge~rlng.
Cronjo, By vrou, BY klelneeun, BY eekrotaris en
adjudant iB onder .t.r~ be~king in
14)
n
all.en.taande dubb.l~ert
~an
diep1nghuh, Kant lCottage, o.an dle we.tBknnt
I
gapla•.•• Hl.r 1n dl. gcrletl1k ingBrlgtc huis, not
410. .1land
n p.... r 1IIY1
Van Deadwoodkomp at , moe. hull. hulle bal11ng.knp
.
,
15 )
~eurbrlng.
D1e/ ... ~ ...
12) .E.L.Ja.okj3on:---:iic"'toiie-L" a'nCf "dsao.riptlve ' 6ouvonei~ of Saint
HeIcnn, bls.16)
Dri teB :Bloub<;lek Cd. ~31, ' bis .15,
Herlnnering~n, 1 Noveffiber 1913.
-13). Ibid. Daar weD nog 'n ~nd~r kTygogevangokomp mot d10
na~ vnn Brocdbotto~ .
.
Ibid •
. 15 • Philip GOBse: St. Ha:ena, blat 337. E.L,JnckBon, blB,16,
,
Horinnerinr;~ n, 1 llov.::mbor 1913)
Eio ...V rf''1..1TIe·ll !t:..: ~ :Brio,V"eboek~ bl s .45; (Brief von M.li: •
.Ja. ckeon~ Blbliotoknrie, at.Helenn)
) 'lngw"ori, 9 :LIe! 1943, nan sk:rywer I
· Ibid., hIe. 51, ( Bri...lf Yen Prof. Dr. E.C.Pienanr, Un1 ...
versiteit van Btellenbosch, 22 Junie 19-
141.
I
45 [.''.n skrywer). ,
Professor :r ~(in"', .... r Wo.E1 o.e jcmg seun ook banneling op St.
Helen'), en bJt ~ ' . . :er~ -' sante gegClWElne o.an skrywer ver-
,
I
strek/ ••••••••
.
,
"
•
."
":
"
,I
"
1
,,,
I
I
:\
~
r
J". ,
, ,
,
)
"
,
\
·1
,
E/
•
I,
I
,
,
'/
i
/
I,
f
-i -
/'
..
.,
f
,
::.
~
~
!l
d
8
...'.s"
::.
•
••
~
.5"
.3
I
I
.'
-
,
29 :5
,
I
Q'
,
::lie huiaie h ot op in ma.l rote , waar nie eene 'n grasI
'
• lIalmpie ,ge!l(.. r ,,~t
rI.e) gestaan.Die UitBig no al1oe-rtreu-
rigs en eentonig .. Sover as die oog kon reik, was net ' die see,
nike andere, aigbaar nie - aIleen daar ver anderkant die geo
ontvlug. Dit het "ge,n erM.l
,
,
lietde Vaderland, sonder dJ e hoop dat hulle daarheen kon
C~!,nje
met weemoed Tenul. aOdat by
,
gOBkryf het ,-
"
,"
•
"
li:ngole.nd is ' mt\r:,\"';~g.
Zij heett ons kunnen
vorbannen uit het diorbaar land van onze in:.. ..
';"'o ning, CnJ afsnijden van (\116 betrek:k1ngen
, met d.)" b'.li tenwereld. onze brieven aan de
."
(' ()UBU'.l 'I' ond-a rworpen, ons beroven van ·de woor- .
don VEl.n hOD}' cn · bemoediglilng one toegeaonden
. d oor medoqa~oe1~nd~ ~en8en uit alle Yolken en
w~relddelen, - doch met haar Macht kon zij ons
v o. n Q ~n dill[, niet. berr)'venJ en dat wt\e a de
h'oop , de bo ~'"Us t i l1g, en mosd en de kracht
wr..arceo onzn HOJ:il(!ls~ Vader ons . bedeelde, elk rJ do..:; 'VD.l1 onze lo.ngdurige eentonige ballingscha.r.1n zt\Lk;c dagen van beprooTing en Iij(~ine p.nl1i ~n';; OllZO God o.1tijd nabij te zijti
om' de ve r4=u~t en en vertnpten te helpen e~ b~n ls tinc; t a cc henl~<) n a(,,11 diegonen die ,in Hem
g01over. en iijn ·ti ~Btan1 zoeke~. Doah mijn
lijjen~be~~ D r wd e nog n~ ,;t :t yol: door de wil van
God D~ O Jt ~ij nog e ~ n ramp treff~n. Dooh
God gaf miJ door 'zijn
ge'ne.de de kre..cht eD'
de !.'load om I'!.ta.:-..nd'e te blijven onder de ove%'e te.lpcl1~.a
Ina ten die / mij \neel'lldrukten.
1116) ' "'
,
,
,
II
,,
,
•
•
I
!'
o-
,
,
"
15).
Verv!!l,g-;~'-----,,-----:'----'-------'
atrek.
"
Eie~VerenDo lin~1
I
i[
Brie.cboek, bIa.55.( Briet van De. A.
F~LouW"V&n
Rl e beeokstrae t, Stellenboach,
18 Julie 1911': l .. De. Louw was .. lmmppred1ker oj) St.Hol en.."'\. en hot ' Cronj,e t.·"'I""~ "'Tllik eenlceer per week
beso ok. lly Bl':ryf, d<>t 14 I Engels" Kent
Kottage' bewaak het.
.
Ibid., ble. 5 7 .. ( Brie f van l(nr. H.P.Penzho~·n,Posbus 96,
.
Rust·.m"bu-rg).
,
Pen7..horn r.:J t r oode in die neentiger ja.re as klerk
onde r Cronjc £".3 SUj:'orint,;ndant van N'a.ture11e in Prat'oria:
gewerk. Too -:1i.c OQJ.~ :~ OS uit.b r c e~, h a t by sq.am m,at Crohje.
na dio weefrunt· ve~:tr3 k, ('.2 ,die sILO met hom meegemaclc
\
on t e l'C'.,:n.'('Ij·bo;)l:e oorgegEl:1 . Op At.5e;tena. het by sy blLlling ..
skF.p in 'Oeotlwooillt0WCtfl deu~.br!,.,~, mnr..r diJc:Hls verlot:
gek.lt OLl 'n , eY"$c,.'nlilc.3i ·be~ook / by' CronJe af te
16). ~erinnuri~.nl 1 l\pv~rn.~e.r 191~. 0
'
~
,
',1,
~r.
.le.
.
","
i !
I
\
"
,
,
,
.;
"
, ,, •
,
"
,
,
"
\
-
,
,
•
'
".
~.
'.'
, '
,,
297.
,
Nn n
pa~r
maande van eentonige ballingsknp het Cron-
,
"
jo barlg ontvang dat BY gellefds Baun hndrise 'n paar dae na
die oorgo.we te Po.ardebe,r g op die, ele.r.eld &,8eneuwal het. Die
droe"ige tyding het 1.evr. Cronje h.eltemal neerelagtig gemaalc.
Dit waB 'die druppel
wnt
"
haar lydenBbeker laat oorloop het.
'dnnt wnt het hierdie allp.~e.r au meador 'nl~7)11eB aedert die uit~ break
von die Dorlog moas' 'deuretaan nie?
Yet ,watter adele
,
blymoedigheid het sy nie nl1ge verduur niel Die verekrikl6ke ,
.
.
,
.'
b~leg het BY dnpp~r deurgemaak. In die gat wat vir ha~r in
\
die rivierwnl gemaak was, het BY tlen dae en nagte gebly.
Danglike hat BY ,dis bombnrdsment verduur en die gekerm van
gewondes en a't eNendas mOBS aenboor Bonder dnt bulle gehelp
kon word. Daarby hot nog gekom die verskrikllke
.
,
rot~ende
DR
lyke,die br&ndAnde
'n ' ~ruppol 8ulw~r
l~g ~an
Tar-
die emartllka verlange
war.m~e,
water, die aanhoudende en telkens verydsl,
de hoop op verlosaing, die vernsder1pg van die
,.
,
'
onve~de11kB
I'
\
'\
oorgaWB. die ske1ding van haer kinders en ~is verbnnning op
.
haar oudag uit haar · g~boort.lnnd. D1t
, 811es het~y met
, ' geduld
en lydso.runhe1d gedra,' deur Me-.r onwrikbRre: ,g elloot gsst,e un.
"
,
)iaar die tyding van d10 dood van hanr gelletds , 8eu~Andr~e8
,
\
"
, "beroofde bear vEI.n hao.r Terato.nd, z:1j werd ale
een kind, gebroken van ~loha£m en geBato, ziJ 18
het nooit weer ts boven gekomen, zelta ni~t to en
zij mij ( hanr eggenoot) op hanr sterfbed vanrwel z.ide."le) '
Goewerneur! •••••
17). Tho Klorkadol'p Ciuing 'nqcord, 20 J.i ovomber 1903.
,'
In Frankryk het 52,000 dames elkeen n goldelike bydrce "
gagee Ol!l vir liovr. Cronje In pra.gt1se orno.ment mot 'n
goue kott~ng daarann te koop.Die ornament was met juwele
en edelgesto ~nteB irigol& en dn~rop ingegrdYaer det dit
gegee '\iord aan die dn.pperato vrou 'v an die eou. Hierdie '
goakenk toaame mat 'n pragtiBge~inde boek wnarln elkeen
ven die dt~eB hu~le na~tekeninge .aangobrlng het, 1s can
Udvr. Cronje gegee omdo.t BY BO dapper dlo ~beleg deurgeJ!l!\o.k hot. :
,\
"","
' '
le). D. Volks.tec, 7 Fe1?r. 19'111
Her~nnerlllben',
,
191~.
1 !Tovember
./
,
"
,
'.
\
\
•
,
,
,
'
;
II
I
'
'
29B,
•
Goewerneur Sterndcle het gonerncl Cronje Ton nIles
•
wnt by no dig gebnd het , Tooreien, Sy eggenote hot die huia,
,
houding boetuur, eod~ t by good Tereorg wae,Selte ey knfterbe.
dion<1e 1e toegolnnt om Tir die ounoo1 in die hui. te werle';
klhoe~"l di. huia dng en nag deeglik be~nk WnV,' kon die inwooers tot op 'n
8 e ~ero
,
nfstand "vr,y
Die genet-anl het
•
ge\7oo~lik
19}
ro~dlQop.
eenkeor liar JIIB, 'i" nd
J1EI,
\
Dendwoodknmp oorgery om d10 oggenddiene by te woon, Die
Goawerneur het dnn gewoonlik ay waentJie mat n ekimmelperd
\
'
Ingespan en dlt Yir Cronje oorgeetuur l om
en eon of twee van BY
8ta~
to
~ervoer.
hO~. , 8y
Bsgenoto
Goewerneu~
Die
het
ook geaorg dnt by vir Cronje vir die geleanthaid n ' awart 'pnk
gereed gebnd hat. Die koetaier het gewoonlik n hoe pluiahoed
en n ewart manel Il&ngebad.
20)
,
,
'
'I
' Die berede mag wnt uit n ..entnl
at,Holena-vrywilligera beate.e.n het. _het dio gaa.leknp .. ltYd'
- ,
~)
,
by ado goleonthe id vorgesel.
•
Oor Frankryk het de:nr 'n Anti-Brltae geTael getrek,
omdBt . Oronje no. St. Helena verbnn
le.
,1
as hel1igskennis bsekou vir anige man, 0.1
hoe dapper, om die rueplek van die
,
Die Frane8 Yolk ,het di~
wa~hy
nou ooknl
onvergelykllk~
en cnVer-
goatlike/ ••••••
v
0
1
19t. P.Go •• ei at.Helone, bl •• 33,7 ,
I
, 1-
Eie-Vereameling& Bricveboek t b18~45( H.Jackeon).
I
20), E1.-VeranMoling. ~r1ewebaek, blaB, 55 '- 56, (De, A.F.
Louw).
'
21) ,Philip Goeae, bls. 137.,
,
,
Dno.r mJ.a nie In berede mag op die
oiland nie omdnt daar nie perderu1tara was o1e.
,
Too Cronj e op so 'n mag a.a.ngedring h-et, hat Goe~er" '"
neur Sterndale opdrag gegee dat n paBr St. Helena- '
vryw1+11gers van p,erde vooralen ~ea wor~ en onder-
rig in rykun. geg~e word"Hierdie bared. mag hot
CronJe Elltyd leote,. verr;esel,
/
,'
,
,
"
,
.,
,
.
I
I
/
I
I
,-
22)
seetllke
N~poleon
te deel •.
!.Oaar da t die gro.t e lIapoleon op St. H.~e~ in balling-
ekap verkeer het,
het. Van
mOBS
kind8bee~het
"
ongetnyfeld vir Cronje 'n
gsekledenis vir t hom ·altyd
troD8
gewesa
n Boete
be~
: kor1ng, gebad en het by veral
in groot gen~raal • . belanggeatel,'
,
Vir Napoleon het by groat bewonderlng gebad en daarom was by
D
I
.elt lier om dikwel. oy grat, .onder die atofUke oorekot, te .
• . 23)
,
•
bSS1Sk.
Hans d10 graf het die hoe siprsB- en varingbome
BOO. .k1ldwagte g •• taan om die ruoplek Tan die grootete
.
24) 'j"
"-7'
Boldaat van die wereld teobewae.k. ·
_ 'C..... t....rz...e...
,
Die lot van lIapoleon
.
-'
he~
ook ey lot gewardl hulle
,
.
vyc.nde una dieaelfde. Om die gsskledenla TBn Bapoleon ts ken
en ' die Pal'.dj Ie te 1,8\18.nde1 wa.e.r by
.
di1cWele
80
tuBBen
die '~ .
-. -
huiel0 en dis :t'ontelntj is gSV78.ndal het, hat 'n geToel van 'droat-
hold by hom gevek. Hoe groat mOBS Nap;l~on 88 vernederlns
,
en die slelssmart nat BY gevoelige gess gely hot nie gedu,,'
.
.
rande sy trooetelose' verblyt op St. Helena' gew;eea het nle&"
.
Nnpo1eon het eyvertroue op mnnekappe en kanonne gep1aaa en
~
)
nie op God nie • . Sy manskappe en kanonne het
~om
in dial steek
.
galoot an d~arom
wus syve1 Bomber en droewig. In die
,
.- laa.te
oomblikke by die nadering van die dood het by ylhaofdig ge-
\7ord en hom verbcel dc.t
lly
c.c.p die- hoof van ay ma,itige "leers .'\.
besis T18S om die vyand te verslaan. By het bevele Mn ay ge-
1
n'emnls uitgoBkr.eu totdnt by riad~rhand u1tgsput deur d1 .. do.od
van 0.1 BY verdriet en
~11ende
verlos' is. HY het vrywa1 al-
loon gester!',
I
I
I
II
-
aen govangenel op den berre -rots omringd
door honderde ·mij1en . stor.mncht1ge wateren,
i
,
••••
22
ees ven oe I
e me
r. 1( • • BY s, sl.33.
23 • Napoleon ' is in 1821 oorlede en hisr begrawe. In 1841
het d1e ·Franee regering sy stof11ks o'orskot na Fmnktyk
ven'o er \YD.ar by herbegra.we 1s.
24). A erinnar1ngen, 1 November 1913.
I
1
300.
I
in de hanqen va.n ein ~. wrede Tijand - .en droawig
lot; .voorwaar." 25
I.
~.
/
Ongetwxfeld het generaal Cronje hier aan
-
,
.
'1
eie lot
ge~ink.H1er op die een~ame eiland het ~ bai. gehad om oor na
I
'
is dink. Die toekomB was vir hom bale oneeker.Diee.ltda TY&nd
.
wat Napoloon ss ondergang
het, het hom oak in
, ' bewerketellig
.
,
hulle mag gehad. Sy lot wae ogter Teel eagter want by het ey
Trou, kleinecun en intiemste vriende by hom gehad om 8Y lief
en leod te deel. Hy het die krygegebeurteni8ee ha.rtyn ge, Tolg en eo in ey eio ve r nedering Terdiep geraak dat by ann
hnllueinaeie. of ein.bedrog begin ly het. Enkele kere, t.rwyl by die krygegevangenee te Deadwood .be.oek het, het by van
I
droomgssigte en voorepell1nge van Trade en oorwlnning vir
(!6 )
die Bourevolk
, I
gep~t.
Napoleon
BEl
vertroue In ·ho1PBelf het gemaak dat by
•
tan gronde gega.,c.n het. Cronj e het op God vertrou 1-
"
II Alleon mij.n Yar ,trouwen in mijn Rameles Vader,
en de bijete,nd en t:rooat, dl.e lk van Hem
ontving, stelde mij in staat de beproevlngen te dooretaan, en te overloTen, van m1Jn
vervelende bal11ngechnp, 2e·~enden, ' op
diezelfde .barre rate, en 1n de banden Tan
,.
diezelfde v1jand. II
,
27)
Eentonig
on
,
"
droe~lg
v
..,
•
bet die jare TDn
ballinge~p
vir dio ou g cn olaal verb~{r.'~ eie o~. My ~B g$durlg 8,treng be-
wnak . , Tandoc r di c. afaond.ring wnnrin by aB balling, sal •• t ·
, het. My hot maa.r 00.1e min beeoekera g"had en dit hot ' ey .lewe
I
nog/ ...... .
--. , - ----- . -. .--
---'--
,
'/
I
25). Hor:i:nneringon, 1 Novembe.r 19~3.
,
I
\!.
•
26). Nico Hofmeyr, Zoe Uannden bij de Commando'e 80.0B na:ngo. .
haa l in de VOlka~tem, ~ ~e})r. 1911.
27). Herinnar1ng~n, 'I No.vember 1913'.
...
(
,
,/
'1
..- ...........
-.-......--~
.,
.~
i
,
nog
-Bom~et'd.""
HCI?U\IIIIIIIlk. Hy.
kamp verakyn.Gewoonl i k het
het maa.r af en toe 1n Deadwood-
na die at loop Tan die diena,
~
.
voordat die menee uitmekaar gegaan het, BY hardebolkeiltJle
in die lug geswaai en ui tge roep.
" ~&re,
'"
,
J'
.
bUrger.!, almal'" Daar
'.
het Aan stemme opgegaan : ' n1.mre, gerieraal!" Us,r die rea.kele
van dla kant van die burgers weB noolt -algwmeen at
~
nle, want "Ou Piet'~
BOOB
.
hnlle
hl~rdie
•
die
'
etad;inm nie gewild onder JDeeete )mrgere nia.
Die meeste van hull.
.
.
hom onder molcaar ganoem het, :
. '
was op
.
8p~ntaan
h.t . h o~
en BY hardkoppighe1d ' vir hulle
gevange~kar ~erar.~worr lellk ~ehou.
. Oar die 'algemeen 1s daar.
.
.
"
enkele kere ~t .
oak nio veel notleie 'Van hom gahe,em as by
eportgeleenthede • wanneer die verjaaredag va.n 41, president
.
28}',
gevier 18, ay opwagting ,ln die kemp geme.ak het.n1e;
,
.
""
De, A.F. Louw, die)re.mpp,l:e.d !ker, het hom altyd eenkeer
-'
per week gae.n b •• oek, Di t het" by blykbe.c.r al tyd baie op p.,..
ge.tel, Die prudikent moe. g e reeld die middegete by hom geniet; Jlit . "'B 'n vaBte in. telling dc.t die Bybel l by hierdi.
en I
danr n kort 'diene vir hem en
ql'
.'
[
metge.elle gohOU. i ~ HYB olt het gB" oonlik die tateig.bed
geleenthc id geha& ~
BY
J
gedeen,
waQ~na
to.felgebod
di e
d~~i~ ee
~:"gci.leem
dan moos dnnk. As die leraar die
bet. het die ou gonsraal
,
gereeld
.elf de.arna di. dankg_Ded gedaon, Hi Brvoor was by altyd ba~e
lief ,By e1' BY eggGnot. VItIa albei baie godsdienBt1g .... " ga-
.
e.nrdheld. Sy veor};oms was ;"..1 tyd netJ l e D en alhQewel by ncoi t
:,
I
,
veel/...... ' ',"
'
,
- - - - ' ' - --
. - ,...
.
- ----
.. .- .... .... - -
. ..
"
28), Eie -VerBnmeling . Brie71eboek. ble,,5l,(/ Dr, E,C,Pienaal').
I
.
'29), Ibid, ( Brier van l!B. ~\F.LOUW'l l8 .Tunie 19,45),
,
f •
, .
.,
\
'1
I
/1
,r
)
,
j
I
I
...
,
Toel gsp;";',!"' +. bet Die,. Ron by 'oor verekillende aangeleenthede
3~' ;
intaree ... nt seeale •
.,
EritB~
Eindelik, op 1 Junie 1902, het die
tu St. Helena 'n kabolborig
die~ u=ed~
ging getaken ,en
ontv~ ng
die
..
det die Trade to Vereent.
I
j
corlog beelr.,11g 1s. Die OOnfonno
,
'
burgara ,"".s basic om lVaPens" beer' te '1(\ • Hie,r die
•
owerhede
I
krygBg ovc ngen~B ~eeeedcal
.
18 &en'
nuUB
'
en verder cok.det bulle nie
•
.
maar 'n vry on onr.fhc.nklike "'elk .1'.... nie, mat-.r onderdana van '
.
Sy liajeBteit
~ie
droewice ainda
•
.
'
Kon!.r3 van Engeklld geword het. Dat dit die
v~n
die
roo~fke
-t<yd vir hulle onnfhanklik-
hold kon ween; de.t a1 hulle groot ' ('!loi':~rlugs tevergeefa. ga-
weBB het,
d1t kOh nulla nio e10 nie, ts mear ' dnar die
ne ~ ,
..
bartg vr.n Engels6 ;::r.nt Q.fkoJr~tig tr.le, Ear!, nadat hulle tn 'otfisiele Kenl'li.,Qekl.;l\4:
~
ft.t\
gen.:nanle Botha, De Wet en ' De In
'J'
~~~
- - -.
Ray ontvcng hat, moes hl~ lla .dit t08.T' wil en do.nk g1o.
.
·1
, VoordL'.t gcmon..nl Cronje en die krygagovang~ne8 vry,.,
'.
gee tel is en nn Suid"Afri~ gerepatrleer sou word, moas hulle
\
die eed v£',n getrouheid a.e.!l die koniJ;lg van !ngeland afla. Oron
.. ....
d~e bUrgers toe
Jo is deuF die Engelae owerhede versoek am
te spreek en di t vir hull,O duldf'lllk t~ maak. Kanr hulle 1fOU
gean gehoor gee nis. Dit h~t 'n bitte r prot~8 opgeweii',en die
,
~~)
me,eate jburgers hl3t botweg geweier ,om dio eed- te
tor 1s
o~reengekom
-
om slege
,
n~em.
-
n
verklnrlng te teken.
..
' hetj.....
La-
Dle . ~egering l
"
30) • Ele-Ver8amo11rr\: Bri&~eooek, bla. 51. ( Erief van De.
1\
A ..'1J.LC'!' J 1F' .runi~ 1945) •
31). Herinner1ngen, 1 Novc"Ll'her ~91_3:
I
I
Eollin"\Jao.~'
blS.'122/
:1:T jv8Ll~ er 1913.'.
32). C.R. Kotz •• Ily
Herlnnoringcn, 1
"
'.
.
,.
,,
..
I .
,
\
.
I
I
,
303.
,
I
het
Gol)ly en ' dM r
onvo rb j r1l"' ",, '~ k
,'). ,
~,.i. Jr.c'''' ~de
BynG
n'O:te,
8ekr ~ tarlB
.Tt.gu. g estap
00
en dia
~nder
EGe n
WIlD
\
33)
nie.,
keuBB
or
,h :!. Jrna. h¢t gene mal CroDj ••
n~tu relle-bedlende
•
egge-
ann boord 'dls '
34)
na Su l d-Af rikn. teruggevoer te word.
Vie
lmn die blrdaknp UIl t d!l:lr in hUlle Imrt . .. erelruU: """t ooit
.\
b e ekryf? S elf
.
"'
I
"
g e n ero..o. l pX:0nj e t-
v o rklnC\.~~
" En to en ik v£I:n b oard o.f de kale rots at.Heilene.
zc.g v i:-lrd\71jn tJn in de vage varte, g evoolde ik
miJ oPGetuimd .n bl1j d•.t mijn ooll1ngeoo.hnl' '
c inda lljk vo orbi j vms en 1k to rug kon karen
,
t ot mij n atil t . buia om met mijn li .... ... rouw
do.t-. r ' t~
nu in
~Q~~
'.
l U"i ~' r:
~i jn 65
Op BY t arv;; r ei o n.
geki7~'!..:
0 i.. t
v crgeno egd en in Trade. Ik ,me
at. jaar. en (i~) .. arlnngde .
nl cts z6 zaer ale om i~ vrade te leven,
'·\J r ~. . roUVTr;.l nde
.bele
I
--.8
OT} 'd e H.)er. "
.
".
35) .
S"'1d-~= i lm
1
I
het Ben dine: hom veral
die ge"To,l v a n BY broer Andries wet ge~p ene
durendo die oo r log di e
en 'n annvoer de r van die
onder d1e Enge1ae
opgeneem het
,
~Ta.t1onar
&couts goword het.
]:;ank
het by 'h iaroor nagcdlnk en homsslf BfgevrQ hoe by teenoor
'hom moos optr'o e . Ge1owigo christon BOOB by was, het by ay
,
I .
,
I
toev1ug nn die Brbo1 genoom en daarin 'n 'op1oBa1ng geaoek.
Hr h e t tot die volgende . i na1g gerAAklTeen hOr peraoonlik het
ay
bro ~ r
nie r,e o?ndlg .ni e ,
~&r &p~ ~Ql
BY Vnderlnnd beeond i g . G~od .mooe
,
awaer tean God en
-
. teen hom Tel.By
n Gardea1
kon nip ey breen' ee r <Js e er en v:J rvolger ,,'e ea nie.,'" By is
_,' .
33), The Cape Arzu.: I. li!,.t.
f
I
I
' ge"1111&1 ••••••
-
, .
l~:I.I
Horinne ringen , 1 Noyc:.:lu.b or 1913.
"\
,
'
34), Tha Cape Argus , 4 S3~ t ~ 1902 . Sy n~judant F.Lnbusohagne
,
i s 01' d id e ilo.nd ar~ ~e~rl ...be~1 oorlade.
35) , Herinner ingen, 1 No ..oloer
'.
,
•
I.
,
f.
In7'
\
J
I.
,.
,
'.
\
I
\
30(,.
\
,
•
g.,,1111g am hom vergifnis to skenk mite by berou Tan 8Y lon36)
.
de g.ho.d het.
By het op 27 huguatua 1902 te KBepetc.d aangekom. Groot
vrougde hot BY hart vervul.Hy
wns haastig
am DB die TransTOal
te vertrsk.Dnnrom 'het by By broer Andrles Igetelegrnfeer om
.
,
hom op In bapnelde t;yd te Klerkado!;p van dl. treln a.! te haal.
Die Brlt •• outorlteita het ·g •• org det daarn apasial. trein
g~reed.l~8
'VTOg
om hom te
is by vrlendolik
~ervoer. O~
v~rnelkom.
baie plekko, lnngs dte
37). .1 .
\
"
,
To. di... train oor die Transvac.ls. gJ;ongeb':ad voortge.
~al
.
het, 18 by gatref
,.
~poor.
j
d~ur 8wnrtg~bra~dervuurveruoeBt~
.
.
',
mumB10s wnar eertyds eierlil:o boero';?oninge ge:pryk het. JiIlar
toe dt. troin Jchan.-,es·' ''-g v.·..;byg~.t.~" het. kon by' dell dIlt
dis hoe geboue v,," n Brl t • • kapl tBl1.t< .;n (110 groot be,Sighelda·
.
.
blokke' nog
80,0 8
.
altyd or.7el'!".nde~~B ':'~tI , en die werk ange·
' stsurd voortgeCGon 'hot.Die spore van J1'1 00):l:10g ..kon nj,e hier
o»gemork
~ord
38)
..
,
nie.
,
'
ge~eraal
BY ' BY aenkoms te Klerkedorp het
.
01'0""-
s.
"
,
broer Andries 'hom ontmoet en dade11k het die ,enerasl hom' ge~ .
, "
rue geste1 en vergitni~ gORkenk vir 8Y wnndaad, nie omdat 41t ,
BY broer WBB nl0, maar
o~,at
.
by nie wo¥ oordeel nie sn omdat
39)
sy broer
, 8y sknnddnad erken het.
..
No n vlustiee
besookie san 8y broer, het CronJe
egg~note/ •••••
~n
8y
I
1
•
The Cape J..l"~e Times, ' 4 Sept, 1904. ,
•
' n SpeBlal" ko;rr_aPQnden~ van
die Cape ~~e8 18 mat Cronje - saamgeatuur om h~ p~ ay
reia oar sy ondervindi~~B te ondervra •
. 38) • Herinneringen, 1. Nov. 1913.
I
'
3~) • Ibid. . ,
\
,
,
,
,.
,
\
I
.
.
,
,
I
(
(
,
•
•
,
,
305.
eggenote
na hullo plass Palmiettotoin teruggegaan om na
periode ven drie ja. r gedurende
,
bewoe loopbann
w~lke
~
veel-
oudag die verwaar- ,
,
looade en Verrro8ote plane op te bou. Gro6t was bulle blyd~
ge~d
het, opnuut op
tyd ,hulle alb.1
u
hull~
,
.kap dat hulle geepaar gebly ie om we., hulls goboortegrond
te kon betree.
,
"
,
('
,
,
"
,
Fly UP